🚀 go-pugleaf

Tak się złożyło, że boom tłumaczeniowy spędziłem za granicą. Szczerze
powiem, nie dałem rady przeczytać wszystkich uwag. Ale nasunęły mi się pewne
spostrzeżenia, którymi pozwolę sobie podzielić się z Wami.

Wydaje mi się, że warto by określić rolę, jaką owo tłumaczenie XML rec ma
spełniać. Czy ma to być dokument normatywny (polska wesja dokumentu
normatywnego W3C), czy może w założeniach ma on być czytelny i zrozumiały
oraz określać rekomendację polskiego słownictwa, które należałoby używać w
artykułach, tłumaczeniach itp., czy wreszcie ma być pomocą w nauce XML?

W pierwszym przypadku na pierwszym miejscu należałoby postawić oddawanie z
benedyktyńską sktupulatnością tego, co jest napisane w XML rec, na dalszym
jej zrozumiałość i czytelność bądź "wygodę" wykorzystywania proponowanych
terminów w praktyce. Standardy (w tym rekomendacje W3C) mają to do siebie,
że każde zdanie trzeba czytać kilka razy, żeby zrozumieć intencję autora.
Dla typowego Amerykanina XML rec jest równie nieczytelna, jak dla Polaka
(nie wspominając np. standardu SGML lub HyTime, które nie są czytelne dla
nikogo :-). Taki dokument siłą rzeczy tworzy nowe słownictwo lub nadaje nowe
znaczenie istniejącym wyrazom przez definiowanie pojęć. Oczywiście w Stanach
jest łatwiej, bo mają kilkadziesiąt lat praktyki w naginaniu języka do opisu
problemów z informacją strukturalną, a siła wyrazu języka angielskiego jest
nieporównywalnie większa. Pamiętajmy, że nawet polskie frazy jak "własność
poprawności składniowej" nie będą tak rozumiane jak "well-formedness" -
pomijając wygodę ich używania np. w artykule gazetowym. To rekomendacja
określi, jak należy je rozumieć i konotacje wynikające z języka polskiego
nie zawsze muszą być pomocne.

Drugie podejście do tłumaczenia - powiedzmy użytkowe, nienormatywne
tłumaczenie - pozwala na więcej swobody. Mam wrażenie, że większość osób
biorących udział w dyskusji tak traktuje to przedsięwzięcie. Stąd potrzeba
szukania odpowiedników terminów angielskich które "jakoś rozsądnie brzmią"
po polsku, choć niekoniecznie oddają faktyczne znaczenie. Przykładem
"valid"="poprawny strukturalnie" albo "well-formed"="poprawny składniowo".
Prowadzi to dalej do problemów z językiem polskim. Np. jak rozumieć frazę
"poprawny składniowo dokument RDF"? Czy "well-formed RDF document" czy może
"document complying RDF syntax"? "Well-formedness" jest wiązana z
rekomendacją XML, natomiast poprawność składniowa może odnosić się do
określonej (innej) składni. Trudno też wyobrazić sobie konstrukcje
przedrostkowe jak "DTD-valid" i "schema-valid": "poprawność strukturalna
względem DTD/schematu"? Myślę, że terminologia potoczna (a może lepiej
nazwać ją "użyteczną") języka polskiego będzie znacznie silniej zależeć od
kontekstu, w którym jest używana (co stoi w sprzeczności z używaniem jej w
dokumentach normatywnych). A już na pewno proponowanie polskich terminów
wymaga uwzględnienia nie tylko literalnie tego, co jest napisane w XML rec,
ale również istniejącego słownictwa angielskiego i kolokacji w świecie SGML,
XML, XRS (XML-Related Standards) i wszelkich e-cośtam.

Trzecie podejście - pomoc w nauce po polsku - sprowadzałoby się raczej do
stworzenia adnotacji do XML rec po polsku (podobnej do tego, co zrobił Tim
Bray po angielsku - genialne!). Tak trochę jak film w wersji oryginalnej z
napisami :-) Należałoby się wówczas skupić na wytłumaczeniu sensu pojęć
angielskich, a nie ich przekładzie na język polski. Na marginesie: sadzę, że
coś takiego byłoby najbardziej użyteczne. Poza tym nie wierzę, by angielska
terminologia XML nie przeniknęła do języka polskiego (podobnie jak "click",
mimo wysiłków znakomitego pana Jana Bieleckiego) i sądzę, że każdy będzie
musiał wiedzieć co znaczy "well-formed" (mam nadzieję, że nie "łelformd"
:-).

A swoją drogą, jako developera, bardziej mnie interesuje zrozumiałość
przekazu niz jego czystość językowa i jestem trochę przywązany do
terminologii oryginalnej, Nie chciałbym by ktoś kiedyś chciał mnie spalić na
stosie za używanie anglicyzmów :-) W końcu niektórzy do tej pory upierają
się przy pisaniu bez polskich znaków...

Wybaczcie długi wywód - w końcu jest niedziela i zimno, brrr :-)

Pozdrowienia

Grzegorz Balnis, gbalnis@abc.com.pl