🚀 go-pugleaf

Pani Ewa napisała:

>> Przepisałem dokładnie to, co x. Kołłątaj napisał w podanym źródle.
>
> No i ja nie pytam o to, co było w cytacie. Tam jednak widzę tylko formy 
> od "najdować".
>
>> Słowa "najść" ksiądz dobrodziej nie użył ni razu.
>
> Ale Pan użył w dopisanym przez siebie dalszym ciągu:
>
> "Czyli najdować/najduję. Tak, niedokonany, bo dopiero szuka i prawie
> wszędy najduje to samo. A gdy jeden lud najdzie, szuka dalej i najduje
> wciąż nowych dzikusów."
>
> I dlatego spytałam właśnie o "najdzie" (czy Kołłątaj go użył), które 
> jest przecież formą od "najść", a nie "najdować".

Użył, i to wielokrotnie. Na przykład tak:

  Kto lubi przestać na wyliczeniu samych tylko imion, najdzie
  bardzo wiele pisarzów, którzy poprzedzili Herodota.

Zdecydowanie nie chodzi tu o nachodzenie siedzib pisarzów i mącenie im
spokoju, zwłaszcza, że ci poprzedzający Herodota dawno już zażywają pokoju
wiecznego.

>> Hugo Kołłątaj za Janem Śniadeckim pisze tak: "Jakkolwiek ilość wody 
>> znajduje się w atmosferę wciągniona, póki powietrze jest w stanie 
>> nasycenia, przezroczystości swej nie traci: lecz skoro jego massa wodą 
>> nasycona oziębi się, stając się już dla zniżonéj temperatury 
>> przesyconą, część zbytnią wody opuszcza, która w maleńkich kropelkach 
>> zawiesza się i zaczepia w powietrzu, a zatém psuje i burzy jego 
>> przezroczystość."
>
>> Prawda, że to "znajduje się" w jakiś niedzisiejszy sposób użyte? Może 
>> więc to "znajdowanie" z przedrostkiem "z-", użyte jako wyrażenie 
>> oceny, też z innych stron przyszło? "Znajduje się w atmosferę 
>> wciągniona", czyli po prostu "jest w atmosferę wciągnięta". "Znajduję 
>> kucharza bardzo uzdolnionym" znaczy tyleż, co "*jest* zdolny" (w mojej 
>> opinii). 
>
> To niezupełnie to samo, bo jednak w pierwszym przykładzie mamy zupełnie 
> inną konstrukcję zdania - "ilość wody znajduje się" (podmiotem jest 
> woda, dokładnie - jej ilość), a w drugim "kucharza ja znajduję" - ja 
> jestem podmiotem, a kucharz przedmiotem oceny.

Nie twierdzę, że to samo, ale że jedno i drugie jest inne od tzw.
znajdowania pieszego. Stąd moje przypuszczenie, że być może ten sam
przedrostek zdradza inne pochodzenie. Ale nie upieram się przy tym.

> Mnie z kolei zastanawia słowo "parking". Jako rzeczownik pewnie pierwsze 
> się pojawiło (nie mamy chyba czysto polskiego odpowiednika). Ciekawe 
> tylko - czy czasownik "parkować" wziął się od angielskiego "to park", 
> czy od parkingu, ale "parkingować" byłoby zbyt długie?

Mamy "postój". Ja jeszcze pamiętam polszczyznę bezparkingową, kiedy
to samochody stawały na postoju, tak jak wcześniej na postoju stawały
dorożki. Stawały i stały, czyli w dzisiejszym języku "parkowały".
Czasownik ten ma dwa znaczenia: statyczne i dynamicznie. To drugie
używane jest do opisywania czynności umieszczenia samochodu na miejscu
postojowym. Wcześniej takiego słowa w polszczyźnie po prostu nie było.

>> Oczywiście można bronić tezy, że słowa te są późniejsze "w znaczeniu 
>> metaforycznym". Ale to daremna obrona -- można znaleźć przykłady, w 
>> których to starszeństwo wygląda inaczej, nie tylko metaforycznie. Na 
>> przykład rzeczownik "pierdoła" wygląda na dużo młodszy od prastarego 
>> czasownika z nim powiązanego.
>
> Chyba czegoś nie rozumiem... ten przykład potwierdza tezę, że przenośne
> znaczenia są późniejsze, czyli młodsze. Zresztą to logiczne - człowiek
> w pierwszej kolejności nazywa konkrety, dopiero potem zaczyna bawić się
> metaforami.

Poprzednia teza opierała się o kryterium morfologiczne -- pierwotne miały
być słowa proste, pozbawione "formantów, tych wszystkich przyrostków,
przedrostków". Przyład miał pokazać, że ten prosty rzeczownik mógł
pojawić się później od wszystkich oprzedrostkowanych form czasownika.

Jak się Pani ten przykład nie spodobał, mogę poszukać innych. Iść, chodzić
-- to czasowniki ważne w każdym języku. Ale "chód", rzeczownik z nimi
powiązany, to musiał się pojawić dużo później, gdy w kogoś wstąpiła
potrzeba teoretycznego opisania poruszania się na nogach. Rzeczownik
"kręt", od "kręcenia", to chyba sobie fizycy stworzyli dopiero niedawno.

Otóż ja uważam, że to są wyjątkowe sytuacje, kiedy taką chronologię
można określić. Na ogół trzeba przyjąć, że życie/żyć/żywy i podobne
zespoły rzeczowników, czasowników, przymiotników i innych takich były
"od zawsze", nie ma co dowodzić, co tam by było pierwsze (i dlaczego
nie kura).

Jarek

-- 
Tu, pod tą gruszką,
Drzemał Kościuszko!
Dopieroż robi się skweres!
A pod tą drugą
Kołłątaj Hugo
Załatwiał mały interes!