🚀 go-pugleaf

On 2013-09-25 18:33, Ludek Vasta wrote:
>
> Na czym to porządkowanie polegało? Tylko na ortografii i pisaniu
> przecinków?

Interpunkcja to przecież tylko mały dział pisowni.
Porządkowanie polegało na ujednolicaniu, i to nie tylko
pisowni. Wy mieliście do czynienia z niemieckim, chyba
wyłącznie z nim, czyli z dużym udziałem germanizmów.
U nas w zaborze rosyjskim był obecny rosyjski, a po powstaniu
styczniowym rusyfikacja się nasiliła. Język polski?
Owszem, był obecny, ale jak go nauczano, opisał Żeromski
w "Syzyfowych pracach". A w zaborze pruskim, czyli niemieckim,
języka polskiego nie uczono w szkole w ogóle.

Ortografia to już coś więcej, ale szło też o ustalenie
normy i napisanie słowników. Już pod zaborami podejmowano
przecież poważne prace nad normą języka polskiego.
Tym niemniej najpoważniejsze prace wykonano po I wojnie.
Najpoważniejsze - bo finalizujące normę.

Podam jeden przykład na nazewnictwo. Otóż na pojazd kołowy
napędzany nogami, czyli na to, co dziś nazywamy rowerem,
mówiono różnie, w różnych rejonach i zaborach. Trafiłem
dzięki kolegom szkolnym na starą odznakę organizacji
o nazwie "Stowarzyszenie Kołowników Nadgoplańskich".
W zaborze pruskim naukę polskiego prowadzono poza szkołami
i tam także ustalano nazwy takie jak kołowiec, czyli
dzisiejszy rower, oraz kołownik, czyli dzisiejszy rowerzysta,
albo czasem kolarz. W toku prac nad normą ta nazwa (kołowiec)
znikła. Zanikły też inne nazwy, takie jak bicykl czy welocyped.
A w rosyjskim - wiełosipied jest normą...
Dlaczego tak się stało? Mam swoje przypuszczenia, ale lepiej
by było, gdyby zajął się tym jakiś student czy absolwent
filologii polskiej. Albo historyk literatury.

Drugi przykład to pisownia niektórych nazw. Wcześniej był
żóraw, potem żuraw. Była Marja, jest Maria. I tak dalej.

> Czyli naleciałości pochodzenia germańskiego przeszkadzały? To mnie
> dziwi, bo polski jest przecież pełen zapożyczeń, szczególnie z
> germańskiego (urlop, dach, burmistrz, meble, warsztat...). Więc jak
> decydowano, które germanizmy są w porządku, a które są złe?

To jest pytanie z grupy "dobrych pytań". Na Kujawach mówiliśmy
"na szagę" zamiast "na przełaj". I mógłbym mnożyć przykłady
nazw z niemieckiego wziętych, które wypadły z języka literackiego.
Zapewne w języku literackim zostały te germanizmy, które miały
szerszy zasięg terytorialny.

> Wydaje mi się, że nacisk na język oficjalny/literacki był wszędzie w
> naszym regionie (i tłumienie języka potocznego i gwar). Bo u nas też. A
> sporo rzeczy zrobiły środki przekazu masowego (radio, telewizja).

Też tak sądzę. Ale u nas ten nacisk jest wzmocniony przez imperatyw
odziedziczony po przodkach. Że trzeba się siłą przeciwstawiać
marzuconym przez zaborców normom. To przeświadczenie stało się
tematem wystąpienie tego naszego rodaka w Japonii, w konkursie
krasomówstwa po japońsku. Skrytykował on Japończyków, że się
nie przeciwstawiają zaśmiecaniu swojego języka. Że to naganne,
bo inni, na przykład Polacy, doświadczyli tego, że przy pomocy
nacisków, na przykład zakazu używania swojego języka,
można wpłynąć na świadomość narodową i zmienić tradycję. Tak
im to tłumaczył.

>
>> Przypuszczam, że żaden Anglik czy inny Amerykanin nie
>> napisałby takiego tekstu, o zaśmiecaniu języka japońskiego.
>> Ani Rosjanin, ani Francuz. Bo dla nich to nie jest
>> tak ważne, jak było dla nas.
>
> Wydaje mi się, że akurat Francuzi co rusz tępią, czy chociaż potępiają
> anglicyzmy w francuskim.

Rozumiem ich, choć ranga ich problemów jest inna niż u nas.
Może nawet jest i tak, że nam jest łatwiej o czystość języka,
bo mamy przekaz przodków, co może wyniknąć z braku troski o język.

Jan