Thread View: pl.answers
1 messages
1 total messages
Started by Ziemek Borowski
Thu, 01 May 1997 00:00
pl.comp.www FAQ
Author: Ziemek Borowski
Date: Thu, 01 May 1997 00:00
Date: Thu, 01 May 1997 00:00
3009 lines
138216 bytes
138216 bytes
Posted-By: auto-faq 3.1.1.2
Archive-name: pl.comp.www
pl.comp.www FAQ
Ziemek Borowski
Wersja 0.8 $Revision: 1.32 $ z dnia $Date: 1997/04/29 13:11:27 $
_________________________________________________________________
,,WWW w Polsce i po polsku'' - ,,przegl�d pyta� pospolitych'', lub
takich kt�re powinny pa�� a nie pad�y ;-) w grupie pl.comp.www z
uwgl�dnieniem zagadnie� publikacji elektronicznych wykraczaj�cych poza
paj�czyn�.
_________________________________________________________________
1. Zasady, deklaracje
1.1 Dost�pno��
Dokument ten jest osi�galny za pomoc� nast�puj�cych URLi:
* [1]http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.htm w wersji ,,do
przegl�dania'' (mirror:
[2]http://www.QDnet.pl/%7EZiemBor/pl.comp.www/faq.htm )
* [3]http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html wersja
,,jednostronnicowa'' (wszystko w jednym dokumencie - cho� na razie
bez spisu tre�ci)
* [4]http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/wwwfaqpl.txt wersja
tekstowa (bez polskich liter)
* [5]http://www.digilab.com.pl/pcw/wwwfaqpl.tgz wersja skompresowana
(do dekompresji wymaga w DOSie programu UNTGZ (GNU)): [6]pe�na
skompresowana wersja (ZIP) (148kb)
1.2 O tym dokumencie
* Je�li nie znalaz�e� tu odpowiedzi na swoje pytanie przepraszam...
I mam pro�b�: jak znajdziesz, prze�lij uzupe�nienie do odpowiedzi
na istniej�ce pytanie, b�d� [7]napisz (wraz z odpowiedzi�) nowe.
* Dokument ten b�dzie wysy�any do grup [8]pl.comp.www oraz
[9]pl.anwsers raz na dwa tygodnie, pierwszego i pi�tnastego dnia
ka�dego miesi�ca.
* B�d� dok�ada� stara�, aby dokument ten by� w miar� systematycznie
uzupe�niany i w miar� pojawiania si� nowych pyta� publikowane by�y
jego kolejne wydania.
* Autorzy nie ponosz� �adnej odpowiedzialno�ci za efekty dzia�ania
spowodowane stosowaniem si� do zalece� zawartych w dokumencie.
* Wszystkie zastrze�one znaki firmowe zosta�y u�yte jedynie w celach
informacyjnych.
* Dokument nie ma �adnej mocy prawnej b�d� administracyjnej i
powo�ywanie si� na udzielone w nim odpowiedzi oraz porady jest
bezpodstawne.
* Dokument mo�e by� dowolnie u�ywany i rozpowszechniany, jednak w
wypadku publikacji prosz� o poinformowanie o tym fakcie, a w
wypadku zamieszczenia w Internecie, t�umacze� itp. prosz� ponadto
o zobowi�zanie si� do systematycznego uaktualniania.
* Dokonywanie zmian bez zgody i wiedzy autora dokumentu jest
niewskazane, cho� dopuszczalne, przy zachowaniu praw autoskich i
zaznaczeniu jakie fragmenty uleg�y zmianie.
* Wi�kszo�� tekst�w jest autorstwa [10]Ziemka Borowskiego, cho�
bardzo cz�sto oparte s� na lekturze, np. artyku��w w grupie
[11]pl.comp.www. Je�li autorem danego fragmentu jest kto� inny,
jest to zaznaczone przez podanie inicja��w autora tego fragmentu
(*), lub uzupe�nienia (+*) poni�ej tre�ci. Tym nie mniej Ziemek
Borowski bierze na siebie odpowiedzialno�� za ca�o�� tekstu.
* Zawarto�� pl.comp.www FAQ opiera si� g��wnie na listach z grupy
usenetowej [12]pl.comp.www oraz ew. [13]pl.comp.java,
[14]pl.listserv.polip, [15]pl.comp.ogonki, je�li tylko maj�
zwi�zek z tematem.
1.3 Czy ta grupa ma swoje archiwum?
Nie... (ewentualnie mo�esz szuka� [16]w DejaNews ;-) Ale trzeba
uwa�a�: jest tam ustawiony nag��wek Pragma: NoCache i blokada dla
robot�w (wi�c nie mo�na �ci�gn�� ca�ego archiwum ,,do domu'').
1.4 Czy mog� zaprenumerowa� t� grup� tak jak normaln� list� dyskusyjn�?
Nie i bardzo dobrze... ;-) (sprz�enie z list� to tylko niepotrzebne
k�opoty z polskimi literkami oraz g�upie pytania: jak si� wypisa�? ;-)
1.5 W jaki spos�b zadawa� pytania, aby uzyska� odpowied�?
Daleki jestem od ods�dzania od czci wszystkich, kt�rzy zadaj� pytania
nie konkretne, b�d� takie na kt�re odpowied� znajduje si� na drugiej
stronie manuala, podr�cznika b�d� FAQ. Ale prosz�...
Zanim zadasz pytanie:
* zastan�w si�, czy to co ci� trapi jest rzeczywi�cie problemem. By�
mo�e spotka�e� si� ju� z podobn� sytuacj� i tylko co� Ci na chwil�
rozum za�mi�o :-)
* przejrzyj dost�pn� lokalnie dokumentacj�... (pliki *.htm , *.html
*.hlp , i man * od posiadanych program�w, zawarto�� katalog�w w
/usr/doc na Unixach). Po to si� j� tworzy.
* poszukaj FAQ (czyli zbioru najcz�ciej zadawanych pyta� wraz z
odpowiedziami) zwi�zanego z nurtuj�cymi ci� problemami... w Polsce
znajdziesz je pod adresem
[17]http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/usenet/
* Sprawd� archiwa:
[18]http://web1.dejanews.com/forms/dnsetfilter.html i tam wpisuj�c
w filtrze grup�: pl.comp.www
* spytaj lokalnego administratora... chyba, �e ma Ci� ju� do��, b�d�
sam nim jeste� <SMIESZEK TYP="�yczliwie ironiczny"> ;-))))
</SMIESZEK>
* poszukaj przy pomocy katalogu [19]tematycznego b�d�
[20]wyszukiwarki.
Gdy nie masz innego wyj�cia...
to pytaj... Ale pami�taj, �e zadawanie pyta� te� jest sztuk�. Tutaj, w
grupie [21]news:pl.comp.www ograniczymy si� do wskaz�wek raczej
technicznych.
* napisz dok�adnie: jaki masz problem... (np. jakiego systemu
operacyjnego u�ywasz i z jakim programem (i jak� jego wersj�) masz
k�opoty ). I nie my�l, �e istniej� jedynie M$ Windbloze (Lufciki
;-).
* je�li szukasz jakiego� narz�dzia, napis jakie wymagania ma
spe�nia� i co najwa�niejsze w jakim systemie operacyjnym ma
dzia�a�...
* nie zaszkodzi poda� gdzie szuka�e�, najwy�ej inni si� czego�
naucz�.
* pomy�l, czy tematyka Twojego pytania jest dostosowana do tematyki
grupy (np. nie pisz o jakim� zasobie nie zwi�zanym z TECHNOLOGI�
World Wide Web tylko dlatego, �e znajduje si� on w Paj�czynie - od
tego typu og�osze� s� inne grupy np. [22]pl.internet.nowosci
(moderowana), inna grupa bli�ej zwi�zana z tematyk� witryny,
zasobu).
Poza tym je�li naprawd� uwa�asz, �e masz co� ciekawego do
powiedzenia to ,,zg�o� si�'' w istniej�cych katalogach sieciowych
i wyszukiwarkach... Naprawd�... og�aszanie si� na grupach
dyskusyjnych niewiele Ci da...
I pami�taj: to, �e kto� Ci odpowie to tylko i wy��cznie jego dobra
wola. I nie obra�aj si�, jesli kto� Ci odpisze np. [23]RTFM podaj�c
jakiego� [24]URLa, b�d� tyty� (zw�aszcza je�li z ISBNem ;-).
1.6 Co wywo�uje powszechny (i uzasadniony) gniew i irytacj�?
Wiele rzeczy.... Na przyk�ad:
* wysy�anie [25]spamu.
* wysy�anie plik�w binarnych (zw�aszcza wielkich i to takich kt�re
mo�naby umie�ci� gdzie� w paj�czynie, b�d� anonFTP i poda� URL)
* pytanie po raz n-ty jak zrobi� co� co jest opisane w ka�dym
[26]kursie HTMLa.
* pisanie, �e obowi�zuj�cym standardem kodowania polskich liter
powinno by� ANSI CP-1250 (bo ,,tak jest pro�ciej'', i ,,dla
ludzi'').
* skar�enie si� na jako�� darmowych us�ug i pytania ich dotycz�ce.
* ci�gle pro�by oce�cie moj� stron� b�d�ce zakamuflowan� reklam�
I m.in. dlatego pisz� to FAQ, aby unikn�� powtarzania zawsze tych
samych, nie posuwaj�ch do przodu dyskusji, pyta�.
2. Definicje
Co to jest: ...?
2.1 Internet
[27]RFC 1462 Internet zosta� zdefiniowany jako:
* sie� sieci komputerowych oparta na protoko�ach IP i TCP, UDP oraz
ICMP (TCP/IP)
* zasoby dost�pne na komputerach po��czonych z sieci� (tzw. hostach)
* spo�eczno��, wsp�lnota (community) ludzi u�ywaj�cych i
rozwijaj�cych t� sie�
Nie jest to wi�c, jakby ludzie Microfotu chcieli ,,taka ikonka na
pulpicie'' ani te� �adna z dominuj�cych w danej chwili us�ug
sieciowych.
Dla niekt�rych jest to potworna wizja porozumiewania si� ludzi za
po�rednictwem maszyn. Dla innych jest to przedsionek [28]infostrady,
czy og�lniej m�wi�c spo�ecze�stwa informacyjnego.
Patrz te�:
* [29]Internet Society
* [30]Polska Spo�eczno�� Internetu
* [31]InterNIC
* [32]Elementarz Internetu Macieja Uhliga
* [33]Podstawowe us�ugi Internetu Tomasza Surmacza
* [34]R�ne po�yteczne dokumenty w/g AGH
* [35]Wirtualna Akademia - Katedra Teleinformatyki
* [36]Narz�dzia sieciowe Wojciecha Myszki (jeden z lepszych
TECHNICZNYCH przewodnik�w po sieci).
* [37]EFFu Przewodnik po Internecie
2.2 Intranet
Jest pr�b� zastosowania technologii internetowych z poziomu
prezentacji i aplikacji (czyli przede wszystkim HTTP/HTML, poczty
elektronicznej i Usenet news) do sieci lokalnych i firmowych. Sieci
intranetowe wspomagane s� przez indeksy dokument�w i us�ugi
wyszukiwawcze pozwalaj�ce na tworzenie firmowej ,,bazy wiedzy''. (Ma
to zwi�zek koncepcj� odchudzenia stacji roboczych do wszechstronnie
zorientowanego (przegl�darka, edytor, poczta) acz odchudzonego klienta
i zwi�zanym z tym pomys�em na obni�anie koszt�w).
Patrz te�:
* [38]Panorama Intranetu (Projekt Winter)
* [39]IntranetJournal
* [40]Intranet Reference Site
* [41]Netscape: Full Service Intranet
2.3 Infostrada
Jest to jedna z nazw utopii (programu spo�ecznego, ideologii)
nazywanej te� czasem spo�ecze�stwem informacyjnym, g�osz�cej �e
podstawowym towarem staje si� wiedza i dost�p do niej. W tak
sformu�owany program spo�eczny doskonale wpisuje si� Internet [42](w
swej warstwie aplikacyjnej) b�d�c jednym z mo�liwych medi�w przekazu.
Patrz te�:
* Michael Sullivan-Trainor Infostrada ReadMe, IDGBooks,
ProgramersPress: Warszawa 1995 (ISBN 83-85769-95-1)
* [43]Uzale�nienie od Internetu J. Zieli�ski.
* Pawe� Bartuzi [44]FidoNet. Komputerowa sie� wymiany informacji.
Studium Socjologiczne
* [45]Information Society Project Office Unia Europejska.
* [46]Bibliography of Organizational Computer-Mediated Communication
* [47]The Information Infrastructure Task Force (USA)
* Ziemek Borowski [48]Ideologia spo�ecze�stwa informacyjnego a
Internet Warszawa 1996 (praca semestralna z EPC w [49]Instytucie
Socjologii UW
2.4 WWW
WWW (World Wide Web) , zwana inaczej Paj�czyn�, Webem jest
hipertekstowym, multimedialnym, sieciowym, opartym na TCP/IP systemem
informacyjnym.
hipertekstowym
czyli takim gdzie istniej� zdefiniowane zale�no�ci miedzy
poszczeg�lnymi dokumentami, mo�liwo�ci dowolnego
przemieszczania si� pomi�dzy nimi, oraz zdefinowane znaczeniowo
wyr�niki tekstu.
multimedialnym
czyli dopuszczaj�cym stosowanie r�nych �rodk�w przekazu:
tradycyjnych tekst�w, d�wi�k�w, grafiki.
sieciowym
bo opartym na warstwie prezentacyjne/aplikacyjnej sieci
rozleg�ej Internet, a wi�c o zasi�gu praktycznie globalnym.
Patrz te�:
* [50]World Wide Web Consortium
* [51]WWW FAQ Boutella
* [52]Entering the World-Wide Web: A Guide to Cyberspace Kevina
Hungesa
2.5 HTML
HTML czyli Hypertext Markup Language jest (a w�a�ciwie by�) napisanym
w [53]SGML hipertekstowym j�zykiem kodowania dokument�w. Od roku 1990
(gdy zosta� zaprojektowany przez Tima Berners-Lee w [54]CERN ) w celu
szybszej i �atwiejszej wymiany dokument�w przeszed� d�ug� i kr�t�
drog� od prostego (w praktyce zawieraj�cego kilkana�cie wyra�e�)
j�zyka znakowania ZNACZE� dokument�w do j�zyka (a w�a�ciwie slangu ze
wzgl�du na zanik kluczowych elemnt�w gramatyki) opisu strony.
Podstawowe za�o�enia przy�wiecaj�ce powstaniu i rozwijaniu j�zyka:
* prostota (tak w sensie nauczenia si�, jak i realizacji przez
klient�w)
* niezale�no�� od platformy
* mo�liwo�� roszerzania o wsp�prac� z bazami danych i
niestandardowymi obiektami.
* elementy zale�no�ci mi�dzy dokumentami (i poszczeg�lnymi ich
fragmentami)
* r�ne poziomy ,,znaczeniowe'' j�zyka
+ poziom 0 podstawowy - nag��wki, listy, odniesienia
+ poziom 1 rysynki, podkre�lenia, wyr�znienia tekstu
+ poziom 2 formularze, definicje znak�w (SGML entries)
+ poziom 3 tabele,
+ poziom 4 formu�y matematyczne
Patrz te�:
* [55]Sekcja HTML na W3C
* [56]The Web Design Group (opisy HTML 3.2, CSS, Style Guide, spis
wa�nych odno�nik�w)
* [57]Sekcja: Tworzenie HTML
* [58]HTML Writers Guild
2.6 SGML
SGML czyli Standard Generalized Markup Language jest metaj�zykiem
(opisanym w standardzie mi�dzynarodowym [59](ISO 8879:1986) ) s�u��cym
do projektowania opisu dokument�w wed�ug okre�lonego zapotrzebowania
informacyjnego z u�yciem dowolnie dobranego zestawu znacznik�w i ich
sk�adni.
Dokument SGML sk�ada si� z kilku cz�ci:
deklaracji SGMLa
gdzie opisuje si� klas� dokumentu, podstawowe paramenty jego
budowy i przetwarzania: u�ywane zestawy znak�w, dopuszczalne
d�ugo�ci litera��w (np. nazwy znacznik�w czy d�ugo��
atrybut�w), opcje minimalizacji (np. czy mo�liwe jest i w
jakiej postaci pomijanie znacznik�w ko�cz�cych element).
Definicji Typu Dokumentu
(DTD, Document Type Definition) gdzie jest zakodowana
hierarchia element�w wraz z dopuszczalnymi atrybutami, ich
dopuszczalnymi i domy�lnymi warto�ciami, mo�liw� zawatro�ci�.
DTD jednoznacznie okre�la sk�adnie danego typu dokumentu.
zawarto�ci dokumentu
czyli tzw. DOCUMENT INSTANCE (w wypadku wielu typ�w dokument�w
zawieraj�ce tak�e ,,zewn�trzne'' elementy steruj�ce (np.
<?date>))
W wielu wypadkach deklaracj� stosuje si� domy�ln�, a zamiast ca�ego
DTD umieszcza si� Formal Public Indentifier (rozwi�zywany zwykle przez
parsery na w�a�ciwie DTD przy pomocy pliku catalog zawieraj�cego zbi�r
dopuszczalnych deklaracji wraz z ody�aczami do poszczeg�lnych plik�w).
Przy czym istnieje rozr�nienie na identyfikatory publiczne: <!DOCTYPE
PUBLIC HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2//EN"> czyli
[60]zarejestrowane i systemowe np: <!doctype linuxdoc system> .
Parser SGML (jak sama nazwa wskazuje) jest programem analizuj�cym
sk�adni� dokumentu i to (je�li mowa o tzw. validating parsers ) nie
tylko sam� jednorazow� dawk� informacji ale r�wnie� deklaracj� SGML i
DTD (wraz z jego sk�adni�). Wyj�cie z parsera ( ESIS, czyli Element
Structure Information Set ) mo�e stanowi� podstaw� konwersji czy
jakiejkolwiek obr�bki dokumentu (��cznie z (re)formatowaniem, przy
wykorzystaniu arkuszy stylistycznych [61]DSSSL ).
(GS + ZMB)
Patrz te�:
* [62]C. F. Goldfarb The SGML Handbook , Y. Rubinsky, Ed. Oxford
University Press, 1990
* [63]SGML HomePage (SIL)
* [64]Getting Started with SGML (SGMLopen)
* [65]SGML Introduction - [66]Paul Prescod
* [67]Understanding the SGML declaration (Omnimark)
* [68]Gentle Introduction to SGML (TEI)
* [69]SGML in Poland Rafa�a Ksi�yka (z WN PWN)
* [70]Litterae. Dokumenty Elektroniczne s.c. (polska firma
produkuj�ca m.im. ,,Edytor Sterowany Szablonem'' a dostosowalny do
ka�dego DTD).
* [71]comp.text.sgml
* [72]sg...@camk.edu.pl polskoj�zyczna lista dyskusyjna po�wi�cona
zastosowaniom SGMLa
2.7 HTTP
HTTP czyli HyperText Transfer Protocol jest protoko�em typu
klient-serwer warstwy aplikacyjnej (dzia�aj�cym w oparciu o protok�
TCP) s�u��cym do pobierania (i przy u�yciu niekt�rych (w pe�ni
realizuj�cych standard) serwer�w dostarczania) dokument�w
hipertekstowych (najcz�ciej w postaci HTML) a tak�e zbior�w binarnych
takich jak programy albo dokumenty pochodz�ce ze specjalizowanych
edytor�w tekst�w.
Procedura nawi�zywania po��czenia przebiega nast�puj�co:
* Klient przedstawia ��danie pobrania oke�lonego zasobu (w formie:
POLECENIE �cie�ka_do_zasobu protok�
$ telnet www 80
Trying 127.0.0.1...
Connected to localhost.
Escape character is '^]'.
GET /faq.htm HTTP/1.0
(po ��daniu nast�puje linijka wolna - wszystkie przyk�ady s� w
pokazywane w a) wersji HTTP/1.0 b) z niepe�nymi (jeszcze)
nag��wkami klienckimi)
* Na to serwer odpowiada: (o ile ��danie jest realizowalne)
HTTP/1.0 200 OK
Date: Sat, 05 Apr 1997 16:20:50 GMT
Server: Apache/1.1.1
Content-type: text/html
<HEAD><TITLE> Witajcie ;-) </TITLE></HEAD><BODY>
(........ i tak dalej ;-))
* nie zawsze wszystko przebiega tak pomy�lnie. Czasem pomylili�my
URI i zamiast potwierdzenia wys�ania strony, serwer odpowiada:
HTTP/1.0 404 Not found
Date: Sat, 05 Apr 1997 16:29:10 GMT
Server: Apache/1.1.1
Content-type: text/html
<HEAD><TITLE>File Not found</TITLE></HEAD>
<HEAD><H1>File Not found</H1>
The requested URL /pp was not found on this server.
</BODY>
(chyba wszystkie serwery pozwalaj� zmienia� zawarto�� p�l
[73]wy�wietlanych w wypadku b��d�w
Patrz te�:
* [74]Sekcja: Standardy: HTTP
* [75]Sekcja: Tworzenie: HTTP
* [76]WebCompare
* [77]Sekcja: HTTP na W3
* [78]HTTP Made Really Easy [79]James Marchall
* [80]HTTP WG w [81]IETF
2.8 Netscape-HTML i MS-HTML
S� to dialekty (slangi) HTMLa cechuj�ce si� z jednej strony rozmaitymi
rozszerzeniami (extensions) a z drugiej ignorowaniem proponowanych
przez innych (np. cia�a standaryzacyjne, konkurencj�) nowych
mo�liwo�ci np. proponowanych w szkicach dotycz�cych
* [82]obs�ugi r�wna� matematycznych w HTML 3.0
* [83]tabel w RFC 1942
Problem z tymi swoistymi rozszerzeniami polega na tym, �e przez
tworzenie nieprzemy�lanych fakt�w blokuj� one rozw�j j�zyka (trudno
zachowa� sp�jno�� logiczn� struktury dokumentu je�li w ka�dym jego
miejscu mo�e wyst�pi� jakie� polecenie (w tym wypadku chodzi o nikomu
w tej formie nie potrzebny znacznik <CENTER>).
Patrz te�:
* [84]Best Viewed With Any Browser
* [85]MultiBrowesr Compability Paw�a Wi�cka
* [86]Netscape HTML Extensions
* [87]Microsoft Corporation
* Jak nie nale�y robi�: [88]Use of Netscape tags in HTML.
* [89]HTML Bad Style Page
* [90]Top 10 Things NOT to do on a Web Page
2.9 URI, URL, URN
W sieci (zwaszcza przekszta�caj�cej si� z systemu menu (Gopher) do
heterogenicznego hipertekstu), zaistnia�a potrzeba jednoznacznego
identyfikowania zasob�w. Wychodz� temu naprzeciw rozmaitej mocy
,,uniwersalne wska�niki'' (cho� wymieniam je musz� przyzna�, �e nie do
ko�ca rozumiem czym si� r�ni� ;-() :
* URL Uniform Resource Locator
* URI Uniform Resource Indentificator
* URN Uniform Resource Name
* URC Uniform Resource Citation
Tutaj bli�ej om�wi� URL . URL sk�ada si� z w swej pe�nej wersji:
nazwy protoko�u
(a w�a�ciwie odpowiedniego mnemonika)
adresu w�z�a sieci
(czyli nazyw hosta, komputera w sieci)
portu przypisanego danej us�udze
standardowe numery port�w opisane s� w [91]innych dokumentach.
�cie�ki do pliku
(mo�e by� wirtualnej czyli okre�lanej w ustawieniach serwera,
nie za� w fizycznie istniej�cej)
paramentr�w pliku
(wymienianych po znaku " ; " - np. typ pliku w FTP)
opcji zapytania
(przekazywanych jako parametry do program�w, a wymienianych po
znaku zapytania " ? ")
fragmentu, w�z�a w pliku
wymienianych po znaku ,,hasha'' " # ")
czyli:
protok�://u�ytkownik:has�o@host:nr_portu/�cie�ka;parametr_obiektu?zapytanie#w�
ze�
Wida� wi�c, �e w bezpo�rednio w URLu mog� by� u�yte jedynie znaki ze
alfanumeryczne z zestawu ASCII (dost�pno�� wprowadzania) (czyli
{a-Z}{0-9} a tak�e znaki "+", "&", (wykorzystywane przez CGI) "-" i
"%" s�u��cy do zapisywania potrzebych znak�w w notacji szesnastowej
np. %7E znaczy ~ czyli tyld� stosowan� cz�sto jako skr�t dla kont
u�ytkownik�w).
Dost�pne us�ugi opatrzone s� nast�puj�cymi mnemonikami:
file://
odno�nik do zasob�w lokalnych komputera (nie nale�y chyba
u�ywa� w sieci :-) (zalecane je�li chcemy pokaza� jaki� plik
kt�ry musi istnie� na komputerze kilenta (np.
file://localhost/etc/resolv.conf
ftp://
odno�nik do zasob�w dost�pnych za pomoc� protoko�u FTP, z
wariantem ftp://u�ytkownik@... lub ftp://u�ytkownik:has�o@...
(cho� tej ostatniej wersji zdecydowanie nie polecam - o wiele
�atwiej ,,pods�ucha�'' tak przekazywane has�o)
gopher://
odno�nik do zasob�w [92]Gopher`a (standardowy port: 70)
http://
zas�b obs�ugiwany przez serwer [93]httpd (HTTPd) (standardowy
port: 80)
maito:
odno�nik powoduj�cy wys�anie listu pod podany adres (bez // po
dwukropku!!!) (dla wyspecyfikowania tematu listu mo�na
spr�bowa� doda� do komendy <A atrybut TITLE=" Tytu� listu " )
news: nazwa.grupy news:
odno�nik powoduj�cy uruchomienie przegl�darki USENETU (news)
u�ywaj�c domy�lnego serwera, i podanej grupy (ew. okre�lony
artyku� w/g identyfikatora).
telnet:
odno�nik do zdalnego komputera, zazwyczaj u�ywaj�c terminala
VT100 (bez // po dwukropku!!!) (standardowy port: 23)
tn3270:
odno�nik do zdalnego komputera IBM (np. 3090 na plearn.edu.pl)
terminala IBM-3270 (bez // po dwukropku!!!)
wais:
odwo�anie do systemu wyszukiwawczego [94]WAIS
newsrc:
odno�nik do okre�lonego pliku newsrc (jak rozumiem lokalnego)
nntp://
okre�la inny ni� domy�lnie u�ywany serwer news�w (port 119)
Adres komputera mo�e by� podany tak przy u�yciu nazwy zdefiniowanej w
DNS jak i jako numer IP. Numer portu o ile [95]standardowy czyli
opisany w odpowiednim RFC - [96]STD2 mo�e by� pomini�ty. �cie�ka
dost�pu do pliku mo�e ko�czy� si� na nazwie katalogu (o ile w katalogu
tym jest (zdefiniowany w ustawieniach serwera) plik ,,domy�lny''
zwykle o nazwie:
* index.html
* index.htm
* default.htm (to z MS)
jednak wtedy (aby nieco przy�pieszy� operacje - podw�jne odwo�ywanie
si� serweranajpierw do pliku, a potem do katalogu) warto zako�czy�
�cie�k� znakiem / (tzw. slash, ciach).
Parametr pliku jest (w tej chwili) istotny jedynie dla HTTPd.
(+PT)
Patrz te�:
* [97]Sekcja: Standardy: URL
* [98]Beginner's Guide to HTML (Marka Andersena)
* [99]URL Schemes Supported in Lynx
2.10 CGI
CGI czyli Common Gateway Interface jest specyfikacj� ( API -
Aplication Program Interface ) umo�liwiaj�c� komunikacj� przegl�darki
z programami uruchamianymi przez serwer. Pocz�tkowo tworzona przez
zesp� z NCSA, nie doczeka�a si� opisu jeszcze opisu w RFC.
W tej chwili b�d�c nieoficjalnym standardem (pochodz�cym z NSCA httpd,
a implementowanym przez wi�kszo�� dost�pnych serwer�w (nawet tych
nie-Unixowych w postaci tzw. WinCGI)) jest powoli wypierana przez
rozmaite specyfikacje programistyczne poszczeg�lnych serwer�w (firm
produkuj�cych) takie jak NetscapeAPI, MS IIS API, czy Apache CGI/PHF
Patrz te�:
* [100]Sekcja: Interacja
* [101]Sekcja: Bezpiecze�stwo: CGI
* [102]CGI Overview
* [103]CGI reference (VSerwers.com)
* [104]CGI Programmer`s Reference (FAQ) Marca Hedlunda
* [105]CGI Programing FAQ (WDG - htmlhelp.com) Nick Kew
* [106]CGI-resources wi�kszo�� rzeczy potrzebnych do tworzenia
program�w zgodnych z CGI (odsy�acze do specyfikacji, gotowych
darmowych program�w)
* [107]Perl/CGI programming FAQ Shishir Gundavaram and Tom
Christiansen
* [108]news:comp.infosystems.www.authoring.cgi (moderowana)
2.11 VRML
VRML czyli Vitual Reality Modeling Language jest to, wykorzystuj�cy
niekt�re mechanizmy WWW (takie jak httpd, czy URL), j�zyk opisu scen
tr�jwymiarowych oparty na formacie Open Inventor stworzonym przez
Silicon Graphics. Niekt�rzy wi��� z nim du�e nadzieje, uwa�aj�c �e
przekaz graficzny jest �atwiej przyswajalny, ale (przynajmniej dla
mnie) poziom skomplikowania j�zyka, wielko�� plik�w (i brak wyobra�ni
plastycznej) powoduj�, �e jest to raczej przysz�o�� ni�
tera�niejszo��.
Patrz te�:
* [109]VRML 2.0 - Specyfikacja (VRML Architecture Group)
* [110]news:comp.lang.vrml
* [111]VRML Forum (Wired)
* [112]VRML Repository (SDSC)
* [113]VRML 97 (w:) [114](Silicon Graphics)
* Piotr Gawrysiak VRML. Wirtualna rzeczywisto�� w Internecie
Warszawa 1995, 1996; [115]Zak�ad Nauczania Informatyki MIKOM
Wygl�da przyzwoicie - przy czym raczej jako podr�czna �ci�gawka
przy pisaniu skrypt�w (z dyskietk�)
* [116]VRML w Polsce (Instytut Studi�w Spo�ecznych UW)
* [117]AMU-NET's VRML Repository (Administrator: Klaudiusz
Modrzewski)
2.12 Java
Java jest obiektowym j�zykiem programowania stworzonym przez Sun INC.
(zesp� pod kierunkiem Jamesa Goslinga) do sterowania urz�dzeniami
elektronicznymi (,,niekomputerowymi''). Jednym z podstawowych za�o�e�
projektu by�o stworzenie przeno�nego kodu, nie wymagaj�cego powt�rnej
rekompilacji, przy zmianie architektury maszyny na kt�rej program ma
dzia�a�. Powsta�a w ten spos�b tzw. wirtualna maszyny javy - czyli
sztuczne �rodowisko, w jakim dzia�aj� programy, jest (powinnien by�
by�) niezale�na od platformy systemowej, stosowanego systemu
operacyjnego). Dzi�ki przeno�no�ci, wzgl�dnej prostocie, oraz
oczywi�cie promocji ze strony Suna (np. darmowa przegl�darka WWW
HotJava) zyska� sobie do�� powszechny odzew. Pomimo kr�tkiego cyklu
rozwojowego j�zyka (rozpocz�cie realizacji projektu ,,Green''to
kwiecie� 1991, za� �wiatowa premiera Javy i HotJavy to maj 1995 r.)
jest wykorzystywana do wielu r�nych zastosowa�: pocz�wszy od prostych
applet�w (czyli kr�tkich programik�w realizuj�cych pojedy�cze zadania
- zazwyczaj zagnie�d�one w HTMLu) przewijaj�cych tekst u do�u strony,
poprzez stosowanie jako interface do baz danych [118](poprzez Java
DataBase Conetivity) , do pot�nych aplikacji takich jak [119]Corell
Office for Java.
Patrz te�:
* [120]Java @ Sunie
* [121]Java @ SunSite ICM UW
* Artur van Hoff, Sami Shaio, Orcha Starkbuck Sun Microsystems INC
[122]Hooked on JAVA (ISBN 0-201-48837-X) (polskie wydanie: Java
[123]Wydawnictwo HELION (ISBN 83-86718-30-7)
* [124]Addison-Wesley Java Series
* [125]Java na UCI AGH
* [126]Linux: Java CGI HOWTO [127]David H. Silber
2.13 JavaScript
JavaScript (primo voto: Mocha ze stajni [128]Netscape Communication )
jest prostym j�zykiem podobnym do [129]MS VisualBasica, i
interpretowanym bezpo�rednio prze przegl�dark� WWW. Teoretycznie
zyska� akcepta Suna, jednak AFAIK ma tyle wsp�lnego z [130]JAV� co
pierwsze cztery literki w nazwie ;-))).
Patrz te�:
* [131]JavaScript Authoring Guide (Netscape)
* [132]polskie t�umaczenie [133](Paw�a Wimmera i [134]W�odzimierza
Wypycha) [135]kursu JavaScript Stefana Kocha
* [136]David Flanagan [137]JavaScript: the Definitive Guide, Beta
Edition stron 441, cena $30 [138]O`Reily&Associates
2.14 ActiveX
Jest wymy�lon� przez [139]NetManage a usilnie promowan� przez
[140]MicroSoft technologi� pozwalaj�ca na stosowanie obiekt�w OLE w
zastosowaniach sieciowych. Wywodzi si� od ,,dynamicznej wymiany
danych'' w MS Windows, poprzez OLE 1.0 i 2.0, VisualBasicove
komponenty VBX (16-bitowe) przekszta�cone na 32 bity OCX. A handlowa
nazwa OCX to w�a�nie ActiveX. Ale poniewa�:
* OLE jest stosowalne jedynie w MS Windows [TM]
* MS nie dotrzyma� obietnicy wypszczenia na rynek technologii
pozwalaj�cej na u�ycie obiekt�w ActiveX na Unixach (to znaczy: ja
niestety nie mam ani w domu, ani w pracy �adnego Suna, a Unixowa
implementacja A. pono� powsta�a i to jedynie na t� platform�).
* [141]Broadway jest pi�kny i wspania�y, ale jeszcze nie stosowany
(a pono� obs�uguje A.)
* nie posiada tych mo�liwo�ci wsp�pracy z bazami danych co
[142]JAVA
nie nale�y stosowa�
Patrz te�:
* [143]What is ActiveX? (Microsoft)
* [144]NetManage
* [145]http://www.X.org/
* [146]ActiveX Journal
* [147]Active X unoffical Guide
2.15 SSI
SSI czyli Serwer Side Included
Jest prostym mechanizmem dynamicznego tworzenia dokument�w opracowanym
(jak wiele innych, istotnych w paj�czynie technologii) w NSCA. Pozwala
m.in. na:
* do��cznie nag��wk�w i stopek dokument�w
* wprowadzanie daty utworzenia, modyfikacji, wielko�ci pliku
* w��czaniu standardowego wyj�cia z program�w do dokument�w
Wszystkie zlecenia dla dokument�w sk�adanych przez serwer znajduj� si�
w komentarzu SGMLa, tak wi�c w wypadku b��dnego wykonania zlecenia,
pozostaje nam puste miejsce.
Patrz te�:
* [148]NCSA httpd server side includes
* [149]@internet - What's Included in Server Side Includes?
* [150]Parsed Text and Server Side Includes
* [151]Server Side Includes Page
* [152]Server-parsed HTML (server-side includes) and how to use it @
Netscape
2.16 SSL, S-HTTP, Shen (z CERN)
SSL (Secure Socket Layer) - stworzony przez Netscape protok�
bezpiecznej komunikacji mi�dzy klientem a serwerem. Istniej�ce
implementacje: telnet, FTP i - najbardziej rozpowszechnione - HTTP.
SSL zapewnia trzy rzeczy: prywatno�� (po��czenie jest szyfrowane),
autoryzacj� (klient i serwer okre�la swoj� to�samo��) i niezmienno��
(przez sumy kontrolne).
Innymi implementacjami ,,bezpiecznego HTTP serwera'' s�: [153]S-HTTP
(stworzony przez [154]EIT, [155]Terisa Systems, i [156]ComerceNet
u�ywaj�cy szyfrowania danych, nie za� jak w wypadku SSL tworzenia
szyfrowanego kana�u przey�u danych wi�c wymagaj�cy dedykowanego
klienta) i Shen (CERN).
(KravietZ+ZMB)
Patrz te�:
* [157]Sekcja: Serwery: SSL
* [158]SSL Home Page (Netscape)
* [159]Terisa Systems
2.17 ONE i plug-in
ONE czyli Open Network Environment Netscape jest technologi�
(�rodowiskiem programistycznym) pozwalaj�c� �atwiejsze i szybsze
tworzenie dynamicznych, wieloplatformowych aplikacji sieciowych. W
swoich dokumentach NC pisze o tym, �e bazuj� na ,,otwartych,
publicznych standardach dost�pnych na ka�d� platform�''. (Je�li to s�
standardy internetu, to zazwyczaj do�� pokracznie interpretowane... -
jak cho�by rozmaite ,,extentions'' HTMLa).
Plug-In (wtyczka) jest technologi� pozwalaj�c� na rozszerzenie
mo�liwo�ci przegl�darki czytania rozmaitych format�w dokument�w - np.:
Anobe PDF, CorelDraw, rysunki wektorowe, pliki r�nych dziwnych
,,procesor�w tekst�w'', animacje.
Patrz te�:
* [160]Netscape ONE
* [161]lista plug-in�w wg firmy CC
2.18 Cookie
Cookie jest mechanizmem (wymy�lonym przez Netscape) przechowywania
stanu klienta przy kolejnych ��daniach kierowanych do serwera.
Powsta�a te� propozycja przechowywania stanu klienta firmowana przez
IETF (RFC).
Patrz te�:
* [162]Client Side State - HTTP Cookies - Netscape
* [163]RFC 2109 PS D. Kristol, L. Montulli, HTTP State Management
Mechanism, 02/18/1997. (Stron=21) (Format=.txt)
2.19 PERL, awk, C
Practical Extraction and Report Language czasem nazywany jest te� The
Pathologically Eclectic Rubbish Lister (z man perl) jest skryptowym
j�zykiem rozwijanym przez Larrego Walla pozwalaj�cym na �atwe, szybkie
operacje na tekstach, a tak�e (co stanowi jego przewag� nad tak
wspania�ym narz�dziem jakim jest awk (lub gawk )) na dost�p do
wszelkich fukcji systemu. Pozwala nie tylko na rozmaite dzia�ania na
dokumentach w trakcie ich przygotowywania, ale tak�e �atwe i wydajne
tworzenie program�w [164]uruchamianych przez serwer HTTPd
AWK a zw�aszcza gawk s� o wiele prostsze (a zastosowaniach typu
przetwarzanie tekst�w co najmniej r�wnie wydajne). Dodatkow� zalet�
jest to �e nale�y do standardowego wyposa�enia Unixa, a i DOSowe
implementacje s� i �adne (jak na DOSa) i szybkie ;-)
C jest pi�knym, g�upim narz�dziem... do wszystkiego, a zw�aszcza
przetwarzania tekst�w ;-).
Patrz te�:
* [165]CPAN - Comprehensive Perl Archive (Network?)
* [166]Perl Institute
* [167]The Perl Home Page
* [168]Krzysio Leszczy�ski PERL {w:} [169]Linux+ 2/ 3/1997 (ISSN
1427-55-62)
* [170]Programming Perl (the Camel Book)
* [171]Learning Perl (the Lama Book)
* [172]perlWWW
* Thomas Boutell [173]CGI Programing in C & Perl [174]Addison-Wesley
Publishing Comp.INC (ISBN 0-201-42219-0)
* [175]ISO/IEC 9899:1990 C Language
* [176]news:pl.comp.lang.perl
* [177]news:comp.lang.awk
* man perl, man awk
2.20 HyperG, HyperWave
HyperG , a tak�e HyperWave s� pomys�em na rozszerzenie mo�liwo�ci HTTP
o:
* pe�n� (przeszukiwaln�) baz� serwowanych dokument�w (z
,,kolekcji'') (.htz) (wraz z mo�liwo�ci� podzielenia tej bazy na
wiele maszyn)
* wielowariantowo�� dokument�w (po to by wst�pnie zapozna� si� z
tre�ci� serwowany jed dokument tekstowy, do wydruku idzie DVI, lub
PostScript)
* okre�lona stuktura (hierarchia) dokument�w
* serwowanie i pobieranie dokument�w tak w ramach standardu HyperG
jak i standard�w okre�laj�cych WWW.
Patrz te�:
* [178]Kurs Hyper-G [179]Keitha Andrewsa
* [180]archiwa HyperG na SunSite.ICM.edu.pl
* [181]news:comp.infosystems.hyper-g
2.21 HyTime
HyTime czyli Hypermedia/Time-based Structuring Language. jest
przemys�owym, mi�dzynarodowym [182](ISO/IEC 10744:1992) standardem
dystrybucji i tworzenia dokument�w multimedialnych.
Patrz te�:
* [183]Eliot Kimber's HyTime Course
* HyMinder: [184]TechnoTeacher, Inc
* [185]SoftQuad Panorama
2.22 DSSSL, CSS
DSSSL czyli Document Style Semantics and Specification Language jest
specyfikacj� s�u��c� formatowaniu dokument�w SGML. Mo�na w ten spos�b
rozdzieli� ,,znaczeniowe'' ,,tagowanie'' tekstu, od projektowania jego
wygl�du.
Z DSSSL wywodzi si� koncepcja CSS1 czyli Cascading Style Sheets Level
1 b�d�cego (jak dla mnie) pr�b� opanowania rozwoju stosowanego przez
niekt�rych producent�w ,,znakowania typograficznego'' (wielce przy tym
zawodnego bo zale�nego nie tylko od przegl�darki ale i systemu
operacyjnego i innych czynnik�w) czyli np <CENTER>, <BODY
BACKGROUND="red.gif"> i powrotu do HTMLa znaczeniowego. Posiada przy
tym tak prost� (nazwa_opdowiedniego_znacznika_HTML { atrybut_1:
warto��, atrybut_2: warto�� /** komentarz z C **/}) sk�adni�,
elastyczno�� (np. o wiele dok�adniejsze ni�by to by�o mo�liwe w HTMLu
pozycjonowanie element�w, mo�liwo�� automatycznego do��czania arkuszy
z osobnych plik�w), �e stanowi powa�n� konkurencj� dla NHTMLa i innych
wodotrysk�w.
Warty tutaj uwagi jest fakt, �e prawid�owo napisany dokument
HTML/SGML+CSS/DSSSL w wypadku kontaktu z z przegl�dark� nie u�ywaj�ca
,,styli'' (-�w?) powinien by� w dalszym ci�gu czytelny (cho� mo�e
mniej kolorowy i bez nadzwyczajnych efekt�w, zw�asza w wypadku
drukowania).
Patrz te�:
* [186]Sekcja: CSS
* [187]ISO/IEC 10179:1996 Information technology - Processing
languages - Document Style Semantics and Specification Language
(DSSSL) @ Novell
* [188]DSSSL Tutorial [189]Paul Prescod (DSSSL)
* [190]JADE J. Clarka (DSSSL)
* [191]Cascading Style Sheets, level 1 - W3C Recommendation 17 Dec
1996 [192]Hakon Wium Lie [193]Bert Bos
* [194]Positioning HTML Elements with Cascading Style Sheets @ W3C
* [195]WDG CSS1 Reference
* [196]The Evolution of Style Sheets @ webreference.com
* [197]Bert Bos' listing of historical SGML and HTML style proposals
* [198]Cascading Style Sheets Gallery @ Microsoft
2.23 XML
XML czyli eXtensible Markup Language jest uproszczon� specyfikacj�
[199]SGMLa umo�liwiaj�c� tworzenie i dodawanie w�asnych znacznik�w do
dokument�w. Nie ma na celu zast�pienia ani SGMLa ani HTML. Jest (ma
by�) raczej etapem po�rednim - rozszerzeniem mo�liwo�ci o tworzone
niemal ad hoc zestawy znacznik�w.
Pojawi�y si� ju� pierwsze incjatywy jego wykorzystania:
* [200]Microsoft Channel Definition Format maj�cy (we wsp�pracy ze
,,standardowym'' HTMLem) s�u�y� tworzeniu cz�sto uaktualniach
kolekcji dokument�w, lub kana��w informacyjnych pomi�dzy serwerami
HTTPd a stacjami klienckimi - tak zwane kana�y tematyczne. (wi�cej
w [201]Winter)
Patrz te�:
* [202]W3C XML Working Draft
* [203]XML @ textuality.com
2.24 Broadway
Broadway jest opart� na X-Windows technlogi� zdalnego dost�pu do
aplikacji. Jest (w przeciwie�stwie do poprzednich wersji X11)
optymalizowane do pracy w sieciach o niskiej przepustowo�ci, wi�c
mo�liwa jest praca zdalna w sieciach rozleg�ych, lub przez modem.
Patrz te�:
* [204]BroadWay na X.org
2.25 LDAP
Jest uproszczon� wersj� us�ugi s�ownikowej [205]X.500 pozwalaj�cej
lokalizowa� osoby, obiekty w sieci rozproszonej. Rozwijane na
[206]Uniwersytecie Michigan - UMICH
Patrz te�:
* [207]RFC 1777 DS W. Yeong, T. Howes, S. Kille, Lightweight
Directory Access Protocol, 03/28/1995. (stron=22) (Format=.txt)
(Uniewa�nia RFC1487)
* [208]LDAP @ Netscape Communication
* [209]LDAP FAQ @ Stanford
2.26 Unicode
Jest 16 bitowym (z przeciwie�stwie do powszechnie dzi� stosowanych 8
bitowych) systemem kodowania znak�w diakrytycznych maj�cym umo�liwi�
u�ywanie w ramach jednego zestawu znak�w wielu r�nych zestaw�w.
Niekt�re nacje pok�adaj� w nim du�e nadzieje (nareszcie narzucony
standard wybawi nas od 18 ,,standard�w''), inne nie wiedzie� czemu
ignoruj�... ;-)))) A powa�nie: Unicode jest w tej chili obecny raczej
w wewn�trzych (j�drze czy jako� tak) tablicach kodowania w Linuxie,
pono� w M$ NT, ale jeszcze na tereny paj�czyny nie wkroczy�o (g��wnie
z powodu s�abej kompatybilno�ci z innnym normami typu ASCII i
pochodne).
Patrz te�:
* [210]Unicode Consorium
* [211]news:pl.comp.ogonki
* [212]news:comp.text
* The Unicode Standard Ver. 2.0 The Unicode Consortium [213]Addison
Wesley DevelopersPress (ISBN 0-201-48395-9)
* [214]Polska Strona Ogonkowa - cho� wiele tam nie, ma to wierz�, �e
si� co� pojawi. ;-)))
* norma ISO/IEC 10646
3. Standardy i informacje dla Internetu
Internet nie posiada scentralizowanej stuktury. Jednak posiada do��
dobrze udokumentowan� stron� techniczn�. Paradoks? Oczywi�cie. Jak
ca�a sie�. Odpowiednie informacje na temat zasad tworzenia standard�w,
cia� nad nimi (standardami) debatuj�cych itd. mo�na znale�� w
dokumentach wymienionych w cz�ci pierwszej tego rozdzia�u. W
kolejnych paragrafach wymieniam te standardy i specyfikacje kt�re
wydaj� mi si� wa�ne dla rozwoju paj�czyny, pomijaj�c istotne kwestie
np. DNSu, czy szyfrowania (kt�re s� istotne i zamierzam doda� je w
przys�o�ci), czy te� protoko�y trasowania (routingu), zmiany adres�w
przentowych na IP (kt�re s� istotne ale stanowi� raczej wdzi�czny
temat dla FAQ grupy [215]news:pl.comp.networking)
3.1 Dokumenty og�lne - procedury, definicje, zasady zachowania si� w sieci.
* [216]RFC 2000 S J. Postel, "INTERNET OFFICIAL PROTOCOL STANDARDS"
, 02/24/1997. (Liczba stron - 56) (STD 1)
* [217]RFC 1983 I G. Malkin, Internet Users' Glossary 08/16/1996.
(Liczba stron - 62) (FYI 18) (Uniewa�nia RFC1392)
* [218]RFC 1935 I J. Quarterman, S. Carl-Mitchell, What is the
Internet, Anyway? , 04/10/1996. (Liczba stron - 11)
* [219]RFC 1855 I S. Hambridge Netiquette Guidelines 10/20/1995.
(Liczba stron - 21) (FYI 28)
* [220]RFC 2028 BC R. Hovey, S. Bradner, The Organizations Involved
in the IETF Standards Process 10/29/1996. (Liczba stron - 7)
* [221]RFC 2027 BC J. Galvin, IAB and IESG Selection, Confirmation,
and Recall Process: Operation of the Nominating and Recall
Committees 10/29/1996. (Liczba stron - 11)
* [222]RFC 2026 BC S. Bradner, The Internet Standards Process --
Revision 3 10/29/1996. (Liczba stron - 36) (Uaktualnia RFC1602)
(Uniewa�nia RFC1602)
* [223]RFC 1796 BC Huitema, C., J. Postel, and S. Crocker Not All
RFCs are Standards 10/04/1995.
3.2 HTML
* [224]HTML 3.2 Reference Specification W3C Recommendation
14-Jan-1997 Dave Raggett [225]mailto:d...@w3.org
* [226]RFC 1866 PS T. Berners-Lee, D. Connolly, Hypertext Markup
Language - 2.0 , 11/03/1995. (Liczba stron - 77)
* [227]RFC 1867 E E. Nebel, L. Masinter, Form-based File Upload in
HTML , 11/07/1995. (Liczba stron - 13)
* [228]RFC 1942 E D. Raggett HTML Tables 05/15/1996. (Liczba stron -
30)
* [229]RFC 1980 I J. Seidman A Proposed Extension to HTML:
Client-Side Image Maps 08/14/1996. (Liczba stron - 7)
3.3 URL, URI
* [230]RFC 1738 PS T. Berners-Lee, L. Masinter, M. McCahill Uniform
Resource Locators (URL) 12/20/1994. (Liczba stron - 25)
* [231]RFC 1808 PS R. Fielding, Relative Uniform Resource Locators
06/14/1995. (Liczba stron - 16)
* [232]RFC 1700 S J. Reynolds, J. Postel ASSIGNED NUMBERS
10/20/1994. (Liczba stron - 230) (Uniewa�nia RFC1340) (STD 2)
* [233]RFC 1630 I T. Berners-Lee, Universal Resource Identifiers in
WWW: A Unifying Syntax for the Expression of Names and Addresses
of Objects on the Network as used in the World-Wide Web
06/09/1994. (Liczba stron - 28)
* [234]RFC 2017 PS N. Freed, K. Moore, A. Cargille, Definition of
the URL MIME External-Body Access-Type 10/14/1996. (Liczba stron -
5)
3.4 HTTP
* [235]RFC 2068 PS R. Fielding, J. Gettys, J. Mogul, H. Frystyk, T.
Berners-Lee, Hypertext Transfer Protocol -- HTTP/1.1 01/03/1997.
(Liczba stron - 162)
* [236]RFC 1945 I T. Berners-Lee, R. Fielding, H. Nielsen, Hypertext
Transfer Protocol -- HTTP/1.0 05/17/1996. (Liczba stron - 60)
3.5 MIME
*
* [237]RFC 2077 PS S. Nelson, C. Parks, Mitra, The Model Primary
Content Type for Multipurpose Internet Mail Extensions ,
01/10/1997. (Liczba stron - 13)
* [238]RFC 2045 DS N. Freed, N. Borenstein Multipurpose Internet
Mail Extensions (MIME) Part One: Format of Internet Message Bodies
12/02/1996. (Liczba stron - 31) (Uniewa�nia RFC1521)
* [239]RFC 2046 DS N. Freed, N. Borenstein, Multipurpose Internet
Mail Extensions (MIME) Part Two: Media Types 12/02/1996. (Liczba
stron - 44) (Uniewa�nia RFC1521)
* [240]RFC 2047 DS K. Moore, MIME (Multipurpose Internet Mail
Extensions) Part Three: Message Header Extensions for Non-ASCII
Text 12/02/1996. (Liczba stron - 15) (Uniewa�nia RFC1522)
* [241]RFC 2048 BC N. Freed, J. Klensin, J. Postel Multipurpose
Internet Mail Extensions (MIME) Part Four: Registration Procedures
01/28/1997. (Liczba stron - 21) (Uniewa�nia RFC1590)
* [242]RFC 2049 DS N. Freed, N. Borenstein, Multipurpose Internet
Mail Extensions (MIME) Part Five: Conformance Criteria and
Examples 12/02/1996. (Liczba stron - 24) (Uniewa�nia RFC1521)
* [243]RFC 2110 PS J. Palme, A. Hopman, MIME E-mail Encapsulation of
Aggregate Documents, such as HTML (MHTML), 03/12/1997. (Stron=19)
(Format=.txt)
* [244]RFC 2112 PS E. Levinson, The MIME Multipart/Related
Content-type, 03/12/1997. (Stron=9) (Format=.txt) (Anuluje
RFC1872)
3.6 Gopher
* [245]RFC 1436 I F. Anklesaria, M. McCahill, P. Lindner, D.
Johnson, D. John, D. Torrey, B. Alberti, The Internet Gopher
Protocol (a distributed document search and retrieval protocol)
03/18/1993. (Liczba stron - 16)
3.7 VRML
* [246]VRML 1.0 - Specyfikacja
* [247]VRML 2.0 - Specyfikacja (vag.vrml.org)
3.8 Java
* James Gosling, Bill Joy, Guy Stele The Java Language Specification
(ISBN 0-201063451-1)
* Tim Lindholm, Frank Yellin, The Java Virtual Machine Specification
(ISBN 0-20163452-X)
3.9 CGI
* D.R.T.Robinson [248]draft-robinson-www-interface-01.html The WWW
Common Gateway Interface Version 1.1 (15.02.1996)
3.10 UsenetNews i E-Mail
* [249]RFC 822 S D. Crocker, Standard for the format of ARPA
Internet text messages , 08/13/1982. (Pages=47) (Format=.txt)
(Uniewa�nia RFC0733) (STD 11) (Updated by RFC1327, RFC0987)
* [250]RFC 822 S J. Postel, Simple Mail Transfer Protocol ,
08/01/1982. (Pages=58) (Format=.txt) (Uniewa�nia RFC0788) (STD 10)
* [251]RFC 1123 S R. Braden Requirements for Internet hosts -
application and support , 10/01/1989. (Pages=98) (Format=.txt)
(STD 3)
* [252]RFC 1036 M. Horton, R. Adams, Standard for interchange of
USENET messages , 12/01/1987. (Pages=19) (Format=.txt) (Uniewa�nia
RFC0850)
* [253]RFC 2076 I J. Palme Common Internet Message Headers
02/00/1997. (stron 26) (Format=.txt)
3.11 Grafika
* [254]GIF - GRAPHICS INTERCHANGE FORMAT(sm) Version 89a
* [255]JPEG Specification
* [256]RFC 2083 I T. Boutell, PNG (Portable Network Graphics)
Specification Version 1.0 , 01/16/1997. (Liczba stron - 102)
3.12 Wieloj�zyczno�� Sieci
* [257]ISO 639:1988 Language Codes
* [258]ISO 3166:1993 Country Codes
* [259]RFC 1766 PS H. Alvestrand, Tags for the Identification of
Languages , 03/02/1995. (Pages=9) (Format=.txt)
* [260]RFC 2070 PS F. Yergeau, G. Nicol, G. Adams, M. Duerst,
Internationalization of the Hypertext Markup Language 01/06/1997.
(Liczba stron - 43)
* [261]RFC 1815 I M. Ohta Character Sets ISO-10646 and ISO-10646-J-1
08/01/1995. (Liczba stron - 6)
Patrz te�:
* [262]The Official Documents Defining the Web Iana Grahama
* [263]IETF Working Groups
4. Nawigacja
4.1 Paj�czarki
DOS
Wbrew temu co mog�oby si� wydawa� jest ca�kiem du�o przegl�darek
dzia�aj�cych w ,,go�ym'' DOSie (przypominam �e poza MS-DOSem istniej�
i inne systemy dzia�aj�ce w tym trybie, np. [264]Caldera OpenDOS (nb.
nied�ugo ma by� wyposa�ony nie tylko w klienta [265]NetWare, ale i w
stos TCP/IP)). Dost�pne dla DOSa przegl�darki wymienione zosta�y pod
adresem [266]http://www.fdisk.com/doslynx/.
MS-Windows i OS/2
Najprostsz� form� zaopatrzenia si� w przegl�dark� jest zajrzenie do
jednego z archiw�w oprogramowania Winsock:
* [267]The Ultimate Collection of Winsock Software [268](mirrory:
SunSite.ICM i [269]IT.PWaw)
* [270]The CWSApps List Indeks Aplikacji Sieciowych dla Windows
* [271]Papa's Anonymous FTP
i tam mo�na znale�� tak Netscape Navigatora, MS IExplorera, jak i NSCA
Mosaics i wiele, wiele innych.
Unix
O ile UNIX i pochodne do tej pory dominuj� na rynku serwer�w, to
systemem przegl�darek sta� si� [272]MS Windows. Tym nie mniej jest
kilka warto�ciowych produkt�w. Takich jak:
* [273]Arena (W3C i Yggdrasil)
* [274]Amaya (W3C) [275](mirror na SunSite ICM)
* [276]Netscape Navigator (mirror na SunSite.ICM)
* [277]Netscape Communicator (mirror na SunSite.ICM) (istniej� te�
pliki pozwalaj�ce stworzy� ,,polsk�'' wersj� produkt�w
[278]Netscape autorstwa [279]Andrzeja Bagi�skiego)
* [280]niezast�piony Lynx [281](mirror na SunSite.ICM)
* [282]NSCA Mosaic
* [283]Chimera
* [284]MNEMONIC { Multilithic, Non-dependant, Extensible, Modular,
Objective, Network-aware, Internet Client }: w trakcie
powstawania.
W Polsce podstawowym archiwum jest ,,sansajt''
[285]http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/
Patrz te�:
[286]http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/Documentation/HOWTO/WWW-HOWTO
.html
Apple
Ci�ko... ci�ko... Niestety daleki jestem od u�ywania ,,mak�wek''. A
szkoda. {Wszelkie oferty opisania narz�dzi dla produkt�w [287]Apple,
oferty sprz�towe itd. mile widziane ;-))) }
Patrz te�:
* [288]http://www.tucows.com/
* [289]http://www.boutell.com/faq/
Inne
[290]http://www.boutell.com/faq/
4.2 Poszukiwanie informacji
Wyszukiwanie w informacji w paj�czynie nadal jest koszmarem z reklamy
Novella: zalew papierem i danymi... Pomagaj� w tym katalogi
tematyczne, przeszukiwarki czy te� specializowane us�ugi dostarczania
informacji.
Katalogi tematyczne
* [291]Wirtualna Polska
* [292]WOW!
* [293]Onet
* [294]PolishWorld
* [295]NASK
* [296]oficjalna Polska Strona [297](po angielsku)
* [298]oryginalna (i pierwsza) Polska Strona na info.fuw.edu.pl
i �wiatowe
* [299]Yahoo
* [300]WWW Virtual Library
* [301]WebCrawler (skromny obj�to�ciowo, za to bardzo starannie
opracowany)
* [302]Galaxy EINET
* [303]http://www.lycos.com/
Przeszukiwarki
* [304]ICMowy serwer archie (PL)
* [305]InfoSeek na ICM (PL)
* [306]AltaVista w TPnet (PL) (po okresie eksperyment�w zamkni�ta
;-(
* [307]Sieciowid (PL) Polski OnLine
* [308]Netoscop (PL) istniej�cy w ramach serwisu sieciowego
[309]CHiPa
* [310]DEC Alta Vista (patrz te�: [311]Telia (PL te�)
* [312]Lycos
* [313]WebCrawler
* [314]World Wide Web Worm
* [315]InfoSeek
* [316]OpenText
* [317]Exite
* [318]HotBot
* [319]DOGPILE (za CW 17/1997)
* i inne ... :-) wi�kszo�� dostawc�w us�ug Internetowych dostarcza
odp. formularzy do wyszukiwania na najpopularniejszych
przeszukiwarkach.
Patrz te�:
* [320]Panorama wyszukiwania w Internecie w Projekcie Winter
Przypominacze, serwisy informacyjne
Istnieje ju� kilkana�cie r�nych specjalizowanych w wyszukiwaniu i
�ledzeniu informacji serwis�w. Cz�sto s� one dost�pne za darmo (czyli
za przeczytanie za��czonych reklam ;-). Nale�� do nich np.:
* [321]http://www.pointcast.com/
* [322]http://www.netmind.com/
Poza tym przy obecnym rozwoju paj�czyny stoimi ju� o krok od miejsca
gdy (np. wykorzystuj�c bibliotek� libwww-perl ka�dy (no... ka�dy
programuj�cy w perlu) b�dzie w stanie przygotowa� w�asnego robota. Ju�
w tej chwili mo�na zaprz�c do sprawdzania nowo�ci odpowiedni program
(np. [323]urlmon zapuszczany w crontabie, za� u�ywaj�c [324]ht:/diga
�ci�ga� strony do lokalnego przeszukiwania. Dlatego te� tak wa�ne
jest, aby uczyni� swoje produkty (dokumenty w HTMLu) bogatymi w
,,metainformacje'' - przy pomocy <META NAME="DESCRIPTION"
CONTENT="OPIS"> lub <LINK REV="TOC" CONTENT="Spis_Tre�ci.html">
4.3 Wieloj�zyczno�� sieci - dlaczego widz� krzaczki?
Dlaczego cz�sto widz� ,,krzaczki'' zamiast polskich liter?
Jest kilka mo�liwo�ci rozwi�zania tego problemu:
* Masz niew�a�ciw� przegl�dark�, tj. nie obs�uguj�c� polskich liter
w standardzie ISO-8859-2. W miar� mo�liwo�ci wymie� j� na co�
innego lub sprawd� czy nie mo�na tego jako� poprawi�:
[325]http://www.agh.edu.pl/ogonki/ .
* Twoja przegl�darka obs�uguje polskie literki, ale ty nic o tym nie
wiesz. Np. nie ustawi�e� w Netscape Navigatorze 3.0 opcji:
Options|Document Ecoding|Central European (ISO-8859-2) i
odpowiedniej czcionki w Options|General_Preferences|Fonts|Latin-2
* Wina le�y po stronie autora strony:
+ ani w nag��wku http: Content-type: text/html;
charset=ISO-8859-2 (np. deklaracj� w pliku mime.types)
+ ani w nag��wku strony przy pomocy komendy <meta
http-equiv="content-type" content="text/html;
charset=iso-8859-2">
+ ani nawet nie u�y� atrybutu LANG=PL w wyra�eniu <BODY ... nie
zadeklarowa� polsko�ci dokumentu, ani nawet u�ywanej strony
kodowej
* po ostatnich poprawkach poczynionych przy pomocy jakiego� dziwnego
edytora (najcz�ciej typu: Zobaczysz_Co�_Innego_Ni�_Inni) wszytkie
polskie literki zosta�y zamienione na tzw. latin-1 entries (np.
ó czyli � - jednakowe w obu standardach) kt�re s�
siedmiobitowymi mnemonikami dla znak�w z zakresu 128-255 zestawu
znak�w ISO-8859-1 (czyli zachodnioeuropejskiego).
* wina le�y po stronie autora strony: u�ywa CP 1250 :-(
Patrz te�:
* [326]Tworzenie wieloj�zyczno��
* [327]Polska Strona Ogonkowa
* [328]W jaki spos�b poprawnie serwowa� polskie dokumenty? Paw�a
Wi�cka
4.4 Przy�pieszanie pracy (W3cache)
Co to jest i dlaczego nale�y u�ywa� W3cache-proxy?
Dlaczego? Przecie� to oczywiste... ;-) Jednym ze skutk�w coraz
gwa�towniejszego rozwoju us�ug WWW jest saturacja ��cz sieci
rozleg�ych. O ile przepustowo�ci ��cz sieci lokalnych i miejskich s�
zwykle nadmiarowe, to ��cza mi�dzynarodowe (znacznie bardziej
kosztowne) stanowi� zazwyczaj w�skie gard�a Internetu. Szybko��
wzrostu zapotrzebowania na pasmo znacznie przekracza wszelkie
mo�liwo�ci inwestycyjne. Analiza ruchu wskazuje przy tym, �e
procentowo coraz wi�kszy udzia� stanowi� w nim transmisje WWW. Polska,
jako jeden z pierwszych kraj�w zbudowa�a struktur� tzw. cache WWW,
kt�ra pozwala na lokalne buforowanie najcz�ciej ��danych dokument�w
WWW, a tym samym:
* zmniejszenie obci��enia ��cz mi�dzynarodowych,
* skr�cenie �redniego czasu dost�pu do informacji,
* zoptymalizowanie wykorzystania ��cz krajowych.
[329]Hierarchia W3cache obejmuje wszystkie wa�niejsze sieci miejskie
oraz dzia�a w bezpo�redniej wsp�pracy z podobnymi projektami poza
Polsk�. W3cache wymienia tak�e informacje z pojedynczymi serwerami
cache tam, gdzie nie istniej� jeszcze struktury og�lnokrajowe. Przy
czym u�ytkownicy takich og�lnopolskich sieci jak TPnet, lub Telebank
powinni ustawi� parametry swojego proxy cache na lokalny cache, a
je�li nie ma (a nie ma) to na w3cache.ICM.edu.pl:8080 jako najbli�szy
sieciowo ich sieciom, nie za� na cache np. krakowskie. (cho� ostatnio
w zwi�zku z zaistnieniem [330]http://w3cache.ICM.edu.pl/ w TPnecie,
powstawaniem ,,lokalnych'' po�acze� TPnetu z NASKnetem (np. w
Krakowie) sytuacja si� zmienia).
(WojSyl+ZMB)
Patrz te�:
* [331]Propagation, Caching and Replication on the Web
* [332]http://w3cache.ICM.edu.pl/
4.5 Praca off-line
W naszej sytuacji, gdy ��cz�c si� lini� telefoniczn� za ka�de trzy
minuty po��czenia trzeba zap�aci� (bagatela) 17 groszy coraz
istotniejsze staj� si� metody zmnieszania koszt�w, przez gromadzenie
dokument�w na dyskach lokalnych.
Eksploracja cache dyskowego
Jest to najprostsza (koncepcyjne ;-) metoda pracy. Mo�a
specjalizowanym programem kopiowa� pliki gromadzone przez przegl�dark�
(w NN w katalogu Cache lub ~/.netscape/cache/, w IE`95 w
c:\windows\Temporary Internet Files) do innych katalog�w (tworz�c przy
okazji indeksy).
* [333]Unmozify na Windowsowej Netszkapy (tak 3.1 jak i 32bit).
* [334]IE lub NN Cache Explorer Marcusa Wolfa dla Windows 95.
* [335]about:cache w prawie ka�dym Netscape Navigatorze.
* [336]NSCA Mosaic potrafi prawie wszystko co przegl�darka powinna
robi�, ma wi�c i wbudowane narz�dzia do eksploracji chache.
Roboty gromadz�ce drzewo dokument�w
Na pierwszy rzut oka jest to wy�mienity pomys�: zatrudni� kogo�, co�
do odwalenia za nas w roboty w czasie najmniejszego obci��enia sieci,
pozwalaj�c nam przej�e� wyniki szukania w wolnej chwili. Ale (o ile
u�ywa si� robota stosuj�cego si� do [337]konwencji - a innych nie
warto nawet uruchania�) rozwi�zanie to ma swoj� wad�: do wielu cz�ci
nie rozmaitych serwer�w masz dost�pu (np. do wyniku dzia�ania katalogu
/cgi-bin/ )
* [338]wget dla Unix�w i Linuxa (z Chorwacji, ale serwer jest do��
s�aby wi�c trasmisja potrafi d�ugo trwa�) (mirror:
[339]SunSite.AUC.DK)
* [340]Lynx powy�ej 2.6 pono� to potrafi... ale jak... nie wiem
(zapewne przy pomocy kombinacji opcji lynx -source -traversal lub
lynx -crawl -traversal
* [341]SurfBot dla Windows
* [342]Teleport Pro Version 1.13 for Windows 95/NT (pono� najlepszy
w tej kategorii)
* [343]WebWracker i Grab-A-Net z ForeFront [344](kopia z Tucows)
* [345]Mosaic potrafi wszystko.
Wsp�lny W3cache
Rozwi�zanie to nale�y do wymagaj�cych troch� wi�kszego doswiadczenia,
ale te� daje (zw�aszcza w powi�zaniu z przeszukiwaniem dokument�w)
najwi�ksze mo�liwo�ci tak wzbogacenia form pracy (np WWWOFLE mo�e
pe�ni� i rol� robota) jak i zaoszcz�dzenia (wp�lne zasoby dla
wszystkich komputer�w, mo�liwo�� monitorowania najcz�ciej
uszcz�czanych miejsc, w przeciwie�stwie do cz�ci robot�w zachowuje (i
utrzymuje) powi�zania mi�dzy dokumentami w sieci i na dysku.
* [346]WWWOFFLE - World Wide Web Offline Explorer dedykowany dla
wsp�u�ytkowania ini telefonicznej (wraz z diald) przez kilka
komputer�w w sieci.
* [347]Squid
* [348]Harvest Project
4.6 Niebezpiecze�stwa - wirusy i inne
Czy u�ywaj�c WWW mog� narazi� si� na zniszecznie zawarto�ci dysku,
b�d� inn� form� destabilizacji pracy komputera?
Oczywi�cie :-(. A powa�nie: o ile masz wy��czon� JAVA, JavaScript,
ActiveX i nie �adujesz plik�w z danymi zawieraj�cymi makroinstrukcje,
PostScript oraz wykonywalnych - nie mo�esz. W pozosta�ych wypadkach:
* pliki MS Worda, MS Excella (i innych program�w mog�cych zawiera�
makroinstrukcje) i wykonywalne - wiadomo - mog� by� zaka�one i to
nie zale�y od medium przesy�owego.
* w Javie i JavaScript znaleziono (w niekt�rych wersjach
implementacjach np.: Netscape Navigatorze 2.0.0) jakie� usterki na
tyle powa�ne, �e pono� zagra�aj�ce bezpiecze�stwu system�w.
* PostScript, TeX i inne programy/dokumenty - mog� zawiera�
niebezpieczne operacje, kt�re pewne przegl�darki mog� pr�bowa�
wykona�: kasowanie plik�w albo ustawienie/zmiana has�a drukarki.
* W wypadku Lynxa istnieje co� takiego (tzw. trusted hosts) co
pozwala wykonywa� polecenia wydawane ze zdalnego komputera na
lokalnym.
Patrz te�: [349]Sekcja: Bezpiecze�stwo WWW
5. Tworzenie og�lnie
5.1 Warunki publikowania
Aby m�c publikowa� potrzeba odpowiedniego typu konta: najlepiej na
komputerze gdzie jest zainstalowany serwer httpd. W wypadku dostawc�w
komercyjnych nale�y wykupi� odpowiedni rodzaj konta. Na wi�kszo�ci
uczelni istnieje mo�liwo�� za�o�enia w�asnej strony w ramach
normalnego konta, i to cz�sto nawet bez ingerencji administratora
(zazwyczaj nale�y za�o�y� w swoim katalogu domowym katalogu
public_html lub www (zwykle jest to ustawialne w pliku srm.conf
dyrektyw� UserDir lub podobn�. . Istnieje tak�e kilka serwer�w
komercyjnych umo�liwiaj�cych publikowanie materia��w niekomercyjnych
bez wnoszenia op�at. Istniej� te� serwery umo�liwiaj�ce ,,darmowe''
us�ugi: e-mail i niekomercyjne publikowanie na WWW. Darmowe tzn. nie
p�acisz firmie, ale za to firma mo�e udost�pnia� (lub w inny spos�b
wykorzystywa�) Tw�j adres innym (co powoduje zalew �mieciem
reklamowym).
* [350]http://free.polbox.pl/
* [351]http://www.pocketpress.com/free/index.html
* [352]http://www.hotmail.com/
* [353]http://www.geocities.com/
i na troch� innych zasadach: [354]QDnet
Patrz te�:
* [355]Darmowe us�ugi w/g Paw�a Wi�cka
* [356]lista dostawc�w Internetu Jarka Rafy
* [357]IPS w Polsce @ Biz.Net
* [358]Lista provider�w Tomka Kokowskiego
5.2 Prawa autorskie
Nale�y przyj��, �e (przynajmniej w wypadku polskich stron) obowi�zuj�
przepisy [359]Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z
04.02.1995 Przy czym (na podstawie art. 1 punkt 1 i punkt 2 ustawy), o
ile autor nie zaznaczy� inaczej wszystkie strony s� domy�lnie
oznaczone jako � b�d� (C) i mo�na podawa� do nich odniesienie, nie
mo�na natomiast ich wykorzystywa� we w�asnej pracy (tj. tre�ci
powi�zanej z form�, poniewa� czystej informacji to ju� nie dotyczy)
bez zgody (najlepiej pisemnej) autora (w�a�ciciela (C)). Ochronie
podlegaj� r�wnie� znaki firmowe (lecz mo�na ich u�y� w celach
informacyjnych).
Nie mo�na jednak popada� w przesad�: ze wgl�du na rodzaj medium nie
mo�na domaga� si� pe�nej integralno�ci i nienaruszalno�ci dzie�a.
* Nie mo�na zakaza� kopiowania dokumentu w jakiejkolwiek formie.
(wystarczy �e przegl�darka musi �ci�gn�� dokument na komputer
lokalny)
* Nie mo�na domaga� si� by dokument zachowa� sw� integralno�� i
identyczno�� graficzn� (bo nie mo�emy wymaga� by� przegl�dany w
zadanych ustawieniach przegl�darki je�li np. zosta� przeskanowany
przez [360]robota , albo jest interpretowany przez przegl�dark�
dla niewidomych (np. z syntezatorem mowy).
Patrz te�:
* �wiat Wiedzy 9/96
5.3 Terminologia
WWW
Wszechnica Wiedzy Wszelakiej {Marka Cara}, paj�czyna ,
site
miejsce w Internecie {Microsoftu} o�rodek w Webie {PC Magazine
PL} w�ze� sieci , serwer
link
odno�nik , odwo�anie {s� te� stanowczo przeze mnie odradzane:
hiperpo��czenie , ��cznik , skr�t
service
us�uga
download
za�aduj , �ci�gnij , zapami�taj
upload
za�aduj na serwer
serwer
serwer , sztafarz
browser
przegl�darka , paj�czarka
applet
?
bookmark
zak�adka
Patrz te�:
* ???
5.4 Wieloj�czyna paj�czyna - polskie znaki diakrytyczne
W jaki spos�b mog� tworzy� poprawne strony z polskimi znakami
diakrytycznymi?
Przede wszystkim nale�y u�ywa� kodowania w ISO-8859-2. Poza tym je�li
nie jeste� administratorem i nie mo�esz spowodowa�, �eby serwer
dodawa� do nag��wka stron z polskimi literami deklaracji typu
dokumentu:
text/html; charset=iso-8859-2
nale�y doda� w nag��wku strony (pomi�dzy <HEAD> i </HEAD>, a przed
<TITLE> ) nast�puj�c� instrukcj�: <META HTTP-EQUIV="content-type"
CONTENT="text/html; charset=iso-8859-2"> nie jest to rozwi�zanie
najbardziej eleganckie: powoduje (na niekt�rych serwerach i z
niekt�rymi przegl�darkami (np. Netscape Navigator) dwukrotne
interpretowanie zawarto�ci dokumentu, nie jest w pe�ni uwzgl�dnione w
specyfikacji HTML. Tym nie mniej dop�ki nie doczekamy si� (b�d�, sami
nie przyczynimy si� ;-) do uznania przez grona normalizacyjne i
producent�w oprogramowania faktu, �e w WWW stosuje si� i inne, poza
anglosaskim zestawy znak�w, pozostaje nam stosowanie p�rodk�w.
Patrz te�:
* [361]Sekcja: Standardy: Wieloj�zyczno��
* [362]Polska Strona Ogonkowa
* [363]Apache - wieloj�zyczny serwer w/g Paw�a Wi�cka
5.5 Jakie formaty plik�w?Czy mog� w Paj�czynie umieszcza� dokumenty winnym
formacie ni� HTML?
Tak. Ale trzeba pami�ta� o tym, aby nie by�y ograniczone tylko do
jednej platformy sprz�towej/systemowej. I dlatego nie nale�y u�ywa�
surowych plik�w MS Worda czy QuattroPro. Warto je prze�o�y� na jaki�
powszechnie uznany standard taki jak PostScript, RichTextFormat, CVS,
PDF, HTML.
Je�li nie jest to mo�liwe? W takim razie nale�y doda� odpowiednie
deklaracje MIME types serwera. Oznaczenia typ�w plik�w znajduj� si� w
[364]comp.mail.mime FAQ
5.6 Dostawca us�ug internetowych Czy na publikowanie czego� w Sieci musz�
mie� jak�� koncesj�?
O ile nie �wiadczysz telekomunikacyjnych us�ug powszechnych, nie
sprzedajesz dost�pu do sieci, ani nie ��czysz sieci w budynkach
mieszkalnych - nie potrzebujesz. Ale to temat na [365]inn� grup�.
6. Tworzenie - HTML
6.1 Zasady sk�adni HTML
HTML jest aplikacj� [366]SGMLa . Sk�adnia dokumentu HTML jest
definiowana przez kombinacj� deklaracji SGML (definuj�cej m.in. zakres
dopuszczalnych znak�w) oraz DTD . Wyra�enia znakuj�ce sk�adaj� si� z
cz�ciej otwieraj�cej a zamykaj�cej. W pierwszej cz�ci jest to
sekwencja
<znacznik>
za� w drugiej jest to
</znacznik>
(< to znak mniejszo�ci za� > to znak wi�kszo�ci i s� to HTML (i w
wi�kszo�ci j�zyk�w opartych na SGMLu) znaki zastrze�one do
znakowania). Po w�a�ciwym poleceniu mog� nast�powa� jego atrybuty
(wraz z warto�ciami)
<znacznik atrybut=wartosc>
Nie s� istotne typowe elementy steruj�ce: spacje, tabulatory, znaki
ko�ca linii (og�lnie znaki o kodzie ASCII poni�ej 32) (s� one zbijane
w jeden). W niekt�rych przypadkach nie jest wymagane zamki�cie
polecenia znakuj�cego.(np.<P>, <LI>) cho� czasem mo�e si� to
nieciekawie sko�czy� (zw�aszcza nie-ko�czenie polece�
,,wymieniaj�cych'' takich jak <UL>, <OL>).
Cz�� przydatnych na codzie� znak�w u�ywanych przez polecenia
znakuj�ce zosta�a zast�piona przez tzw. entries rozpoczynaj�cych si�
od znaczka & (Ampersand):
* < - < - znak mniejszo�ci
* > - > - znak wi�kszo�ci
* " - " - znak cala (stosowany powszechnie jako cudzys��w)
* " " - - znak kr�tkiej spacji
* & - &
* oraz znaki z zakresu powy�ej 127 w tablicy ISO-8859-2 (Latin-1)
W parametrach atrybut�w mog� (bez uj�cia w " lub ') wyst�powa� jedynie
znaki z zakresu a-Z, poza tym kropki, znak my�lnika (przeniesienia).
(wyst�puj� przy tym problemy zwi�zane z literk� � w atrybutach (nawet
uj�t� w cudzys�owy np. <IMG SRC="foo" ALT="���">). Istotna jest
kolejno�� zagnie�dze� znacznik�w (ew. patrz [367]przegl�d sk�adni
Coguara by� mo�e rozwin� z tego kurs HTMLa ;-)
6.2 Najkr�tszy dokument
Wed�ug specyfikacji HTML 3.2 najkr�tszy dokument wygl�da w tak:
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2 Final//EN">
<TITLE>Tytu� dokumentu</TITLE>
cho� zwykle stosuje si�:
<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2 Final//EN">
<HTML>
<HEAD>
<META HTTP-EQUIV="Content-type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-2">
<!--komentarz: to polski dodatek, niezyt elegancki -->
<TITLE>Tytu� dokumentu</TITLE>
</HEAD>
<BODY>
zawarto�� dokumentu
</BODY>
</HTML>
6.3 Podstawowe znaczniki
<HTML>
oznaczenie pocz�tku dokumentu HTML
<HEAD>
sekcja nag��wkowa (definicje dotycz�ce ca�ego dokumentu,
miejsce na wsadzenie informacji o stosowanych stylach,
relacjach mi�dzy dokumentami itd).
<BODY>
sekcja g��wna dokumentu (ca�a reszta ;-)
<TITLE>
tytu� dokumentu
<A>
(od ANCHOR) wymaga co najmniej jednego z dw�ch atrybut�w:
HREF=" [368]URL " lub name="punkt" oraz zako�czenia (to co
znajduje si� pomi�dzy pocz�tkiem a ko�cem wyra�enia stanowi
obszar aktywny po��czenia (czyli trzeba klikn�� myszk� na
tek�cie z wyra�enia aby uruchomi� odno�nik i przenie�� si� do
innego dokumentu).
<LINK>
pozwala na zdefiniowanie zale�no�ci mi�dzy dokumentami.
<META>
wnosi dodatkowe informacje na temat dokumentu.
<STONG>
wyr�nienie
<EM>
wyr�nienie
<H1>
nag��wek 1 stopnia
Patrz te�:
* [369]rekomendacja dla HTML 3.2
* [370]RFC 1886
* [371]opis Wilbura czyli HTML 3.2 autorstwa Gallacusa [372]a tak�e
wersja offline
* [373]WWW FAQ Thomasa Boutella
* [374]Kurs HTML Paw�a Wimmera z Wydawnictwa Lupus
* [375]Panorama HTML z Projektu Winter
* [376]WWWhowto - Jak zrobi� swoja strone WWW? Tomasza Pi�ata (jest
tam te� dzia�aj�cy on-line validating parser HTML Wilbur [377]SWAT
* [378]Trzy, Cztery ! URL, HTML Wojtka Bogusza autora (lub
administratora) m.in. [379]Instalacja i konfiguracja serwera WWW
oraz [380]Polskiej Strony Domowej (w wersji oryginalnej:
[381]http://info.fuw.edu.pl/pl/PolskaHome.html)
* [382]Jak stworzy� w�asn� stron� WWW (Grzegorza W�jcika)
* [383]Jak zrobi� w�asn� stron� WWW (wskaz�wki dla u�ytkownik�w z
PK) (Szymona Soko�a i Grzegorza Muchy)
* [384]Opis polece� j�zyka HTML z przyk�adami Roberta Paj�ka
* [385]KROTKI KURS HTML
* [386]Jak zrobi� swoja w�asn� HomePage ? Andrzeja Borta
* [387]Opis HTML autostwa ,,Statoma'' czyli Tomasza Stankiewicza
* [388]The Bare Bones Guide to HTML kr�tki (15kb) spis wszystkich
komend HTML wraz z netscapizmami (zaznaczonymi)
* [389]Beginner's Guide to HTML z NCSA (autorstwa Marka Andersena)
* [390]Creating HTML Documents (te� NCSA)
* [391]Introduction to HTML Iana Grahama (w��cznie z rozbiorem HTML
2.0 DTD)
* W�odzimierz Macewicz HTML. J�zyk opisu dokumentu hperstekstowego
[392]Zak�ad Naucznia Informatyki ,,MiKOM'' (ISBN 83-7158-035-5)
(do�� dobra �ci�ga do pisania HTML ,,z palca'' jednak brakuje w
niej informacji o SGML, nie do ko�ca jest te� sens opisywa� co
jaka przegladarka akceptuje - cho� kiedy� podoba�o mi si� to)
* [393]HTML Charter - po�wi�cona HTMLowi grupa robocza [394]IETF
6.4 Przydatne wskaz�wki
* gdy tworzysz wi�kszy zestaw dokument�w warto najpierw stworzy�
projekt (w tym graficzny), szablon dokumentu. Nie od rzeczy jest
tutaj u�ycie technologii CSS1 (w celu zapewnienia sp�jnej szaty
graficznej serwisu - a to �e jeszcze nie obs�uguj� jej niekt�re
przegl�darki - nie szkodzi nied�ugo b�d�)
* staraj si� tworzy� dokumenty ,,znaczeniowe'' a ,,wygl�dowe''.
* pami�taj o tym by w dokumencie (niekoniecznie w jego jawnej
cz�ci) znalaz�a si� informacja o:
+ adresie pocztowym autora <link REV="MADE"
HREF="mailto:zie...@digilab.com.pl">
+ dacie aktualizacji,
+ miejscu planowanej publikacji (cho� nie koniecznie trzeba do
tego celu u�ywa� kontrukcji <BASE *>),
+ prawach autorskich (zw�aszcza nie swoich)
* [395]Style guide for online hypetext @ WDG - htmlhelp
* [396]Z�ote zasady dla projektant�w serwis�w @ Winter
* [397]Style Guide for online hypertext @ W3C - Tim BL
6.5 Wsp�praca z przeszukiwarkami
Warto dostosowa� swoje dokumenty do istnienia przeszukiwarek i innych
robot�w przez zdefiniowanie dodatkowej informacji o dokumencie:
kr�tki opis
<META name="Description" CONTENT=" To jest kr�tki opis ">
s�owa kluczowe
<META name="Keywords" CONTENT=" WWW, FAQ ">
informacja o prawch autorskich
<META name="CopyRight" CONTENT=" Ziemek Borowski (GNU v.2.0) ">
informacja o autorze
<META name="Author" CONTENT=" Ziemek Borowski ">
informacja o adresie pocztowym autora
<LINK REV="MADE" HREF="mailto:zie...@digilab.com.pl">
data powstania dokument�w
<META name="Create" CONTENT=" Sat 15 Mar 1997 19:26:58 ">
data ostatniej modyfikacji dokumentu
<META name="Modification" CONTENT="Sat 15 Mar 1997 19:26:58 ">
Patrz te�:
* [398]Opis META
6.6 Dlaczego standardy s� istotne?
Netscapizmami zwie si� popularnie te rozszerzenia akceptowane tylko i
wy��cznie przez przegl�darki firmy Netscape Communications Corporation
, i ostatnio przez MS Internet Explorer, nie zarejestrowane w
oficjalnej specyfikacji (b�d� jej propozycji) j�zyka HTML. Nie nale�y
ich u�ywa� poniewa�:
* nie ma mo�liwo�ci sensownego sprawdzenia parserem/validatorem SGML
takiego dokumentu (zazwyczaj brak jest oficjalnych DTD (i nawet
nieoficjalnych, np. dla IE 3.0, lub NN 3.0) dla takich rozszerze�)
* dokumenty te nie zawsze mog� by� poprawnie wy�wietlane w
przegl�darkach innych producent�w. A HTML b�d�cy (zw�aszcza w
wersjach 2.0 i Wilbur) bardzo ubogim znaczeniowo zastosowaniem
SGML-a, zosta� stworzony po to, by istnia�a wsp�lna, niezale�na od
sprz�tu i systemu platforma informacyjna.
* niekt�re rozszerzenia nie mieszcz� si� w �aden spos�b w sk�adni
istniej�cych DTD HTMLowych ;-) np. te zwi�zane z ramkami...
(FRAMES)
Patrz te�:
* [399]Netscape @ Hall of Shame
6.7 Jak kontrolowa� poprawno�� kodu?
Dlaczego: to chyba oczywiste ka�dy chyba chce �eby rzeczywisty efekt
pokrywa� si� z planowanym, tak treraz jak i w przysz�o�ci, gdy
przegl�darki b�d� np. �ci�lej trzyma� si� standardu. Powszechnie
stosowan� metod� jest ,,r�czne'' sprawdzanie za pomoc� wybranej
dowolnie ,,przegl�darki testowej'' takiej jak np. Lynx, Netscape, lub
MS IE. Jest to dzia�anie co najmniej w�tpliwe: przegl�darka powinna
wy�wietla� wszystkie (nawet z b��dami sk�adniowymi) strony poprawnie,
cho� niekoniecznie zgodnie z intencjami jej autor�w. W�a�ciw� form�
sprawdzania strony jest raczej u�ycie parsera/validatora SGML takiego
jak na przyk�ad [400]SP Jamesa Clarka (dost�pny tak dla DOS (32-ext.)
Win32, jak i UNIXa wraz z odpowiednim [401]DTD dla stosowanego
dialektu HTMLa W wyniku kontroli np.
nsgmls -m /usr/lib/pubtext/catalog -f nazwa.err -o nazwa.out nazwa.htm
powstaje lista b��d�w (przez skierowanie potoku b��d�w do pliku) na
podstawie, kt�rej nale�y ,,r�cznie'' poprawi� dokument. Dopiero potem
warto sprawdzi� w przegl�dace, czy przypadkiem czego� istotnego nie
przeoczyli�my...
Dobr� metod� jest u�ycie jednego z wielu zdalnych weryfikator�w kodu
HTMLa (patrz ni�ej), lub jednego z dost�pnych weryfikator�w
,,lokalnych'':
* [402]weblint (PERL)
* [403]SQ Panorama dla MS Windows
Odradza�bym stanowczo u�ywnie rozmaitych wynalazk�w przyjaznych ale
nie do ko�ca wiedz�cych co to s� na przyk�ad opcje minimalizacji.
Patrz te�:
* [404]Validation-HTML
* [405]Validations Services (WDG)
* [406]A Kinder, Gentler Validator - oparty na nsgmls J. Clarka -
klasyka gatunku.
* [407]SWAT Tomasza (Ponckiego) Pi�ata - bardzo dobre narz�dzie dla
tych kt�rzy tworz� w HTML 3.2
6.8 Ramki? Nie stosowa�!!!
Dlaczego?
* nie odpowiedniego DTD,
* nadal bardzo trudno umie�ci� jak�� stron� w zak�adkach,
* starsze przegl�darki nie akceptuj�,
* �atwo zapomnie� o poleceniu <NOFAMES>
Je�li juz musisz u�ywa� ramek... poczytaj prosz�:
* [408]WDG Introduction to Frames (Gallacusa)
* [409]Frames - Netscape HELPSite
6.9 Pytania r�ne
Czy mog� ukry� kod �r�d�owy dokumentu?
Nie. I bardzo dobrze. Po prostu kod �r�d�owy dokumentu w HTML musi by�
zakodowany bez �adnych ogranicze�, aby mo�na by�o czyta� dokumenty nie
do ko�ca sprowadzone na lokalny komputer.
7. Narz�dzia do tworzenia HTML
Gdy mowa o narz�dziach s�u��cych do kreowania dokument�w w HTMLu
cz�sto trudno doj�� do porozumienia. Cz�� ludzi twierdzi, �e
najlepszym narz�dziem jest... Windowsowy Notatnik . Inni twierdz�, �e
ma za ma�e mo�liwo�ci wyszukiwania i zamiany wi�c zalecaj� Vi;-) S� to
zwolennicy edytor�w poziomu ,,r�cznego'' . S� tacy kt�rzy chcieli by
jednak mie� jak�� form� spomagania tworzenia dokument�w przez
pod�wietlanie sk�adni i mo�liwo�c wybrania z listy dobranych
znacznik�w. Ci s� zwolennikami ,,edytor�w niskiego poziomu'' . S�
jednak te� zwolennicy edytor�w graficznych tzw. WYSIWYG czyli
,,wysokiego poziomu''. Lecz bardzo cz�sto zapomina si� o innego typu
narz�dziach np. konwerterach z innych format�w (w tym SGMLowych)
rozmaitych preprocesorach (zwykle pisanych ,,wieloplatformowo'' w C
lub perlu) u�atwiaj�ch tworzenie du�ych o�rodk�w:
* [410]Orb
* [411]HTXP
* [412]DocuGen czyli ,,Document Preparation Aids for Non-Major
Languages''
* [413]CVS i RCS ;-)
7.1 MS-Windows
Gdy mowa o narz�dziach pomagaj�cych tworzy� dokumenty hipertekstowe w
�rodowisku MS Windows (TM) zawsze mam ochot� stwierdzi�, �e mo�na u�y�
[414]Emacsa lub [415]ViMa . Ale nie tego si� po mnie oczekuje.
Niestety ;-). To co osobi�cie mog� zaleci� to:
* [416]SQ HoToMetaL PRO 3.0 ew. je�li mamy mniej pieni�dzy: [417]SQ
HoToMetaL Free 2.0
* do pewnego typu prac, i ze sporymi zastrze�eniami (natury, mhyyy,
sk�adniowej) [418]MS FrontPage
* [419]TextPad jako dobry, i ,,czysty'' a jednocze�nie
dostosowywalny edytor tekstowy.
* [420]Super NoteTab
* [421]HotDog PRO 3.0
* [422]HomeSiteX 2.5
Odradzam natomiast (zw�aszcza do szybkich poprawek) dobr�
przegl�dark�, ale gorszy edytor: [423]Netscape Navigatora Gold
(zostawia za du�o w�asnego, niepoprawnego, kodu przy ka�dym
zapami�taniu).
Patrz te�:
* [424]The Ultimate Collection Of Winsock Software (bli�ej s�
mirory: [425]Tucows na SunSite i [426]Tucows na PW )
* [427]The CWSApps List - Indeks Aplikacji Sieciowych dla Windows
(mirror w Poznaniu)
* [428]Papa's Anonymous FTP (w Poznaniu)
* [429]www.Windows95.com shareware and freeware
7.2 Unix
Wbrew temu co niekt�rzy m�wi� dla Unixie jest mn�stwo cennych narz�dzi
do edycji HTML (i generalnie SGMLa). Poczynaj�c od spreparowanych pod
k�tem HTML plik�w startowych Vi , [430]ViMa , joe , [431]Emacsa i
[432]XEmacsa, dochodz�c do dedykowanych HTMLowi [433]asWedita i
edytora z [434]Ayamayi (W3C) Istotne s� te� liczne narz�dzia skryptowe
takie jak na przyk�ad [435]WebLint (do kontroli poprawno�ci),
[436]Latex2HTML, [437]SGML-Tools, [438]perlSGML, [439]sdc, oraz
preprocesory takie jak [440]Orb lub [441]HTXp
7.3 Konwersja LaTeX - HTML
System LaTeX jest popularnym (zw�aszcza na uczelniach technicznych)
systemem przygotowywania tekst�w. Maj� one bardzo profesjonalny wygl�d
i niejednokrotnie u�ywane s� do publikacji artyku��w, raport�w i
tekst�w technicznych.
Tekst przygotowany ,,w LaTeXu'' mo�e by� bardzo �atwo (i stosunkowo
�adnie) przet�umaczony. U�y� do tego celu mo�na programu LaTeX2html.
Program wymaga zainstalowanego Perla i interpretuje zar�wno dialekt
LaTeX2.09 jak i LaTeX2e.
Dokumentem w ca�o�ci przet�umaczonym do HTML z LaTeXa za pomoc� tego
programu s� [442]Narz�dzia sieciowe
Nieco mniej elegenckie wyniki daje program TeX2RTF (wbrew nazwie
pozwala on t�umaczy� dokumenty w LaTeXu do jednej z nast�puj�cych
postaci: RTF, HTML, Windows Help).
* [443]LaTeX2html - CTAN
* [444]TeX2RTF - CTAN
A ja nie by�bym sob� gdybym nie skomentowa�: a nie pro�ciej pisa� w
SGML (np. u�ywaj�c LinuxDOC DTD) a potem kowertowa� do: LaTeXa,
GNUinfo, man-a, HTMLa, RTF... (wystarczy jeszcze troch� popracowa� nad
SGML-Tools aby go przystosowa� do w�asnych potrzeb... ;-) Ale czasem
pro�ciej jest pisa� w LaTeXu...
(W.Myszka+ZMB)
8. Tworzenie - grafika
8.1 Istniej�ce formaty graficzne
Istnieje kilka uznanych format�w grafiki s�u��cych do prezentacji w
paj�czynie:
* [445]GIF - stworzony przez [446]CompuServe INC. w 1987 roku
[447](GIF87a) a nast�pnie w 1989 r. zrewidowany [448](GIF89a). W
tej chwili u�ywa si� tej drugiej wersji. Podstawowe cechy GIF�w
to:
+ 256 kolor�w
+ rozdzielczo�� dostosowana do przeci�tnej rozdzielczo�ci
ekranu (72dpi)
+ kompresja z u�yciem [449]LZ (wi�c chyba do�� skuteczna - z
,,wiernym'' odtwarzaniem)
+ mo�liwo�� zdefiniowania jednego z kolor�w jako
prze�roczystego [450](patrz Sekcja: ... Efekty Specjalne)
+ mo�liwo�� sk�adowania w jednym pliku nast�puj�cych po sobie w
okre�lonym porz�dku rysunk�w [451](patrz Sekcja: ... Efekty
Specjalne: Animacje)
* [452]JPEG File Interchange Format (V1.02) nadaj�cy si� bardziej do
zdj�� i obraz�w welobarwnych. Stosuje algorytmy z utrat� danych.
* [453]PNG
* [454]XBM - X BitMap Format
* [455]XPM
* i inne, ale ju� tylko przy pomocy [456]wtyczek (plug-in�w)
Przy czym rozgraniczenie pomi�dzy ,,normalnymi'' formatami a tymi
obs�ugiwanym przez ,,wtyczki'' nie wynika ze standard�w i specyfikacji
technicznych, co raczej z ogranicze� przegl�darek (w zasadzie ka�dy
zarejestowany przez IANA format plik�w, powinien by� w ten czy w inny
spos�b obs�u�ony - cho�by przez zapamietanie obrazka z CorelDraw na
dysku).
Patrz te�:
* [457]Understanding Image File Formats
* [458]W3C Activity: Real-Time Multimedia
* [459]Graphics Format Enciclopediae
8.2 Zasady umieszczania grafiki
* Pami�taj o tym by nie zamieszcza� na stronie startowej wielkich
(tj. razem powy�ej 20 kb) element�w graficznych. Mo�esz tym
odstraszy� (wolne/prze�nione ��cza)
* Pami�taj o atrybucie ALT poleczenia IMG
* Niech grafiki stanowi� drobne urozaicenie tekstu, immanetn� ca�o��
jako ilustracje a nie jako�� sam� w sobie: Patrzcie co potrafi�
zrobi� PhotoShopem
* Staraj si� nie robi� element�w zawieraj�cych napisy jako grafik�.
A nu� kto� to b�dzie chcia� obejrze� na monitorze 21 calowym nie w
formacie 600x800 ;-) Pomijaj�c fakt, �e to uniemo�liwia normalne
indeksowanie takich napis�w (niekt�re roboty nie czytuj� nawet
tego co jest zamieszczone jako ALT ).
8.3 Efekty specjalne
,,Prze�roczyste grafiki''
Aby przygotowa� prze�roczyste grafiki, tj. w kolorze dowolnie
definiowanego t�a lub podk�adu, nale�y zapami�ta� je w formacie GIF
89a
* [460]LView Pro 1.0 dla Windows (lub z mirrora:
[461]http://alfa2.it.pw.edu.pl/tucows/ )
* giftrans [462]dla DOSa i/lub [463]UNIX
* [464]zdalna konwersja GIF�w do prze�roczystych
* [465]Transparent/Interlaced GIF Resources
Animacje
Wi�cej informacji na stronie: [466]Animated GIF Resources. Do
tworzenia animowanych rysunk�w mog� s�u�y�:
* [467]Gif Construction Set dla Windows
* [468]WebPaint - shareware dla W95
* [469]GifMerge dla UNIXa
8.4 Pytania r�ne
9. Tworzenie - Java, JavaScript, CGI, SSI
9.1 Po co stosowa� programy w przekazie informacji
Czasem trzeba. I to nie po to by uatrakcyjny� statyczne strony Web a
po to by
* zapewni� dost�p do danych z bazy
* umo�liwi� wyszukiwanie
* zapewni� informacj� zwrotn�
* u�atwi� autentyfikacj�
9.2 Statyczne - dynamiczne
Nie wiem czemu wszelkie pisma m�wi�c o Paj�czynie i Javie pisz� o
statycznych dokumentach HTML i wnoszeniu ruchu do nich... Uwa�am za
haniebn� praktyk� tworzenie lataj�cych ramek, spodk�w i napis�w.
Uwa�am, �e wszelkie stosowanie oprogramowania powinno dotyczy�
sytuacji, gdy dane s� po prostu oprawiane w form� HTMLow�.
9.3 Bazy danych
Jakie s� dost�pne bazy danych mo�liwe do stosowania w Paj�czynie?
Odpowied� brzmni pewnie: wszystkie powa�ne w tej chwili produkowane.
Ale trzeba wybra� jeden produkt. Ja osobi�cie poleca�bym [470]Postgres
na Unixie (a zw�aszcza [471]Linuxie) . Dlaczego?
* d�uga historia (10 lat - pocz�tek prac na zlecenia DARPA i NSF)
* relacyjna
* rozszerzalna
* cechy obiektowe
* dost�p przy pomocy podzbioru SQL
* istnieje interface do WWW
Poza tym niekt�rzy zalecaj�:
* [472]mSQL (cho� baza ta dost�pna jest za darmo jedynie dla
instytucji edukacyjnych),
* [473]miniSQL - T.c.X. Data Konsult
* dost�pny teoretycznie za darmo cho� na dziwnych zasadach
[474]MICRO/CDS/ISIS rodem z UNESCO.
* [475]Oracle
* [476]Essentia
Patrz te�:
* Micha� Mosiewicz Linux i bazy danych {w:} [477]Linux+ 3/1997 (ISSN
1427-55-62)
9.4 Przeszukiwanie
Aby udost�pni� przeszukiwanie swojego serwera mo�na:
instalowa� search-engine
oczywi�cie taka czynno�� wi��e si� z ryzykiem doci��enia maszyny. Ale
czego si� nie robi dla odbiorc�w naszej informacji ;-). Z czego mo�na
wybiera�?
* [478]SWISH
* [479]GlimpseHTTPd [480](kopia na SunSite.ICM)
* [481]ht://Dig [482](RPM na SunSite.ICM)
* [483]freeWais
* [484]Exite (cho� jeszcze nie na Linuxa)
* [485]DEC AltaVista
zmusi� publicznie dost�pne roboty do indeksowania naszych zasob�w
W wypdaku niekt�rych publicznie dost�pnych us�ug przeszukiwawczych
mo�liwe jest zaw�enie poszukiwa� okre�lonej klasy URL. Nic (poza
zdrowym rozs�dkiem i potencjalnym protestem ich w�a�cicieli) nie stoi
na przeszkodzie napisaniu odpowiedniej formatki wyszukuj�cej
u�ywaj�cej np. [486]http://www.hotbot.com/ lub
[487]http://infoseek.ICM.edu.pl:8000 .
9.5 Lataj�ce spodki
W jaki spos�b mam spowodowa� by odbiorcy mojej strony mogli na niej
pogra� w k�ko i krzy�yk?
Nie wiem. Najlepiej by�oby chyba zaprz�c do tego celu Jav�.
Patrz te�:
* ????
9.6 W jaki spos�b mog� zainstalowa� licznik na stronie?
Nie nale�y tego robi� poniewa�, zazwyczaj, liczniki k�ami�, nie
uwzgl�dniaj�c odwo�a� do strony przez Proxy-Cache, powoduj�
niepotrzebne obci��enie serwera (graficzne), i jest przejawem
niepotrzebnego efekciarstwa. Je�li jednak te argumenty s�
nieprzekonuj�ce polecam:
* [488]http://www.webtools.org/counter/
albo skorzystanie z opisu autorstwa Tomasza Pi�ata (sprawdzony jedynie
z NSCA HTTPd 1.4. i dzia�aj�cy na bazie Server Side Include ): nale�y
za�o�y� w katalogu gdzie mamy stron�, do kt�rej chcemy liczy� dost�py
plik .htaccess
AddType text/x-server-parsed-html index.html
AddType application/x-httpd-cgi count.cgi
- gdzie index.html to nazwa tej strony, a count.cgi nazwa pliku
programu licznika (obie linijki powinny by� zako�czone Enterem). Oto
zawarto�� tego drugiego:
#!/usr/bin/perl
open (COUNT,"count") ;
$counter =<COUNT>;
close (COUNT) ;
open (COUNT, ">count") ;
print COUNT +($counter+1) ;
close (COUNT) ;
print $counter;
exit(0) ;
mo�e zaistnie� potrzeba zmiany �cie�ki do PERLa (to jest
#!/usr/bin/perl). Naj�atwiej sprawdzi�, gdzie jest PERL pisz�c:
whereis perl lub which perl Wykonujemy co nast�puje:
touch count
chmod 777 count
chmod 505 .htaccess
chmod 505 count.cgi
W pliku count znajdowa� si� b�dzie liczba odwiedzin. Umieszczamy na
stronie cos takiego:
Te strone odwiedzilo juz
<!-#exec cmd="/usr/bin/perl count.cgi"->
gosci!
Uwaga cenzora: powinno by�:
Te strone pobrano juz <!-#exec cmd="/usr/bin/perl count.cgi"-> razy od dnia
zainstalowania licznika lub jego resetowania.
(TP)
10. Serwery
10.1 Jakie serwery WWW (HTTP) s� dost�pne?Jaki serwer wybra�?
Pytanie rzeka... najlepiej spojrze� na stron� [489]WebCompare gdzie
szczeg�owo opisano (i por�wnano) wi�kszo�� dost�pnych serwer�w WWW.
Ja osobi�cie u�ywam [490]boa - ma�ego, taniego (GNU) i chodz�cego
(niezale�nie od ustawie�) jako nobody nie za� jako root.
Inni preferuj� [491]Apache 1.2b lub 1.1.3 i wcale si� im nie dziwi� -
pot�ne narz�dzie, z do�� �atw� integracj� z bazami danych, opcjami
takimi jak: wirtualny serwer i u�ywane na tyle powszechnie (podobnie
jest z [492]sendmailem ), �e skutecznie przetestowane ( [493]Netcraft
donosi �e Apache stanowi ponad 40% wszystkich u�ywanych w Internecie
serwer�w HTTPd - a nast�pny developer, Microsoft, ma tylko 10%
udzia��w w rynku ;-). A potencjalne niebezpiecze�stwa mo�na zwalcza�
przez zainstalowanie ,,wrapper�w'' i �cian ognia. (wersje 1.2.* -
jeszcze beta - dzia�aj� w trybie HTTP/1.1)
Wartym uwagi produktem (cho� po cz�ci testowym) jest napisany przez
zesp� z [494]W3C serwer [495]Jigsaw (w Javie wi�c naprawd�
wieloplatformowy, a w dodatku jako jeden z pierwszych prawie w pe�ni
realizuj�cy HTTP/1.1).
Ci kt�rzy u�ywaj� w swojej sieci [496]Novella powinni przyjrze� si�
serwerowi [497]YAWN napisanemu w Lublinie przez [498]Artura
Urbanowicza (a pozostali powinni to zobaczy�, cho�by dla dokumentacji)
S� wreszcie tacy, kt�rzy lubi� p�aci� za... co� co mog� otrzyma�
niemal za darmo... Tym polecam { ;-)))) } produkty firm:
* [499]Microsoft (gdy mowa o serwerach mamy do wyboru Personal Web
Serwer , albo Internet Information Serwer )
* [500]NetScape Comunication
* [501]Lotus/IBM i Lotus Notes wraz serwerem HTTP [502]Domino
Patrz te�:
* [503]http://www.webcompare.com/
10.2 Platforma sprz�towa
Oboj�tna... Na pytanie: Jak� platform� sprz�tow� wybra�? odpowied�
brzmi: Nie Unixa, nie MacIntosha, nie MS Windows, a t� na kt�rej si�
najlepiej znasz i kt�rej ufasz... Wa�ne przy tym by by�a to platforma
stabilna (tj. �eby serwer WWW by� dost�pny co najmniej przez 23.5
godziny na dob� ;-).
Patrz te�:
* [504]http://www.webcompare.com/
10.3 Obs�uga b��d�w
O klasie danego serwisu (serwera) decyduje nie tylko to jakie us�ugi
proponuje, ale tak�e to jak sobie radzi z sytuacjami nietypowymi - czy
gdy u�ytkownik �le wpisze adres krzyczy na niego Bad URL , czy te�
stwierdza Chyba si� pomyli�e�. Masz oto skr�cony spis mojej zawaro�ci,
i wybierz prosz�, to czego szuka�e�. Mo�esz tak�e skorzysta� z moich
us�ug wyszukiwawczych
Spos�b reakcji na najbardziej podstawowe b��dy (typu 404: file not
found lub 403: Forbiden mo�na ustawi� w pliku srm.conf (w rodzinie
serwer�w z NSCA).
Patrz te�:
* [505]NCSA httpd
10.4 Implementacja SSL (by KravietZ)
Q: Jak nawi�zuje si� po��czenie SSL?
Podaj�c w URLu protok� "https". Np. [506]https://www.verisign.com/ .
Oczywi�cie, nie z ka�dym serwerem WWW mo�na si� po��czy� przez SSL.
Jednak praktycznie wszystkie serwery maj�ce co� wsp�lnego z zakupami
przez Internet na to pozwalaj�. W Netscape i MSIE bezpieczne
po��czenie jest oznaczane przez z��czenie z�amanego kluczyka w lewym
dolnym rogu ekranu.
Q: Kt�re przegl�darki obs�uguj� SSL?
Z najpopularniejszych: Netscape, MSIE i Lynx 2.7 (od niedawna).
Niestety ameryka�skie prawo nak�ada ograniczenia (ITAR) na eksport
program�w zawieraj�cych zaawansowane algorytmy kryptograficzne, wobec
czego Netscape i MSIE s� rozpowszechniane w dw�ch wersjach:
eksportowej (klucz 40-to bitowy) i ameryka�skiej (128-mio bitowy).
Ostatnimi czasy klucze 40-bitowe kilkukrotnie z�amano dla wykazania
nies�uszno�ci ITAR i nale�y je uznawa� za niepewne.
Oficjalnie wersji 128-mio bitowych nie wolno eksportowa� ze Stan�w,
ale oczywi�cie ju� dawno zosta�o to zrobione i mo�na je sobie �ci�gn��
z Europy.
Lynx-SSL (v2.7) jest dost�pny na razie tylko w postaci RPM�w pod
Redhata (Linux) i u�ywa kluczy 128-mio bitowych. Obs�uga SSL w Lynxie
jest w tej chwili bardzo ograniczona (brak zarz�dzania certyfikatami
lub jakiejkolwiek konfiguracji SSL).
Jest jeszcze jeden program z kluczem 128-mio bitowym - WorkHorse (pod
MS Windows), przeznaczony z za�o�enia do home-bankingu. Z tego powodu
ma s�abo rozbudowane wodotryski i obs�ug� HTMLa, za to bardzo bogate
funkcje zabezpieczania transakcji (PGP, PEM, ECheque, SSL) i inne,
r�wnie interesuj�ce.
Wszystkie wymienione programy mo�na �ci�gn�� z
[507]ftp://ftp.replay.com/pub/replay/pub/ (Holandia) lub z mirrora na
[508]ftp://pipeta.chemia.pk.edu.pl/pub/replay/ Na obu serwerach mo�na
te� sobie wypr�bowa� po��czenie SSL.
Q: Jak postawi� bezpieczny serwer WWW?
Trzeba uruchomi� serwer WWW z wbudowan� obs�ug� SSL, wygenerowa�
klucze dla serwera i kupi� (lub wygenerowa� sobie) dla nich certyfikat
od jednej z zajmuj�cych si� tym firm CA (certyfying authorities).
Koszt tej operacji zaczyna si� od ok. 100 USD.
Je�li chodzi o serwer, to poza kilkunastoma komercyjnymi istnieje
darmowe Apache-SSL, opieraj�ce si� o tak�e darmow� implementacj� SSL -
SSLeay. SSLeay obs�uguje klucze 128-mio bitowe i ma wszystkie funkcje
generowania oraz certyfikacji kluczy tak, �e mo�na zosta� swoim
w�asnym CA.
Na Apache-SSL jest oparte s� popularne komercyjne serwery Stronghold
oraz Sioux.
Certyfikat dla serwera mo�na sobie wygenerowa� samemu przy u�yciu
SSLeay (czyli zosta� swoim w�asnym CA), ale wi��� si� z tym
niedogodno�� opisana w nast�pnym pytaniu. Decyduj�c si� na komercyjny
serwer nale�y si� dok�adnie dowiedzie� czy nie jest on obj�ty
ograniczeniami eksportowymi, �eby nie kupi� kota w worku (czyli
serwera obs�uguj�cego klucze max. 40-to bitowe).
Q: Czy wszystkie przegl�darki akceptuj� wszystkie certyfikaty?
Nie. Najpopularniejszym - i jednym z najdro�szych CA - jest
[509]Verisign . Jego certyfikaty akceptuj� wszystkie wersje Netscape i
MSIE. Netscape od wersji 2.0 przyjmuje certyfikaty nieznanych sobie
CA, po zatwierdzeniu przez u�ytkownika. MSIE 3.0 jest ,,m�drzejsze'' i
czego� takiego nie pozwala robi�.
Obecnie najta�szym CA jest [510]Thawte Consulting , kt�ra bierze za to
100 USD i jej certyfikaty s� rozpoznawane przez wszystkie
przegl�darki. Thawte certyfikuje tak�e Apache-SSL.
10.5 Strony na has�o
W danym katalogu nale�y umie�ci� plik .htaccess o zawarto�ci:
AuthName this page
AuthType basic
AuthUserFile /home/looser/.htpasswd
AuthGroupFile /dev/null
<Limit GET PUT>
require user secret
</Limit>
opis do kodu:
* tekst ,,this page'' mo�na zast�pi� czymkolwiek.
* /dev/null z AuthGroupFile nale�y zast�pi� nazw� pliku (o ile
chcemu stworzy� grup�)
* plik wymieniony w AuthUserFile powinien znajdowa� si� w katalogu
domowym u�ytkownika, nie za� w public_html lub innym powszechnie
dost�pnym.
Has�a dodaje si� odpowiednim programem:
htpasswd -c /home/looser/.htpasswd secret (-c je�li tworzymy nowy
plik) htpasswd jest w dystrybucji NCSA i Apache, w katalogu support .
W przypadku gdy u�ytkownik�w ma by� wi�cej ni� kilkudziesi�ciu, nale�y
przej�� na format DB lub DBM. Przeszukiwanie plik�w DB i DBM jest
znacznie szybsze ni� zwyk�ego tekstowego .htpasswd . Ustawienia s�
analogiczne, tylko �e zamiast zbioru funkcji Auth* mamy AuthDB* lub
AuthDBM* i do zarz�dzania
10.6 Wirtualny serwer
W bardzo wielu przypadkach istnieje potrzeba wykorzystania jednego
komputera do obs�ugiwania informacji dostarczonych przez kilku r�nych
klient�w. Problem mo�na rozwi�za� na kilk r�nych sposob�w:
1. Informacje ka�dego klienta umieszczamy w innej kartotece i
propagujemy odsy�acze:
* [511]http://www.nasz.serwer.com.pl/klient1/
* [512]http://www.nasz.serwer.com.pl/klient2/
* ...
* [513]http://www.nasz.serwer.com.pl/klientN/
2. Informacje umieszczamy w osobnych kartotekach i uruchamiamy kilka
serwer�w http; ka�dy korzystaj�cy z innego portu. Odsy�acze b�d�
wygl�da�y w�wczas tak:
* [514]http://www.nasz.serwer.com.pl:8001/ dla klient1
* [515]http://www.nasz.serwer.com.pl:8002/ dla klient2
* ...
* [516]http://www.nasz.serwer.com.pl:800n/ dla klientn
lub je�eli zarejestrujemy w DNS jako aliasy dla naszego serwera nazwy
www.klient1.com.pl, ... , www.klientn.com.pl
* http://www.klient1.com.pl:8001/ dla klient1,
* http://www.klient2.com.pl:8002/ dla klient2
* ...
* http://www.klientn.com.pl:800n/ dla klientn
Rozwi�zania oba s� bardzo proste, ale niezbyt eleganckie. Klient mo�e
domaga� si� wyst�powania pod w�asn� nazw� i nie godzi� si� na �adne
"dopiski". W takiej sytuacji musimy uruchomi� "serwery wirtualne".
Musimy:
* mie� n wolnych numer�w IP,
* zarejestrowa� serwery www.klient1.com.pl, ... , www.klient.com.pl
u�ywaj�c tych numer�w
* zdoby� odpowiednie oprogramowanie [517]serwera pozwalaj�cego na
jednym komputerze obs�u�y� kilka r�nych adres�w. Na przyk�ad
[518]Apache.
* spowodowa�, by komputer rozpoznawa� jako swoje w�asne wszystkie
powy�sze adresy. Mo�na to (lub nie mo�na) zrealizowa� na kilka
r�nych sposob�w. Zale�y to od konkretnej wersji systemu
operacyjnego i jest poza zakresem zainteresowania niniejszego FAQ.
Najelegantszym rozwi�zaniem jest zainstalwanie w komputerze kilku
wirtualnych interfejsow sieciowych. Najmniej eleganckim -
zainstalowanie kilku kart sieciowych :-)
* odpowiednio skonfigurowa� i uruchomi� serwer WWW.
W ostatecznym uk�adzie sytuacja b�dzie wygl�da� tak: na naszym
komputerze b�dzie pracowa� jeden serwer www, kt�ry, w zale�no�ci od
tego do jakiego adresu "zapuka" klient serwowa� b�dzie inny zestaw
informacji...
Aby doda� alias IP w Linuxie wystarczy (przy odpowiednio skompilowanym
j�drze) wyda� polecenie: /sbin/ifconfig eth0 alias www.klient1.com.pl
Patrz te�:
*
[519]http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/Documentation/HOWTO/mini/V
irtual-Web
* [520]wirtualny serwer w NCSA
* [521]wirtualny serwer w Apache
(Myszka+ZMB)
10.7 Robot exlusion
Nale�y pogodzi� si� z istnieniem rozmaitych robot�w w paj�czynie ;-).
To dzi�ki nim mo�na przeszukiwa� paj�czyn�, to dzi�ki nim mo�liwe jest
tworzenie indywidualizowanych us�ug dostarczaj�cych informacje a nie
dane, wreszcie sprawdzanie powprawno�ci powi�za� pomi�dzy dokumentami.
A to �e czasem maj� ochot� �cign��, dynamicznie tworzone strony, albo
rozmaite niepowo�ane zasoby (jak na przyk�ad nieopatrznie
,,ods�oni�ty'' katalog z wszystkimi RFC?) Jest na to rada. Ju� w
pocz�tkach WWW (czyli w lipcu 1994 r. ;-) zosta� opracowany
nieformalny standard for Robot Exclusion do kt�re stosuj� si�
[522]wszystkie ,,przyzwoite'' roboty. Opiera si� on na sprawdzaniu
przez robota istnienia pliku [523]/robots.txt zawieraj�cego polecenia:
* User-agent: (jako parametr [524]nazwa robota * znaczy - wszystkie)
* Disallow: /nazwa/zasobu (je�li bez nazwy znaczy, �e robot mo�e
indeksowa� wszystko)
. Poza tym istniej� (jeszcze niezbyt powszechnie uznane) zakl�cia
<META takie jak np <META name="robots" CONTENT="NOINDEX">
Patrz te�:
* [525]http://info.webcrawler.com/mak/projects/robots/norobots.html
* [526]The Standard for Robot Exclusion
* [527]Standard for Robot Exclusion Revised
* [528]Hypertext Links in HTML - W3C Working Draft
11. Bezpiecze�stwo WWW
Trzy podstawowe rady:
* czytaj [529]CERT Advisories (mirror: [530]SunSite.ICM)
* uruchamiaj jedynie tu us�ugi kt�re s� niezb�dne
* staraj si� uruchamia� daemony z jak najmniejszymi uprawnieniami
(najlepiej jako nobody )
* [531]The World Wide Web Security FAQ [532]Lincoln D. Stein
* [533]Almost Everything You Ever Wanted To Know About Security
(FAQ)
* [534]CERT/CC
* [535]NASK CERT ;-)
11.1 Java
Teoretycznie w [536]Jav� (podobnie jak w [537]ActiveX wbudowane s�
mechanizmy ograniczaj�ce mo�liwo�ci destabilizacji pracy systemu.
Jednak nie ma oprogramowania bez b��d�w. Wi�c najlepiej (na codzie�)
wy��czy� we w�asnej przegl�darce mo�liwo�� interpretowania obiekt�w
JAVY i ActiveX
Patrz te�:
* [538]The World Wide Web Security FAQ [539]Lincoln D. Stein
* [540]JavaSoft Security Forum
* [541]IE Bugs
* [542]Java Security: From HotJava to Netscape and Beyond Drew Dean,
Edward W. Felten, and Dan S. Wallach.
11.2 CGI
Patrz te�:
* [543]Safe CGI FAQ
* [544]CGI Security Tutorial
* [545]CGI Security Tutorial
11.3 Serwery
Patrz te�:
* [546]Serwer Security - NCSA [547]IETF - HTTPd Security WG
12. Dzi�kuj�:
* [548]Rafa�owi Maszkowskiemu za uwagi i zapuszczenie robota
wysy�aj�cego tekst na grup� pl.comp.www
* [549]Markowi B�czkowi za miejsce w paj�czynie
* [550]Grzegorzowi Staniakowi za cenne uwagi (zw�aszcza o SGMLu)
* [551]Piotrowi T�czy�skiemu za tropienie b��d�w i b��dzik�w (nie
tylko merytorycznych)
* [552]Arturowi Czechowskiemu
* [553]Wojciechowi Myszce za uwagi i podej�cie do problem�w polskiej
Sieci ;-)
* [554]Paw�owi Wi�ckowi za informacje o serwerach, ViMie i
[555]Linux Debian/GNU...
* [556]Wojtkowi Sylwestrzakowi za W3 cache i fragmenty tekstu mu
po�wi�cone.
* [557]Jerzemu Pankiewiczowi za uwagi
* [558]Tomaszowi (Ponckiemu) Pi�atowi za fragment o licznikach, URLe
i wiele innych rzeczy ;-)
* [559]Marcinowi Cie�lakowi za uwagi
* [560]Bogus�awowi Friesowi
* [561]Jaros�awowi Zieli�skiemu za cenne uwagi i
[562]http://winter.it.com.pl/
* [563]Paw�owi Krawczykowi (KravietZ) za fragmenty tekstu po�wi�cone
SSL i ograniczaniu dost�pu do serwera.
* [564]Paw�owi Wimmerowi za Kurs HTMLa i niezrozumia�e uwielbienie
dla Windy
* [565]Krzysiowi Leszczy�skiemu za list� [566]sg...@camk.edu.pl
* [567]Linusowi Torvalds :-) za Linuxa
* [568]Free Software Foundation za GNU Public Licence (GPL) v. 2.0
* [569]Charlesowi F. Goldfarb za SGML
* [570]Timowi Berners-Lee za pomys� paj�czyny...
* pracuj�cym nad [571]SGML-Tools
+ [572]Tees A. de Groot
+ [573]Ulrich Windl
+ [574]Tom Gordon
+ [575]Matt Welsh
+ [576]Greg Hankins
+ i innym kt�rzy wnie�li we� sw�j wwk�ad
* [577]Bramowi Moolenaarowi za ViMa a zw�aszcza wersj� 4.x.
* [578]Jimowi Clarkowi za [579]SP
* [580]Tillmannowi Steinbrechergowi za [581]UNTGZ
References
1. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.htm
2. http://www.QDnet.pl/%7EZiemBor/pl.comp.www/faq.htm
3. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html
4. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/wwwfaqpl.txt
5. http://www.digilab.com.pl/pcw/wwwfaqpl.tgz
6. http://www.digilab.com.pl/pub/tar.gz/untgz094.zip
7. mailto:zie...@digilab.com.pl
8. news:pl.comp.www
9. news:pl.anwsers
10. http://www.digilab.com.pl/~ziembor/
11. news:pl.comp.www
12. news:pl.comp.www
13. news:pl.comp.lang.java
14. news:pl.listserv.polip
15. news:pl.comp.ogonki
16. http://www.DejaNews.com/
17. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/usenet/
18. http://web1.dejanews.com/forms/dnsetfilter.html
19. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#nawigacja-katalogi
20. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#nawigacja-przeszukiwarki
21. news:pl.comp.www
22. news:pl.internet.nowosci
23. http://zeus.polsl.gliwice.pl:9999/FAQ/polip.html
24. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-url
25. http://spam.abuse.net/spam/
26. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#html-kursy
27. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1462.txt
28. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-infostrada
29. http://www.isoc.org/
30. http://www.psi.org.pl/
31. http://www.internic.net/
32. http://www.cto.us.edu.pl/eleminte/ei.html
33. http://www.ict.pwr.wroc.pl/doc/iwpl/
34. http://www.agh.edu.pl/opisy.html
35. http://www.gumbeers.elka.pg.gda.pl/WA/KTI/
36. http://www.immt.pwr.wroc.pl/export_hp/tool/tool.html
37. http://www.eff.org/pub/Net_info/EFF_Net_Guide/Other_versions/Polish/
38. http://winter.it.com.pl/intranet.htm
39. http://www.intranetjournal.com/
40. http://intrack.com/intranet/
41. http://home.netscape.com/comprod/at_work/white_paper/intranet/
42. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-www
43. http://winter.it.com.pl/2e1a.htm
44. ftp://pipeta.chemia.pk.edu.pl/pub/fido/pracamgr.zip
45. http://www.ispo.cec.be/
46. http://shum.cc.huji.ac.il/jcmc/rudybib.html
47. http://www.iitf.doc.gov/
48. http://www.digilab.com.pl/%7Eziembor/internet/
49. http://www.is.uw.edu.pl/
50. http://www.w3.org/pub/WWW/
51. http://www.boutell.com/faq/
52. http://www.eit.com/goodies/www.guide/
53. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-sgml
54. http://www.cern.ch/CERN/WorldWideWeb/WWWandCERN.html
55. http://www.w3.org/pub/WWW/MarkUp/
56. http://htmlhelp.com/
57. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#html
58. http://www.hwg.org/
59. http://www.sil.org/sgml/
60. http://www.gca.org/publicid/
61. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-dsssl
62. http://www.SGMLsource.com/
63. http://www.sil.org/sgml/
64. http://www.SGMLopen.org/sgml/docs/getstart.htm
65. http://itrc.uwaterloo.ca/%7Eengl210e/BookShelf/Tutorials/SGML/
66. mailto:papr...@calum.csclub.uwaterloo.ca
67. http://www.omnimark.com/resources/white/dec/
68. http://sable.ox.ac.uk/ota/teip3sg
69. http://info.fuw.edu.pl/%7Eksiezyk/sgml.html
70. mailto:M.O...@Litterae.com.pl
71. news:comp.text.sgml
72. mailto:sgml-r...@camk.edu.pl
73. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#serwery-bledy
74. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-rfc-http
75. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#serwery
76. http://webcompare.iworld.com/
77. http://www.w3.org/pub/WWW/Protocols/
78. http://www.jmarshall.com/easy/http/
79. mailto:ja...@jmarshall.com
80. http://www.ics.uci.edu/pub/ietf/http/
81. http://www.ietf.org/
82. http://www.w3.org/pub/WWW/MarkUp/html3/
83. http://ds.internic.net/rfc/rfc1942.txt
84. http://server.berkeley.edu/~cdaveb/anybrowser.html
85. http://la.ists.pwr.wroc.pl/~coven/tech/mbc.html.po
86. http://home.netscape.com/assist/net_sites/html_extensions.html
87. http://www.microsoft.com/
88. http://www.phone.net/%7Emwm/Netscape/
89. http://www.earth.com/bad-style/
90. http://cast.stanford.edu/cast/www/donts.html
91. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-rfc-url
92. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-rfc-gopher
93. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-http
94. http://www.ict.pwr.wroc.pl/cgi-bin/tswais
95. file://localhost/etc/services
96. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1700.txt
97. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-rfc-url
98. http://www.ncsa.uiuc.edu/General/Internet/WWW/HTMLPrimer.html
99. http://www.crl.com/%7Esubir/lynx/lynx_help/lynx_url_support.html
100. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#interakcja
101. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#bezpieczenstwo-cgi
102. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/cgi/
103. http://www.vservers.com/reference/cgi.html
104. http://www.best.com/%7Ehedlund/
105. http://htmlhelp.com/faq/cgifaq.html
106. http://www.cgi-resources.com/
107. http://www.perl.com/perl/faq/perl-cgi-faq.html
108. news:comp.infosystems.www.authoring.cgi
109. http://vag.vrml.org/VRML2.0/FINAL/
110. news:comp.lang.vrml
111. http://vrml.wired.com/
112. http://www.sdsc.edu/vrml/
113. http://vrml.sgi.com/vrml97/courses/compel/
114. http://www.sgi.com/
115. http://www.pol.pl/witryna._p/mikom/
116. http://andante.iss.uw.edu.pl/obuz/vrmlp/index.html
117. http://math.amu.edu.pl/ftp/windows/
118. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#interakcja-bazy_danych
119. http://officeforjava.corel.com/
120. http://java.sun.com/
121. http://SunSite.ICM.edu.pl/java/
122. http://www.javasoft.com/hooked/
123. http://www.helion.com.pl/
124. http://www.aw.com/devpress/
125. http://arrow.uci.agh.edu.pl/%7Ejava/index-p.html
126. http://www.orbits.com/software/Java_CGI.html
127. mailto:d...@orbits.com
128. http://home.netscape.com/
129. http://www.microsoft.com/
130. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-java
131. http://home.netscape.com/eng/mozilla/Gold/handbook/javascript/index.html
132. http://www.polbox.com.pl/lupus/html/index.htm
133. mailto:pawel....@lupus.waw.pl
134. http://epublica.pol.pl/
135. http://rummelplatz.uni-mannheim.de/%7Eskoch/js/script.htm
136. http://www.imastudios.com/
137. http://www.ora.com/
138. http://www.ora.com/
139. http://www.netmanage.com/
140. http://www.microsoft.com/activeplatform/default.asp
141. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-broadway
142. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-java
143. http://www.microsoft.com/activex/actx-gen/awhatis.asp
144. http://www.netmanage.com/
145. http://www.X.org/
146. http://www.folkarts.com/journals/activex/
147. http://www.shorrock.u-net.com/
148. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/docs/tutorials/includes.html
149. http://www.dnai.com/%7Ethomst/
150. http://hopf.math.nwu.edu/docs/parse.html
151. http://www.sigma.net/tdunn/ssi/
152. http://help.netscape.com/kb/server/960513-109.html
153. http://www.commerce.net/
154. http://www.eit.com/
155. http://www.terisa.com/
156. http://www.commerce.net/
157. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#serwery-ssl
158. http://home.netscape.com/newsref/std/SSL.html
159. http://www.terisa.com/
160. http://developer.netscape.com/library/one/
161. http://www.medianet.com.pl/%7Ecc/
162. http://home.netscape.com/newsref/std/cookie_spec.html
163. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2109.txt
164. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-cgi
165. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/CPAN/
166. http://www.perl.org/
167. http://www.perl.com/perl/
168. mailto:ch...@camk.edu.pl
169. http://www.Linux.com.pl/
170. http://www.ora.com/catalog/pperl2/
171. http://www.ora.com/catalog/lperl/
172. http://www.oac.uci.edu/indiv/ehood/perlWWW/
173. http://www.boutell.com/cgibook/
174. http://www.aw.com/devpress/
175. http://www.iso.ch/cate/d17782.html
176. news:pl.comp.lang.perl
177. news:comp.lang.awk
178. http://www.iicm.edu/hgcourse/
179. mailto:kand...@iicm.edu
180. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Hyper-G/
181. news:comp.infosystems.hyper-g
182. http://www.iso.ch/cate/d18834.html
183. http://www.drmacro.com/
184. http://www.Techno.com/
185. http://www.softquad.com/panorama/viewer/
186. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#grafika-css
187. http://occam.sjf.Novell.com:8080/dsssl/dsssl96
188. http://itrc.uwaterloo.ca/%7Epapresco/dsssl/tutorial.html
189. mailto:papr...@calum.csclub.uwaterloo.ca
190. http://www.jclark.com/jade/
191. http://www.w3.org/pub/WWW/TR/REC-CSS1
192. mailto:how...@w3.org
193. mailto:be...@w3.org
194. http://www.w3.org/pub/WWW/TR/WD-positioning
195. http://htmlhelp.com/reference/css/
196. http://webreference.com/dev/style/evolution.html
197. http://grid.let.rug.nl/%7Ebert/Stylesheets/
198. http://www.microsoft.com/opentype/css/gallery/
199. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-sgml
200. http://www.microsoft.com/standards/
201. http://winter.it.com.pl/
202. http://www.w3.org/pub/WWW/TR/WD-xml
203. http://www.textuality.com/xml/
204. http://www.X.org/consortium/broadway.html
205. http://x500.ICM.edu.pl/
206. http://www.umich.edu/%7Ersug/ldap/
207. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1777.txt
208. http://home.netscape.com/newsref/ref/ldap.html
209. http://www-leland.stanford.edu/group/networking/directory/x500ldapfaq.html
210. http://www.unicode.org/
211. news:pl.comp.ogonki
212. news:comp.text
213. http://www.aw.com/devpress/
214. http://www.agh.edu.pl/ogonki/pl.html
215. news:pl.comp.networking
216. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2000.txt
217. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1983.txt
218. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1935.txt
219. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1855.txt
220. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2028.txt
221. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2027.txt
222. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2026.txt
223. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1796.txt
224. http://www.w3.org/pub/WWW/TR/REC-html32.html
225. mailto:d...@w3.org
226. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1866.txt
227. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1867.txt
228. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1942.txt
229. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1980.txt
230. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1738.txt
231. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1808.txt
232. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1700.txt
233. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1630.txt
234. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2017.txt
235. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2068.txt
236. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1945.txt
237. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2077.txt
238. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2045.txt
239. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2046.txt
240. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2047.txt
241. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2048.txt
242. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2049.txt
243. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2110.txt
244. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2112.txt
245. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1436.txt
246. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/3d/VRML.spec
247. http://vag.vrml.org/VRML2.0/FINAL/
248. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/internet-drafts/
249. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc822.txt
250. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc822.txt
251. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1123.txt
252. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1036.txt
253. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2076.txt
254. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/
255. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/
256. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2083.txt
257. http://www.cm.spyglass.com/unicode/Languages.html
258. http://www.cm.spyglass.com/unicode/Countries.html
259. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1766.txt
260. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc2070.txt
261. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/rfc/rfc1815.txt
262. http://www.utoronto.ca/webdocs/Official/overview.html
263. http://www.ics.uci.edu/pub/ietf/
264. http://www.caldera.com/
265. http://www.Novell.com.pl/
266. http://www.fdisk.com/doslynx/
267. http://www.tucows.com/
268. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/tucows/
269. http://alfa2.it.pw.edu.pl/tucows/
270. http://www.man.poznan.pl/hypertext/cwsa/cwsapps.html
271. ftp://ftp.man.poznan.pl/pub/winsock-l/
272. http://www.microsoft.com/
273. http://www.yggdrasil.com/Products/Arena/
274. http://www.w3.org/pub/WWW/Amaya/
275. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/amaya/
276. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/netscape/navigator/3.01/unix/
277. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/netscape/communicator/
278. http://disneyland.mif.pg.gda.pl/%7Eabagi/Netscape_pl/
279. http://disneyland.mif.pg.gda.pl/%7Eabagi/
280. http://lynx.browser.org/
281. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/lynx/
282. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/ncsa/Mosaic/
283. http://www.unlv.edu/chimera/
284. http://oloon.student.utwente.nl/~mnemonic/
285. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/
286. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/Documentation/HOWTO/WWW-HOWTO.html
287. http://www.apple.com/
288. http://www.tucows.com/
289. http://www.boutell.com/faq/
290. http://www.boutell.com/faq/
291. http://wp.cnt.pl/
292. http://www.wawa.wow.pl/
293. http://www.optimusnet.pl/
294. http://www.polishworld.com/
295. http://www.nask.pl/Resources/
296. http://www.polska.pl/
297. http://www.poland.pl/
298. http://info.fuw.edu.pl/pl/PolandHome.html
299. http://www.yahoo.com/
300. http://www.w3.org/hypertext/DataSources/bySubject/Overview.html
301. http://www.webcrawler.com/
302. http://www.einet.net/
303. http://www.lycos.com/
304. http://archie.ICM.edu.pl/
305. http://infoseek.ICM.edu.pl:8000/
306. http://www.altavista.tpnet.pl:8080/
307. http://sieciowid.pol.pl/
308. http://netoskop.chip.pl/
309. http://www.chip.pl/
310. http://www.altavista.digital.com/
311. http://altavista.telia.com/
312. http://fuzine.mt.cs.cmu.edu/mlm/lycos-home.html
313. http://webcrawler.com/
314. http://www.cs.colorado.edu/home/mcbryan/WWWW.html
315. http://infoseek.com/
316. http://www.opentext.com/
317. http://www.exite.com/
318. http://www.HotBot.com/search.html
319. http://www.dogpile.com/
320. http://winter.it.com.pl/szukacz.htm
321. http://www.pointcast.com/
322. http://www.netmind.com/
323. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/sunsite/apps/www/mirroring/
324. http://htdig.sdsu.edu/
325. http://www.agh.edu.pl/ogonki/
326. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#tworzenie-ogonki
327. http://www.agh.edu.pl/ogonki/
328. http://la.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/tech/langtech.html
329. http://w3cache.ICM.edu.pl/sites_pl.html
330. http://w3cache.ICM.edu.pl/
331. http://www.w3.org/pub/WWW/Propagation/
332. http://w3cache.ICM.edu.pl/
333. http://www.evolve.co.uk/unmozify/
334. http://ourworld.compuserve.com/homepages/M_Wolf/
335. about:cache
336. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/
337. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#serwery-roboty
338. ftp://gnjilux.cc.fer.hr/pub/unix/util/wget/
339. http://SunSite.auc.dk/ftp/pub/infosystems/wget/
340. http://lynx.browser.org/
341. http://www.surflogic.com/products.html
342. http://www.tenmax.com/
343. http://www.ffg.com/
344. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/tucows/acc95.html
345. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/
346. http://www.gedanken.demon.co.uk/
347. http://squid.nlanr.net/Squid/
348. http://harvest.transarc.com/
349. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#bezpieczenstwo
350. http://free.polbox.pl/
351. http://www.pocketpress.com/free/index.html
352. http://www.hotmail.com/
353. http://www.geocities.com/
354. http://www.QDnet.pl/
355. http://la.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/tech/freenet.html.po
356. http://www.wsp.krakow.pl/providers/
357. http://www.biz.net.pl/netprov/prvISO.html
358. http://www.put.poznan.pl/%7Etommy/provider/provider.html
359. http://ramzes.umcs.lublin.pl/users/mkrzysz/ustawy/paipp.txt
360. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#serwery-roboty
361. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-rfc-multilang
362. http://www.agh.edu.pl/ogonki/
363. http://la.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/tech/langtech.html
364. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/usenet/comp.mail.mime/
365. news:pl.listserv.polip
366. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-sgml
367. http://www.digilab.com.pl/dtd/Coguar/DTD-HOME.html
368. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-url
369. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-wilbur
370. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#std-rfc1886
371. http://htmlhelp.com/reference/wilbur/
372. http://htmlhelp.com/distribution/
373. http://www.boutell.com/faq/
374. http://www.polbox.com.pl/lupus/html/index.htm
375. http://winter.it.com.pl/html.htm
376. http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/WWWhowto/
377. http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/SWAT/
378. http://info.fuw.edu.pl/~bogusz/HTML
379. http://info.fuw.edu.pl/tech-doc/serwery.html
380. http://plwww.fuw.edu.pl/
381. http://info.fuw.edu.pl/pl/PolskaHome.html
382. http://www.ia.pw.edu.pl/pl-iso/homepage-info.html
383. http://www.pk.edu.pl/sysdocs/howto.html
384. http://www.wibro.agh.edu.pl/info/www/html/reference/
385. http://panda.bg.univ.gda.pl/%7Ekrabek/kurs.html
386. http://zeus.polsl.gliwice.pl/%7Ebort/local/how-to.html
387. http://www.polsl.gliwice.pl/%7Estatom/HTML/HTML.html
388. http://werbach.com/barebones/
389. http://www.ncsa.uiuc.edu/General/Internet/WWW/HTMLPrimer.html
390. http://www.ncsa.uiuc.edu/SDG/Software/Mosaic/Docs/d2-htmlinfo.html
391. http://www.utoronto.ca/webdocs/HTMLdocs/NewHTML/book.html
392. http://www.pol.pl/witryna._p/mikom/
393. http://www.ietf.cnri.reston.va.us/html.charters/html-charter.html
394. http://www.ietf.org/
395. http://htmlhelp.com/style/
396. http://winter.it.com.pl/24fe.htm
397. http://www.w3.org/pub/WWW/Provider/Style/
398. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html
399. http://www.meat.com/netscape_hos.html
400. http://www.jclark.com/sp/
401. http://www.w3.org/pub/WWW/MarkUp/html-pubtext/
402. http://www.cre.canon.co.uk/%7Eneilb/weblint/
403. http://www.sq.com/
404. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/Documentation/HOWTO/mini/HTML-Validation
405. http://htmlhelp.com/links/validators.htm
406. http://ugweb.cs.ualberta.ca/%7Egerald/validate.cgi
407. http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/SWAT/
408. http://htmlhelp.com/design/frames/
409. http://home.netscape.com/assist/net_sites/frames.html
410. http://www.cinenet.net/users/cberry/orbinfo.html
411. http://www.mcs.anl.gov/home/kwong/
412. http://www.sil.org/sgml/
413. http://www.loria.fr/%7Emolli/cvs-index.html
414. http://www.XEmacs.org/
415. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#vim
416. http://www.sq.com/
417. http://www.sq.com/
418. http://www.microsoft.com/poland/
419. http://www.textpad.com/
420. http://SunSite.ICM.edu.pl/tucows/htmltext95.html#notetab
421. http://www.sausage.com/
422. http://www.allaire.com/products/homesite/overview.cfm
423. http://www.netscape.com/
424. http://www.tucows.com/
425. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/tucows/
426. http://alfa2.it.pw.edu.pl/tucows/
427. http://www.man.poznan.pl/hypertext/cwsa/cwsapps.html
428. ftp://ftp.man.poznan.pl/pub/winsock-l/
429. http://www.windows95.com/
430. http://www.math.fu-berlin.de/%7Eguckes/vim/
431. http://www.santafe.edu/%7Enelson/tools/
432. http://www.XEmacs.org/
433. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/asWedit/
434. http://www.w3.org/pub/WWW/Amaya/User/BinDist.html
435. http://www.cre.canon.co.uk/%7Eneilb/weblint/
436. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/CTAN/support/latex2html/
437. http://web.inter.nl.net/users/C.deGroot/sgmltools/
438. http://www.oac.uci.edu/indiv/ehood/perlSGML.html
439. ftp://ftp.inria.fr/INRIA/Projects/icsla/Implementations
440. http://www.cinenet.net/users/cberry/orbinfo.html
441. http://www.mcs.anl.gov/home/kwong/
442. http://www.immt.pwr.wroc.pl/export_hp/tool/
443. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/CTAN/support/latex2html/
444. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/CTAN/support/tex2rtf
445. ftp://x2ftp.oulu.fi/pub/msdos/programming/formats/gif87a.zip
446. http://www.compuserve.com/
447. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/2d/GIF87a.txt
448. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/2d/GIF89a.txt
449. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/2d/GIF-comp.txt
450. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#grafika-spec-przezroczyste
451. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#grafika-spec-animacje
452. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/2d/JPEG.txt
453. http://www.boutell.com/boutell/png/
454. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/2d/XBM.txt
455. http://www.dcs.ed.ac.uk/home/mxr/gfx/2d/XPM.ps.gz
456. http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html#def-plug_in
457. http://www.cobb.com/tma/9508/tma89501.htm
458. http://www.w3.org/pub/WWW/Consortium/Prospectus/RealTime.html
459. http://www.ora.com/GFE
460. http://world.std.com/%7Emmedia/lviewp.html
461. http://alfa2.it.pw.edu.pl/tucows/
462. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/tools/giftrans/giftrans.exe
463. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/tools/giftrans/giftrans.1.gz
464. http://www.mit.edu:8001/transweb.html
465. http://www.put.poznan.pl/hypertext/Internet/faq/t-gif/transparent.html
466. http://www.webreference.com/graphics/animation.html
467. http://www.mindworkshop.com/alchemy/gifcon.html
468. http://www.barentsnett.no/webpaint/
469. http://www.iis.ee.ethz.ch/%7Ekiwi/GIFMerge/
470. http://www.postgresql.org/
471. http://www.Linux.org.pl/
472. http://hughes.com.au/
473. http://www.tcx.se/
474. http://www.medianet.com.pl/%7Ecc/
475. http://www.oracle.com.pl/
476. http://www.inter-soft.com/products/essentia/
477. http://www.Linux.com.pl/
478. http://www.eit.com/software/swish/
479. http://glimpse.cs.arizona.edu/ghttp/
480. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/unix/glimpse/
481. http://htdig.sdsu.edu/
482. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/redhat-contrib/RPMS/
483. http://ls6-www.informatik.uni-dortmund.de/ir/projects/freeWAIS-sf/
484. http://www.exite.com/
485. http://www.altavista.software.digital.com/
486. http://www.hotbot.com/
487. http://infoseek.ICM.edu.pl:8000/
488. http://www.webtools.org/counter/
489. http://webcompare.iworld.com/
490. http://www.boa.org/
491. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/apache/
492. http://www.SendMail.org/
493. http://www.netcraft.com/
494. http://www.w3.org/pub/WWW/
495. http://www.w3.org/pub/WWW/Jigsaw/
496. http://www.Novell.com.pl/
497. http://www.cpu.lublin.pl/yawn/
498. mailto:ar...@golem.umcs.lublin.pl
499. http://www.microsoft.com/poland/
500. http://home.netscape.com/
501. http://www.notes.net/
502. http://domino.lotus.com/
503. http://www.webcompare.com/
504. http://www.webcompare.com/
505. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/docs/setup/ConfigureInfo.html#Directive
506. https://www.verisign.com/
507. ftp://ftp.replay.com/pub/replay/pub/
508. ftp://pipeta.chemia.pk.edu.pl/pub/replay/
509. http://www.verisign.com/
510. http://www.thawte.com/
511. http://www.polbox.com.pl/lupus/index.html
512. http://www.digilab.com.pl/users/
513. http://www.digilab.com.pl/pcw/
514. http://www.digilab.com.pl/
515. http://www.digilab.com.pl/
516. http://www.digilab.com.pl/
517. http://www.webcompare.com/
518. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/apache/
519. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/Linux/Documentation/HOWTO/mini/Virtual-Web
520. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/
521. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/www/apache/docs/mod/core.html#virtualhost
522. http://info.webcrawler.com/mak/projects/robots/norobots.html
523. http://www.webcrawler.com/robots.txt
524. http://info.webcrawler.com/mak/projects/robots/active.html
525. http://info.webcrawler.com/mak/projects/robots/norobots.html
526. http://www.archive.org/robotexclusion.html
527. http://www.kollar.com/robots.html
528. http://www.w3.org/pub/WWW/TR/WD-htmllink
529. ftp://ftp.cert.org/pub/cert_advisories/
530. http://SunSite.ICM.edu.pl/pub/cert/cert_advisories/
531. http://www.genome.wi.mit.edu/WWW/faqs/www-security-faq.html
532. mailto:lst...@genome.wi.mit.edu
533. news:comp.security.misc
534. http://www.cert.org/
535. http://www.nask.pl/NASK/CERT/
536. http://www.javasoft.com/
537. http://www.ActiveX.com/
538. http://www.genome.wi.mit.edu/WWW/faqs/www-security-faq.html
539. mailto:lst...@genome.wi.mit.edu
540. http://www.javasoft.com/security/
541. http://www.microsnot.com/
542. http://www.cs.princeton.edu/sip/pub/secure96.html
543. http://www.cerf.net/%7Epaulp/cgi-security/
544. http://www.thinkage.on.ca/%7Emlvanbie/cgisec/
545. http://www.csclub.uwaterloo.ca/u/mlvanbie/cgisec/
546. http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/security/
547. http://www.ietf.org/
548. http://www.torun.pdi.net/%7Erzm/
549. http://www.QDnet.pl/%7Emgb/
550. mailto:gsta...@golem.umcs.lublin.pl
551. http://hum.amu.edu.pl/%7Epteczyn/
552. http://www.cyf.gov.pl/%7Earturcz/
553. mailto:W.My...@immt.pwr.wroc.pl
554. http://www.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/
555. http://www.debian.org/
556. mailto:woj...@ICM.edu.pl
557. mailto:panki...@pwr.wroc.pl
558. http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/
559. mailto:sa...@sgh.waw.pl
560. mailto:fr...@digilab.com.pl
561. mailto:j...@it.com.pl
562. http://winter.it.com.pl/
563. http://www.ceti.com.pl/%7Ekravietz/
564. http://www.polbox.com.pl/lupus/index.html
565. http://www.camk.edu.pl/%7Echris/
566. mailto:sgml-r...@camk.edu.pl
567. mailto:li...@linux.helsinki.fi
568. http://www.gnu.ai.mit.edu/
569. http://www.SGMLsource.com/
570. http://www.w3.org/pub/WWW/People/Berners-Lee/
571. http://web.inter.NL.net/users/C.deGroot/sgmltools/
572. mailto:C.de...@Inter.nl.net
573. mailto:ulrich...@rz.uni-regensburg.de
574. mailto:thomas...@gmd.de
575. mailto:m...@SunSite.unc.edu
576. mailto:gr...@cc.gatech.edu
577. mailto:mo...@oce.nl
578. mailto:jcl...@jclark.com
579. http://www.jclark.com/sp/
580. mailto:t...@pizza.omnilink.net
581. http://privat.schlund.de/tst/untgz.htm
--
Rafal Maszkowski r...@torun.pdi.net http://www.torun.pdi.net/~rzm
Opinia publiczna powinna byc zaalarmowana swoim nieistnieniem - St. J. Lec
Thread Navigation
This is a paginated view of messages in the thread with full content displayed inline.
Messages are displayed in chronological order, with the original post highlighted in green.
Use pagination controls to navigate through all messages in large threads.
Back to All Threads