🚀 go-pugleaf

Posted-By: auto-faq 3.1.1.2
Archive-name: pl.comp.www

  pl.comp.www FAQ $Id: faq.sgml,v 0.5 1997/04/09 18:00:13
  ziembor Exp ziembor $

  Ziemek Borowski

  ,,WWW w Polsce i po polsku'' - ,,przegl�d pyta� pospolitych'', lub
  takich

  kt�re powinny pa�� a nie pad�y ;-) w grupie pl.comp.www z uwgl�dnie
  niem

  zagadnie� publikacji elektronicznych wykraczaj�cych poza paj�czyn�.
  ______________________________________________________________________

  Table of Contents:

  1.      Zasady, deklaracje

  1.1.    Dost�pno��

  1.2.    O tym dokumencie

  1.3.    Czy ta grupa ma swoje archiwum?

  1.4.    Czy mog� zaprenumerowa� t� grup� tak jak normaln� list�
  dyskusyjn�?

  1.5.    W jaki spos�b zadawa� pytania, aby uzyska� odpowied�?

  1.5.1.  Zanim zadasz pytanie:

  1.5.2.  Gdy nie masz innego wyj�cia...

  1.6.    Co wywo�uje powszechny (i uzasadniony) gniew i irytacj�?

  2.      Definicje

  2.1.    Internet

  2.2.    Intranet

  2.3.    Infostrada

  2.4.    WWW

  2.5.    HTML

  2.6.    SGML

  2.7.    HTTP

  2.8.    Netscape-HTML i MS-HTML

  2.9.    URI, URL, URN

  2.10.   CGI

  2.11.   VRML

  2.12.   Java

  2.13.   JavaScript

  2.14.   ActiveX

  2.15.   SSI

  2.16.   SSL, S-HTTP, Shen (z CERN)

  2.17.   ONE i plug-in

  2.18.   PERL, awk, C

  2.19.   HyperG, HyperWave

  2.20.   HyTime

  2.21.   DSSSL, CSS

  2.22.   XML

  2.23.   Broadway

  2.24.   LDAP

  2.25.   Unicode

  3.      Standardy i informacje dla Internetu

  3.1.    Dokumenty og�lne - procedury, definicje, zasady zachowania si�
  w sieci.

  3.2.    HTML

  3.3.    URL, URI

  3.4.    HTTP

  3.5.    MIME

  3.6.    Gopher

  3.7.    VRML

  3.8.    Java

  3.9.    CGI

  3.10.   UsenetNews i E-Mail

  3.11.   Grafika

  3.12.   Wieloj�zyczno�� Sieci

  4.      Nawigacja

  4.1.    Paj�czarki

  4.1.1.  DOS

  4.1.2.  MS-Windows i OS/2

  4.1.3.  Unix

  4.1.4.  Apple

  4.1.5.  Inne

  4.2.    Poszukiwanie informacji

  4.2.1.  Katalogi tematyczne

  4.2.2.  Przeszukiwarki

  4.2.3.  Przypominacze, serwisy informacyjne

  4.3.    Wieloj�zyczno�� sieci - dlaczego widz� krzaczki?

  4.4.    Przy�pieszanie pracy (W3cache)

  4.5.    Praca off-line

  4.5.1.  Eksploracja cache dyskowego

  4.5.2.  Roboty gromadz�ce drzewo dokument�w

  4.5.3.  Wsp�lny W3cache

  4.6.    Niebezpiecze�stwa - wirusy i inne

  5.      Tworzenie og�lnie

  5.1.    Warunki publikowania

  5.2.    Prawa autorskie

  5.3.    Terminologia

  5.4.    Wieloj�czyna paj�czyna - polskie znaki diakrytyczne

  5.5.    Jakie formaty plik�w?

  5.6.    Dostawca us�ug internetowych

  6.      Tworzenie - HTML

  6.1.    Zasady sk�adni HTML

  6.2.    Najkr�tszy dokument

  6.3.    Podstawowe znaczniki

  6.4.    Przydatne wskaz�wki

  6.5.    Wsp�praca z przeszukiwarkami

  6.6.    Dlaczego standardy s� istotne?

  6.7.    Jak kontrolowa� poprawno�� kodu?

  6.8.    Ramki? Nie stosowa�!!!

  6.9.    Pytania r�ne

  6.9.1.  Czy mog� ukry� kod �r�d�owy dokumentu?

  6.10.   Narz�dzia

  6.10.1. MS-Windows

  6.10.2. Unix

  7.      Tworzenie - grafika

  7.1.    Istniej�ce formaty graficzne

  7.2.    Zasady umieszczania grafiki

  7.3.    Efekty specjalne

  7.3.1.  ,,Prze�roczyste grafiki''

  7.3.2.  Animacje

  7.4.    Pytania r�ne

  8.      Tworzenie - Java, JavaScript, CGI, SSI

  8.1.    Po co stosowa� programy w przekazie informacji

  8.2.    Statyczne - dynamiczne

  8.3.    Bazy danych

  8.4.    Przeszukiwanie

  8.4.1.  instalowa� search-engine

  8.4.2.  zmusi� publicznie dost�pne roboty do indeksowania naszych
  zasob�w

  8.5.    Lataj�ce spodki

  8.6.    W jaki spos�b mog� zainstalowa� licznik na stronie?

  9.      Serwery

  9.1.    Jakie serwery WWW (HTTP) s� dost�pne?

  9.2.    Platforma sprz�towa

  9.3.    Obs�uga b��d�w

  9.4.    Implementacja SSL (by KravietZ)

  9.4.1.  Q: Jak nawi�zuje si� po��czenie SSL?

  9.4.2.  Q: Kt�re przegl�darki obs�uguj� SSL?

  9.4.3.  Q: Jak postawi� bezpieczny serwer WWW?

  9.4.4.  Q: Czy wszystkie przegl�darki akceptuj� wszystkie certyfikaty?

  9.5.    Strony na has�o

  9.6.    Wirtualny serwer

  9.7.    Robot exlusion

  10.     Bezpiecze�stwo WWW

  10.1.   Java

  10.2.   CGI

  10.3.   Serwery

  11.     Dzi�kuj�:
  ______________________________________________________________________

  1.  Zasady, deklaracje

  1.1.  Dost�pno��

  Dokument ten jest osi�galny za pomoc� nast�puj�cych URLi:

  �   <http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/>

     w wersji ,,do przegl�dania''

     (mirror:

     <http://www.QDnet.pl/~ZiemBor/pl.comp.www/>

     )

  �   <http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/faq.html>

     wersja ,,jednostronnicowa'' (wszystko w jednym dokumencie - cho� na
     razie

     bez spisu tre�ci)

  �   <http://www.digilab.com.pl/pl.comp.www/www.txt>

     wersja tekstowa (bez polskich liter):

  �   <ftp://ftp.digilab.com.pl/pub/www.tgz>

     wersja skompresowana

     (do dekompresji wymaga w DOSie programu UNTGZ (GNU)):

  �   pe�na skompresowana wersja (ZIP)
     <ftp://ftp.digilab.com.pl/pub/tar.gz/untgz094.zip>

     (148kb)

  �   dla uog�lninego DOSa
     <ftp://ftp.digilab.com.pl/pub/tar.gz/untgz_.exe>

     (67kb)

  �   dla Windows z d�ugimi nazwami plik�w
     <ftp://ftp.digilab.com.pl/pub/tar.gz/untgz32_.exe>

     (76kb)

  �   dla IBM OS/2 <ftp://ftp.digilab.com.pl/pub/tar.gz/untgzos2_.exe>

  �   dokumentacja do untgz
     <ftp://ftp.digilab.com.pl/pub/tar.gz/untgz.doc>

  1.2.  O tym dokumencie

  �   Je�li nie znalaz�e� tu odpowiedzi na swoje pytanie

     przepraszam... I

     mam pro�b�: jak znajdziesz, prze�lij uzupe�nienie do odpowiedzi na

     istniej�ce pytanie, b�d�

     napisz <maito:...@digilab.com.pl>

     (wraz z odpowiedzi�) nowe.

  �   Dokument ten

     b�dzie wysy�any do grup

     pl.comp.www

     oraz

     pl.anwsers

     raz na dwa tygodnie,

     pierwszego i pi�tnastego dnia ka�dego miesi�ca.

  �   B�d� dok�ada� stara�, aby dokument ten by� w miar� systematycznie

     uzupe�niany i w miar� pojawiania

     si� nowych pyta� publikowane by�y jego kolejne wydania.

  �   Autorzy nie ponosz� �adnej odpowiedzialno�ci za efekty dzia�ania

     spowodowane stosowaniem si� do zalece� zawartych w dokumencie.

  �   Wszystkie zastrze�one znaki firmowe zosta�y u�yte jedynie w celach

     informacyjnych.

  �   Dokument nie ma �adnej mocy prawnej b�d� administracyjnej i

     powo�ywanie si� na udzielone w nim odpowiedzi oraz porady jest

     bezpodstawne.

  �   Dokument mo�e by� dowolnie u�ywany i rozpowszechniany, jednak w

     wypadku publikacji prosz� o poinformowanie o tym fakcie, a w
     wypadku

     zamieszczenia w Internecie, t�umacze� itp. prosz� ponadto o
     zobowi�zanie

     si� do systematycznego uaktualniania.

  �   Dokonywanie zmian bez zgody i wiedzy autora dokumentu jest

     niewskazane, cho� dopuszczalne, przy zachowaniu praw autoskich i

     zaznaczeniu jakie fragmenty uleg�y zmianie.

  �   Wi�kszo�� tekst�w jest autorstwa Ziemka Borowskiego, cho� bardzo

     cz�sto oparte s� na lekturze, np. artyku��w w grupie

     pl.comp.www

     Je�li autorem danego fragmentu jest kto� inny, jest to zaznaczone

     przez podanie inicja��w autora tego fragmentu (*), lub uzupe�nienia

     (+*) poni�ej tre�ci.

     Tym nie mniej Ziemek Borowski bierze na siebie odpowiedzialno��

     za ca�o�� tekstu.

  �   Zawarto��

     pl.comp.www FAQ

     opiera si� g��wnie na

     listach z grupy

     usenetowej

     pl.comp.www <news:pl.comp.www>

     oraz ew.

     pl.comp.java

     pl.listserv.polip

     pl.comp.ogonki

     ,

     je�li tylko maj� zwi�zek z tematem.

  1.3.  Czy ta grupa ma swoje archiwum?

  Nie... (ewentualnie mo�esz szuka� w DejaNews

  <http://www.DejaNews.com/>

  ;-) Ale trzeba uwa�a�:

  jest tam ustawiony nag��wek

  Pragma: NoCache

  i blokada dla robot�w

  (wi�c

  nie mo�na �ci�gn�� ca�ego archiwum ,,do domu'').
  1.4.  Czy mog� zaprenumerowa� t� grup� tak jak normaln� list�
  dyskusyjn�?

  Nie i bardzo dobrze... ;-) (sprz�enie z list� to tylko niepotrzebne

  k�opoty z polskimi literkami oraz g�upie pytania:

  jak si� wypisa�?

  ;-)

  1.5.  W jaki spos�b zadawa� pytania, aby uzyska� odpowied�?

  Daleki jestem od ods�dzania od czci wszystkich, kt�rzy zadaj� pytania

  nie konkretne, b�d� takie na kt�re odpowied� znajduje si� na drugiej

  stronie manuala, podr�cznika b�d� FAQ. Ale prosz�...

  1.5.1.  Zanim zadasz pytanie:

  �   zastan�w si�, czy to co ci� trapi jest rzeczywi�cie problemem. By�

     mo�e spotka�e� si� ju� z podobn� sytuacj� i tylko co� Ci na chwil�

     rozum za�mi�o :-)

  �   przejrzyj dost�pn� lokalnie dokumentacj�... (pliki

     *.htm

     ,

     *.html

     *.hlp

     ,

     i

     man *

     od posiadanych program�w, zawarto�� katalog�w w

     /usr/doc

     na Unixach).

     Po to si� j� tworzy.

  �   poszukaj FAQ (czyli zbioru najcz�ciej zadawanych pyta� wraz z

     odpowiedziami) zwi�zanego z nurtuj�cymi ci� problemami... w Polsce

     znajdziesz je pod adresem

     <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/usenet/>

  �   Sprawd� archiwa:

     <http://web1.dejanews.com/forms/dnsetfilter.html>

     i tam wpisuj�c w filtrze grup�:

     pl.comp.www

  �   spytaj lokalnego administratora... chyba, �e ma Ci� ju� do��, b�d�
     sam

     nim jeste�

     <SMIESZEK TYP="�yczliwie ironiczny"> ;-))))

     </SMIESZEK>

  �   poszukaj przy pomocy katalogu

     ``tematycznego''

     b�d�

     ``wyszukiwarki''

  1.5.2.  Gdy nie masz innego wyj�cia...

  to pytaj... Ale pami�taj, �e zadawanie pyta�

  te� jest sztuk�. Tutaj, w grupie

  <news:pl.comp.www>

  ograniczymy si� do wskaz�wek raczej technicznych.

  �   napisz dok�adnie: jaki masz problem... (np.

     jakiego systemu operacyjnego u�ywasz

     i z

     jakim programem (i jak� jego wersj�) masz k�opoty

     ).

     I nie my�l, �e istniej� jedynie M$ Windbloze (Lufciki ;-).

  �   je�li szukasz jakiego� narz�dzia, napis jakie wymagania ma
     spe�nia�

     i co najwa�niejsze w jakim systemie operacyjnym ma dzia�a�...

  �   nie zaszkodzi poda� gdzie szuka�e�, najwy�ej

     inni si� czego� naucz�.

  �   pomy�l, czy tematyka Twojego pytania jest dostosowana do tematyki

     grupy (np. nie pisz o jakim� zasobie nie zwi�zanym z TECHNOLOGI�

     World Wide Web tylko dlatego, �e znajduje si� on w Paj�czynie

     - od tego typu og�osze� s� inne grupy np.

     pl.internet.nowosci

     (moderowana),

     inna grupa bli�ej zwi�zana z tematyk� witryny, zasobu).

     I pami�taj: to, �e kto� Ci odpowie to tylko i wy��cznie jego dobra
     wola.

     I nie obra�aj si�, jesli kto� Ci odpisze np.

     RTFM <http://zeus.pols.gliwice.pl:9999/FAQ/polip.html>

     podaj�c jakiego�

     ``URLa''

     , b�d� tyty� ;-).

  1.6.  Co wywo�uje powszechny (i uzasadniony) gniew i irytacj�?

  Wiele rzeczy.... Na przyk�ad:

  �   wysy�anie

     spamu <http://www.vixie.com/spam/>

  �   wysy�anie plik�w binarnych (zw�aszcza wielkich i to takich kt�re
     mo�naby

     umie�ci� gdzie� w paj�czynie, b�d� anonFTP i poda� URL)

  �   pytanie po raz n-ty jak zrobi� co� co jest opisane w ka�dym

     `` kursie HTMLa ''
  �   pisanie, �e obowi�zuj�cym standardem kodowania polskich liter
     powinno

     by� ANSI CP-1250 (bo ,,tak jest pro�ciej'', i ,,dla ludzi'').

  �   skar�enie si� na jako�� darmowych us�ug i pytania ich dotycz�ce.

  �   ci�gle pro�by

     oce�cie moj� stron�

     b�d�ce zakamuflowan�

     reklam�

     I m.in. dlatego pisz� to FAQ, aby unikn�� powtarzania zawsze

     tych samych, nie posuwaj�ch do przodu dyskusji, pyta�.

  2.  Definicje

  Co to jest: * ?

  2.1.  Internet

  RFC 1462

  Internet zosta� zdefiniowany jako:

  �   sie� sieci komputerowych oparta na protoko�ach IP i TCP, UDP oraz
     ICMP

     (TCP/IP)

  �   zasoby dost�pne na komputerach po��czonych z sieci� (tzw. hostach)

  �   spo�eczno��, wsp�lnota (community) ludzi u�ywaj�cych i
     rozwijaj�cych

     t� sie�

  Nie jest to wi�c, jakby ludzie Microfotu chcieli ,,taka ikonka

  na pulpicie'' ani te� �adna z dominuj�cych w danej chwili us�ug

  sieciowych.

  Dla niekt�rych jest to potworna wizja porozumiewania si� ludzi za

  po�rednictwem maszyn. Dla innych jest to przedsionek

  ``infostrady''

  , czy og�lniej m�wi�c spo�ecze�stwa informacyjnego.

  Patrz te�:

  �   Internet Society <http://www.isoc.org/>

  �   Polska Spo�eczno�� Internetu <http://www.psi.org.pl/>

  �   InterNIC <http://www.internic.net/>

  �   Elementarz Internetu <http://www.cto.us.edu.pl/eleminte/ei.html>

     Macieja Uhliga

  �   Podstawowe us�ugi Internetu
     <http://www.ict.pwr.wroc.pl/doc/iwpl/>

     Tomasza Surmacza

  �   R�ne po�yteczne dokumenty w/g AGH
     <http://www.agh.edu.pl/opisy.html>

  �   Wirtualna Akademia - Katedra Teleinformatyki
     <http://www.gumbeers.elka.pg.gda.pl/WA/KTI/>

  �   Narz�dzia sieciowe
     <http://www.immt.pwr.wroc.pl/export_hp/tool/tool.html>

     Wojciecha Myszki (jeden z lepszych TECHNICZNYCH

     przewodnik�w po sieci).

  �   EFFu Przewodnik po Internecie
     <http://www.eff.org/pub/Net_info/EFF_Net_Guide/Other_versions/Polish/>

  2.2.  Intranet

  Jest pr�b� zastosowania technologii internetowych z poziomu
  prezentacji i

  aplikacji (czyli przede wszystkim HTTP/HTML, poczty elektronicznej i
  Usenet

  news)

  do sieci lokalnych i firmowych. (Ma to zwi�zek koncepcj�

  odchudzenia stacji roboczych do wszechstronnie zorientowanego

  (przegl�darka, edytor, poczta) acz odchudzonego klienta i zwi�zanym

  z tym pomys�em na obni�anie koszt�w).

  Patrz te�:

  �   Panorama Intranetu (Projekt Winter)
     <http://winter.it.com.pl/intranet.htm>

  �

     IntranetJournal <http://www.intranetjournal.com/>

  �   Intranet Reference Site <http://intrack.com/intranet/>

  �   Netscape: Full Service Intranet
     <http://home.netscape.com/comprod/at_work/white_paper/intranet/>

  2.3.  Infostrada

  Jest to jedna z nazw utopii (programu spo�ecznego, ideologii)

  nazywanej te� czasem spo�ecze�stwem

  informacyjnym, g�osz�cej �e podstawowym towarem staje si� wiedza i

  dost�p do niej. W tak sformu�owany program spo�eczny doskonale

  wpisuje si� Internet

  ``(w swej warstwie aplikacyjnej)''

  b�d�c jednym

  z mo�liwych medi�w przekazu.

  Patrz te�:

  �   Michael Sullivan-Trainor

     Infostrada

     ReadMe,

     IDGBooks, ProgramersPress: Warszawa 1995 (ISBN 83-85769-95-1)

  �   Ziemek Borowski

     Ideologia spo�ecze�stwa informacyjnego a Internet
     <http://www.QDnet.pl/~Ziembor/internet.htm>

     Warszawa 1996

     (praca semestralna z EPC w

     Instytucie Socjologii UW

  2.4.  WWW

  WWW
  (World Wide Web)

  , zwana inaczej Paj�czyn�, Webem jest

  hipertekstowym, multimedialnym, sieciowym, opartym na TCP/IP systemem

  informacyjnym.

        hipertekstowym "

        czyli takim gdzie istniej� zdefiniowane zale�no�ci miedzy

        poszczeg�lnymi dokumentami, mo�liwo�ci dowolnego przemieszczania
        si�

        pomi�dzy nimi, oraz zdefinowane znaczeniowo wyr�niki tekstu.

        multimedialnym "

        czyli dopuszczaj�cym stosowanie r�nych �rodk�w przekazu:
        tradycyjnych

        tekst�w, d�wi�k�w, grafiki.

        sieciowym "

        bo opartym na warstwie prezentacyjne/aplikacyjnej

        sieci rozleg�ej Internet, a wi�c o zasi�gu praktycznie

        globalnym.

  Patrz te�:

  �   World Wide Web Corporation <http://www.w3.org/>

  �   WWW FAQ Boutella <http://www.boutell.com/faq/>

  �   Entering the World-Wide Web: A Guide to Cyberspace
     <http://www.eit.com/goodies/www.guide/>

     Kevina Hungesa

  2.5.  HTML

  HTML

  czyli

  Hypertext Markup Language

  jest (a w�a�ciwie by�) napisanym w

  ``SGML''

  hipertekstowym j�zykiem

  kodowania dokument�w. Od roku 1990 (gdy zosta� zaprojektowany przez

  Tima Berners-Lee

  w

  CERN <http://www.cern.ch/hypertext/>

  ) w celu

  szybszej i �atwiejszej wymiany dokument�w

  przeszed� d�ug� i kr�t� drog�

  od prostego (w praktyce zawieraj�cego kilkana�cie wyra�e�) j�zyka

  znakowania ZNACZE� dokument�w do j�zyka (a w�a�ciwie slangu ze wzgl�du

  na zanik kluczowych elemnt�w gramatyki) opisu strony.

  Podstawowe za�o�enia przy�wiecaj�ce powstaniu i rozwijaniu j�zyka:

  �   prostota (tak w sensie nauczenia si�, jak i realizacji przez
     klient�w)

  �   niezale�no�� od platformy

  �   mo�liwo�� roszerzania o wsp�prac� z bazami danych i
     niestandardowymi

     obiektami.

  �   elementy zale�no�ci mi�dzy dokumentami (i poszczeg�lnymi ich

     fragmentami)

  �   r�ne poziomy ,,znaczeniowe'' j�zyka

  �   poziom 0

     podstawowy - nag��wki, listy, odniesienia

  �   poziom 1

     rysynki, podkre�lenia, wyr�znienia tekstu

  �   poziom 2

     formularze, definicje znak�w (SGML entries)

  �   poziom 3

     tabele,

  �   poziom 4

     formu�y matematyczne

  Patrz te�:

  �   Sekcja HTML na W3C <http://www.w3.org/pub/MarkUp/HTML/>

  �   The Web Design Group  <http://www.htmlhelp.com/>

     (opisy HTML 3.2, CSS, Style Guide, spis wa�nych odno�nik�w)

  �   ``Sekcja: Tworzenie HTML''

  �   HTML Writers Guild <http://www.hwg.org/>

  2.6.  SGML

  SGML

  czyli

  Standard Generalized Markup Language

  jest metaj�zykiem (opisanym w standardzie mi�dzynarodowym

  (ISO 8879:1986)

  )

  s�u��cym do projektowania opisu dokument�w wed�ug okre�lonego

  zapotrzebowania informacyjnego z u�yciem dowolnie dobranego

  zestawu znacznik�w i ich sk�adni.

  Dokument SGML sk�ada si� z kilku cz�ci:

        deklaracji SGMLa " gdzie opisuje si� klas� dokumentu,

        podstawowe paramenty jego budowy i przetwarzania: u�ywane
        zestawy znak�w,

        dopuszczalne d�ugo�ci litera��w (np. nazwy znacznik�w czy
        d�ugo�� atrybut�w),

        opcje minimalizacji (np. czy mo�liwe jest i w jakiej postaci
        pomijanie

        znacznik�w ko�cz�cych element).

        Definicji Typu Dokumentu "

        (DTD, Document Type Definition)

        gdzie jest zakodowana hierarchia element�w wraz z dopuszczalnymi
        atrybutami,

        ich dopuszczalnymi i domy�lnymi warto�ciami, mo�liw�
        zawatro�ci�. DTD

        jednoznacznie okre�la sk�adnie danego typu dokumentu.

        zawarto�ci dokumentu " czyli tzw.

        DOCUMENT INSTANCE

        (w

        wypadku wielu typ�w dokument�w zawieraj�ce tak�e ,,zewn�trzne''
        elementy steruj�ce (np. <?date>))

  W wielu wypadkach deklaracj� stosuje si� domy�ln�, a zamiast

  ca�ego DTD umieszcza si� Formal Public Indentifier (rozwi�zywany
  zwykle

  przez parsery na w�a�ciwie DTD przy pomocy pliku

  catalog

  zawieraj�cego zbi�r dopuszczalnych deklaracji wraz z ody�aczami

  do poszczeg�lnych plik�w).

  Przy czym istnieje rozr�nienie na identyfikatory publiczne:

  <!DOCTYPE PUBLIC HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2//EN">

  czyli

  zarejestrowane <http://www.sgmlopen.org/>

  i systemowe np:

  <!doctype linuxdoc system>

  Parser SGML (jak sama nazwa wskazuje) jest programem analizuj�cym
  sk�adni�

  dokumentu i to (je�li mowa o tzw.

  validating parsers

  )

  nie tylko sam� jednorazow� dawk� informacji ale r�wnie� deklaracj�
  SGML

  i DTD (wraz z jego sk�adni�). Wyj�cie z parsera (

  ESIS,

  czyli

  Element Structure

  Information Set

  )

  mo�e stanowi� podstaw� konwersji czy jakiejkolwiek

  obr�bki dokumentu (��cznie z (re)formatowaniem, przy wykorzystaniu

  arkuszy stylistycznych

  ``DSSSL''

  ).

  (GS + ZMB)

  Patrz te�:

  �   C. F. Goldfarb <http://www.sgmlsource.com/>

     The SGML Handbook

     , Y. Rubinsky, Ed.

     Oxford University Press, 1990

  �   SGML HomePage (SIL) <http://www.sil.org/sgml/>

  �   Getting Started with SGML (SGMLopen)
     <http://www.sgmlopen.org/sgml/docs/getstart.htm>

  �   SGML Introduction
     <http://itrc.uwaterloo.ca/~engl210e/BookShelf/Tutorials/SGML/> -

     Paul Prescod  <papr...@calum.csclub.uwaterloo.ca>

  �

     Understanding the SGML declaration (Omnimark)
     <http://www.omnimark.com/reference/white/decl/>

  �   Gentle Introduction to SGML (TEI)
     <http://sable.ox.ac.uk/ota/teip3sg>

  �   SGML in Poland <http://info.fuw.edu.pl/~ksiezyk/sgml.html>

     Rafa�a Ksi�yka (z WN PWN)

  �   Litterae. Dokumenty Elektroniczne s.c.
     <mailto:M.O...@Litterae.com.pl>

     (polska

     firma produkuj�ca m.im. ,,Edytor Sterowany Szablonem''

     a dostosowalny

     do ka�dego DTD).

  �   comp.text.sgml <news:comp.text.sgml>

  �   sg...@camk.edu.pl <mailto:sgml-r...@camk.edu.pl>

     polskoj�zyczna

     lista dyskusyjna po�wi�cona zastosowaniom SGMLa

  2.7.  HTTP

  HTTP

  czyli

  HyperText Transfer Protocol

  jest protoko�em typu klient-serwer warstwy aplikacyjnej

  (dzia�aj�cym w oparciu o protok� TCP)

  s�u��cym do pobierania (i przy

  u�yciu niekt�rych (w pe�ni realizuj�cych standard) serwer�w
  dostarczania)

  dokument�w hipertekstowych (najcz�ciej w postaci HTML) a tak�e

  zbior�w binarnych takich jak programy albo dokumenty pochodz�ce

  ze specjalizowanych edytor�w tekst�w.

  Procedura nawi�zywania po��czenia przebiega nast�puj�co:

  �   Klient przedstawia ��danie pobrania oke�lonego

     zasobu

     (w formie:

     POLECENIE �cie�ka_do_zasobu protok�

     $ telnet www 80

     Trying 127.0.0.1...

     Connected to localhost.

     Escape character is '^]'.

     GET /faq.htm HTTP/1.0

  (po ��daniu nast�puje linijka wolna  -

  wszystkie przyk�ady s� w pokazywane w a) wersji HTTP/1.0

  b) z niepe�nymi (jeszcze) nag��wkami klienckimi)

  �   Na to serwer odpowiada: (o ile ��danie jest realizowalne)

     HTTP/1.0 200 OK

     Date: Sat, 05 Apr 1997 16:20:50 GMT

     Server: Apache/1.1.1

     Content-type: text/html

     <HEAD><TITLE> Witajcie ;-) </TITLE></HEAD><BODY>

     (........ i tak dalej ;-))

  �   nie zawsze wszystko przebiega tak pomy�lnie.

     Czasem pomylili�my URI i zamiast potwierdzenia wys�ania strony,

     serwer odpowiada:

     HTTP/1.0 404 Not found

     Date: Sat, 05 Apr 1997 16:29:10 GMT

     Server: Apache/1.1.1

     Content-type: text/html

     <HEAD><TITLE>File Not found</TITLE></HEAD>

     <HEAD><H1>File Not found</H1>

     The requested URL /pp was not found on this server.

     </BODY>

  (chyba wszystkie serwery pozwalaj� zmienia� zawarto��

  p�l ``wy�wietlanych w wypadku b��d�w''

  Patrz te�:

  �   ``Sekcja: Standardy: HTTP''

  �   ``Sekcja: Tworzenie: HTTP''

  �   WebCompare <http://webcompare.iworld.com/>

  �   Sekcja: HTTP na W3 <http://www.w3.com/pub/WWW/Protocol/>

  �   HTTP Made Really Easy <http://www.jmarshall.com/easy/http/>

     James Marchall <mailto:ja...@jmarshall.com?subject=HTTP Made Really
     Easy>

  �   HTTP WG w  <http://www.ics.uci.edu/pub/ietf/http/>

     IETF <http://www.ietf.org/>

  2.8.  Netscape-HTML i MS-HTML

  S� to dialekty (slangi) HTMLa cechuj�ce si� z jednej strony

  rozmaitymi

  rozszerzeniami

  (extensions) a z drugiej

  ignorowaniem proponowanych przez innych (np. cia�a standaryzacyjne,

  konkurencj�) nowych mo�liwo�ci np. proponowanych w szkicach

  dotycz�cych

  �   obs�ugi r�wna� matematycznych w HTML 3.0

  �   tabel w RFC 1942

     Problem z tymi swoistymi

     rozszerzeniami

     polega na tym, �e przez tworzenie nieprzemy�lanych fakt�w blokuj�

     one rozw�j j�zyka (trudno zachowa� sp�jno�� logiczn� struktury

     dokumentu je�li w ka�dym jego miejscu mo�e wyst�pi� jakie�

     polecenie (w tym wypadku chodzi o nikomu w tej formie

     nie potrzebny znacznik <CENTER>).

  Patrz te�:

  �   AntiNetscape HomePage <htttp://server.berkeley.edu/sprawd�>

  �   Netscape Comunictation <http://www.netscape.com/>

  �   Microsoft Corporation <http://www.microsoft.com/>

  2.9.  URI, URL, URN

  W sieci (zwaszcza przekszta�caj�cej si� z systemu menu (Gopher)

  do heterogenicznego hipertekstu), zaistnia�a potrzeba jednoznacznego

  identyfikowania zasob�w. Wychodz� temu naprzeciw rozmaitej mocy

  ,,uniwersanlne wska�niki'' (cho� wymieniam je musz� przyzna� �e nie do

  ko�ca rozumiem czym si� r�ni� ;-() :

  �

     URL

     Uniform Resource Locator

  �

     URI

     Uniform Resource Indentificator

  �

     URN

     Uniform Resource Name

  �

     URC

     Uniform Resource Citation

     Tutaj bli�ej

     om�wi�

     URL

     URL sk�ada si� z w swej pe�nej wersji:

        nazwy protoko�u " (a w�a�ciwie odpowiedniego mnemonika)

        adresu w�z�a sieci " (czyli nazyw hosta, komputera w sieci)

        portu przypisanego danej us�udze " standardowe numery

        port�w opisane s� w

        ``innych dokumentach.''

        �cie�ki do pliku " (mo�e by� wirtualnej czyli

        okre�lanej w ustawieniach serwera, nie za� w fizycznie
        istniej�cej)

        paramentr�w pliku " (wymienianych po znaku " ; " -

        np. typ pliku w FTP)

        opcji zapytania " (przekazywanych jako parametry do program�w,

        a wymienianych po znaku zapytania " ? ")

        fragmentu, w�z�a w pliku " wymienianych po znaku ,,hasha'' " #
        ")

     czyli:

     protok�://u�ytkownik:has�o@host:nr_portu/�cie�ka;parametr_obiektu?zapytan
ie#w�ze�

  Wida� wi�c, �e w bezpo�rednio w URLu mog� by� u�yte jedynie znaki ze

  alfanumeryczne z zestawu ASCII (dost�pno�� wprowadzania)

  (czyli {a-Z}{0-9} a tak�e znaki

  "+",

  "&", (wykorzystywane przez CGI)

  "-" i "%" s�u��cy do zapisywania potrzebych

  znak�w w notacji szesnastowej np. %7E znaczy ~ czyli tyld� stosowan�

  cz�sto jako skr�t dla kont u�ytkownik�w).

  Dost�pne us�ugi opatrzone s� nast�puj�cymi mnemonikami:
        file:// " odno�nik do zasob�w lokalnych komputera (nie nale�y
        chyba

        u�ywa� w sieci :-) (zalecane je�li chcemy pokaza� jaki� plik
        kt�ry

        musi

        istnie� na komputerze kilenta (np.

        file://localhost/etc/resolv.conf

        ftp:// " odno�nik do zasob�w dost�pnych za pomoc� protoko�u FTP,
        z

        wariantem

        ftp://u�ytkownik@...

        lub

        ftp://u�ytkownik:has�o@...

        (cho� tej ostatniej wersji nie polecam)

        gopher:// " odno�nik do zasob�w

        ``Gopher`a''

        (standardowy port: 70)

        http:// " zas�b obs�ugiwany przez serwer

        ``httpd''

        (HTTPd) (standardowy port: 80)

        maito: " odno�nik powoduj�cy wys�anie listu pod podany adres
        (bez

        // po dwukropku!!!)

        (dla wyspecyfikowania tematu listu mo�na spr�bowa� doda� do
        komendy <A

        atrybut TITLE=" Tytu� listu " )

        news:

        nazwa.grupy

        news: " odno�nik powoduj�cy uruchomienie przegl�darki USENETU

        (news) u�ywaj�c domy�lnego serwera, i podanej grupy

        (ew. okre�lony artyku� w/g identyfikatora).
        telnet: " odno�nik do zdalnego komputera, zazwyczaj u�ywaj�c

        terminala VT100 (bez // po dwukropku!!!) (standardowy port: 23)

        tn3270: " odno�nik do zdalnego komputera IBM (np. 3090 na

        plearn.edu.pl) terminala IBM-3270 (bez // po dwukropku!!!)

        wais: " odwo�anie do systemu wyszukiwawczego

        WAIS

        newsrc: " odno�nik do okre�lonego pliku newsrc (jak rozumiem
        lokalnego)

        nntp:// " okre�la inny ni� domy�lnie u�ywany serwer news�w (port
        116)

  Adres komputera mo�e by� podany tak przy u�yciu

  nazwy zdefiniowanej w DNS

  jak i jako numer IP. Numer portu o ile

  standardowy

  czyli opisany w odpowiednim

  RFC -

  STD2 <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/rfc/rfc1700.tgz.gz>

  mo�e by� pomini�ty. �cie�ka dost�pu do pliku mo�e ko�czy� si�

  na nazwie katalogu (o ile w katalogu tym jest (zdefiniowany w ustaw
  ieniach

  serwera) plik ,,domy�lny'' zwykle o nazwie:

  �   index.html

  �   index.htm

  �   default.htm (to z MS)

     jednak wtedy (aby nieco przy�pieszy� operacje - podw�jne

     odwo�ywanie si� serweranajpierw do pliku, a potem do katalogu)

     warto zako�czy� �cie�k� znakiem / (tzw. slash, ciach).

  Parametr pliku jest (w tej chwili) istotny jedynie dla HTTPd:

  �

  (+PT)

  Patrz te�:

  �

     ``Sekcja: Standardy: URL''

  �   Beginner's Guide to HTML
     <http://www.ncsa.uiuc.edu/General/Internet/WWW/HTMLPrimer.html>

  �   URL Schemes Supported in Lynx
     <http://www.crl.com/~subir/lynx/lynx_help/lynx_url_support.html>

  2.10.  CGI

  CGI

  czyli

  Common Gateway Interface

  jest specyfikacj� (

  API

  -

  Aplication Program Interface

  )

  umo�liwiaj�c� komunikacj�

  przegl�darki z programami uruchamianymi przez serwer.

  Pocz�tkowo tworzona przez zesp� z NCSA, nie doczeka�a si�

  opisu jeszcze opisu w RFC.

  W tej chwili b�d�c nieoficjalnym standardem (pochodz�cym

  z NSCA httpd, a implementowanym przez wi�kszo��

  dost�pnych serwer�w (nawet tych nie-Unixowych w postaci tzw. WinCGI))
  jest

  powoli wypierana przez rozmaite specyfikacje programistyczne
  poszczeg�lnych

  serwer�w (firm produkuj�cych) takie jak

  NetscapeAPI,

   MS IIS API, czy Apache CGI/PHF

  Patrz te�:

  �  ``Sekcja: Interacja''

  �  ``Sekcja: Bezpiecze�stwo: CGI''

  �   CGI Overview <http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/cgi/>

  �   CGI reference <http://www.vservers.com/reference/cgi.html>

  �   CGI Programmer`s Reference (FAQ)
     <http://www.best.com/%7Ehedlund/cgi-faq/>

  �

     CGI FAQ (www.htmlhelp.com) <http://www.htmlhelp.com/faq/cgi.html>

  �   CGI-references <http://www.CGI-references.com/>

     wi�kszo�� rzczy potrzebnych do tworzenia program�w

     zgodnych z CGI

  �   <news:comp.infosystems.www.authoring.cgi>

  2.11.  VRML

  VRML

  czyli

  Vitual Reality Modeling Language

  jest to, wykorzystuj�cy niekt�re mechanizmy WWW

  (takie jak httpd, czy URL), j�zyk opisu scen tr�jwymiarowych oparty na

  formacie Open Inventor stworzonym przez Silicon Graphics.

  Niekt�rzy wi��� z nim du�e nadzieje, uwa�aj�c �e przekaz graficzny
  jest

  �atwiej przyswajalny, ale (przynajmniej dla mnie) poziom
  skomplikowania

  j�zyka, wielko�� plik�w (i brak wyobra�ni plastycznej) powoduj�, �e
  jest

  to raczej przysz�o�� ni� tera�niejszo��.

  Patrz te�:

  �   VRML 2.0 - Specyfikacja (vag.vrml.org)
     <http://vag.vrml.org/VRML2.0/FINAL/>

  �   <news:comp.lang.vrml>

  �   VRML Forum (Wired) <http://vrml.wired.com/>

  �   VRML Repository (SDSC) <http://www.sdsc.edu/vrml/>

  �   Silicon Graphics <http://www.sq.com/>

  �   Piotr Gawrysiak

     VRML. Wirtualna rzeczywisto�� w Internecie

     Warszawa 1995, 1996;

     Zak�ad Nauczania Informatyki MIKOM <http://www.pol.pl/MICOM/>

     Wygl�da przyzwoicie - przy czym raczej jako podr�czna �ci�gawka

     przy pisaniu skrypt�w (z dyskietk�)

  �   VRML w Polsce (Instytut Studi�w Spo�ecznych UW)
     <http://andante.iss.uw.edu.pl/obuz/vrmlp/index.html>

  �   AMU-NET's VRML Repository (Administrator: Klaudiusz Modrzewski)
     <http://math.amu.edu.pl/ftp/windows/vrml/00_index.html>

  2.12.  Java

  Java

  jest obiektowym j�zykiem programowania

  stworzonym przez Sun INC. (zesp� pod kierunkiem Jamesa Goslinga)

  do sterowania urz�dzeniami elektronicznymi (,,niekomputerowymi'').

  Jednym z podstawowych za�o�e� projektu by�o stworzenie przeno�nego

  kodu, nie wymagaj�cego powt�rnej rekompilacji, przy zmianie
  architektury

  maszyny na kt�rej program ma dzia�a�.

  Powsta�a w ten spos�b tzw. wirtualna maszyny javy - czyli sztuczne
  �rodowisko,

  w jakim dzia�aj� programy, jest

  (powinnien by� by�) niezale�na od platformy systemowej,

  stosowanego systemu operacyjnego). Dzi�ki przeno�no�ci, wzgl�dnej
  prostocie,

  oraz oczywi�cie promocji ze strony Suna (np. darmowa przegl�darka WWW
  HotJava)

  zyska� sobie do�� powszechny odzew.

  Pomimo kr�tkiego cyklu rozwojowego j�zyka (rozpocz�cie realizacji
  projektu

  ,,Green''to kwiecie� 1991, za� �wiatowa premiera Javy i HotJavy to maj
  1995 r.) jest wykorzystywana do wielu r�nych zastosowa�: pocz�wszy od
  prostych

  applet�w (czyli kr�tkich programik�w

  realizuj�cych pojedy�cze zadania - zazwyczaj zagnie�d�one w HTMLu)

  przewijaj�cych tekst u do�u strony, poprzez stosowanie jako interface
  do baz

  danych (

  ``poprzez JBCD''

  ,

  do pot�nych aplikacji takich jak

  Corell Office for Java. <http://officeforjava.corel.com/>

  Patrz te�:

  �   <http://www.javasoft.com/>

  �   <http://java.sun.com/>

  �   Java na SunSite ICM UW <http://SunSite.icm.edu.pl/java/>

  �   Artur van Hoff, Sami Shaio, Orcha Starkbuck

     Sun Microsystems INC

     Hooked on JAVA <http://www.javasoft.com/hooked/>

     (ISBN 0-201-48837-X)

     (polskie wydanie:

     Java

     Wydawnictwo HELION <http://www.helion.gliwice.pl>

     (ISBN 83-86718-30-7)

  �

     Addison-Wesley Java Series <http://www.aw.com/devpress/>

  �   Java na UCI AGH <http://arrow.uci.agh.edu.pl/%7Ejava/index-p.html>

  �   Linux: Java CGI HOWTO
     <http://www.orbits.com/software/Java_CGI.html>

     David H. Silber <mailto:d...@orbits.com>

  2.13.  JavaScript

  JavaScript

  (primo voto: Mocha ze stajni

  Netscape Communication <http://home.netscape.com/>

  )

  jest prostym j�zykiem podobnym do

  MS <http://www.microsoft.com/>

  VisualBasica

  , i

  interpretowanym bezpo�rednio prze przegl�dark� WWW.

  Teoretycznie zyska� akcepta Suna, jednak AFAIK ma tyle wsp�lnego z

  ``JAV�''

  co pierwsze cztery literki w nazwie ;-))).

  Patrz te�:

  �   JavaScript Authoring Guide (Netscape)
     <http://home.netscape.com/eng/mozilla/Gold/handbook/javascript/index.html>

  �   polskie t�umaczenie  <http://www.polbox.com.pl/lupus/html/>

     (Paw�a Wimmera <mailto:pawel....@lupus.waw.pl>

     i

     W�odzimierza Wypycha) <http://epublica.pol.pl/>

     kursu JavaScript Stefana Kocha <http://rummelplatz.uni-
     mannheim.de/~skoch/js/script.htm>

  2.14.  ActiveX

  Jest wymy�lon� przez

  NetManage <http://www.netmanage.com/>

  a usilnie promowan� przez

  MicroSoft <http://www.microsoft.com/activeplatform/default.asp>

  technologi� pozwalaj�ca na stosowanie obiekt�w OLE w zastosowaniach
  sieciowych.
  Ale poniewa�:

  �   OLE jest stosowalne jedynie w

     MS Windows [TM]

  �   MS nie dotrzyma� obietnicy wypszczenia na rynek technologii

     pozwalaj�cej na u�ycie obiekt�w ActiveX na Unixach (to znaczy:

     ja niestety nie mam ani w domu, ani w pracy �adnego Suna, a
     implementacja

     A. powsta�a jedynie na t� platform�.)

  �   ``Broadway ''

     jest pi�kny i wspania�y,

     ale jeszcze nie stosowany (a pono� obs�uguje A.)

  �

     nie posiada tych mo�liwo�ci wsp�pracy z bazami danych co

     ``JAVA''

      nie nale�y stosowa�

  Patrz te�:

  �

     <http://www.microsoft.com/wwlive/>

  �   NetManage <http://www.netmanage.com/>

  �   <http://www.X.org/>

  �   ActiveX Journal <http://www.folkarts.com/journals/activex/>

  �   Active X unoffical Guide <http://www.shorrock.u-
     net.com/index.html>

  2.15.  SSI

  SSI

  czyli

  Serwer Side Included

  Jest prostym mechanizmem dynamicznego tworzenia dokument�w opracowanym

  (jak wiele innych, istotnych w paj�czynie technologii) w NSCA.

  Pozwala m.in. na:

  �   do��cznie nag��wk�w i stopek dokument�w

  �   wprowadzanie daty utworzenia, modyfikacji, wielko�ci pliku

  �

     w��czaniu standardowego wyj�cia z program�w do dokument�w

     Wszystkie zlecenia dla dokument�w sk�adanych przez serwer znajduj�
     si� w

     komentarzu SGMLa, tak wi�c w wypadku b��dnego wykonania zlecenia,

     pozostaje nam puste miejsce.

  Patrz te�:

  �   NCSA httpd server side includes
     <http://hohoo.nsca.uiuc.edu/docs/tutorials/includes.html>

  �  @internet -- What's Included in Server Side Includes?
     <http://www.dnai.com/%7Ethomst/@inet030.html>

  �  Parsed Text and Server Side Includes
     <http://hopf.math.nwu.edu/docs/parse.html>

  �  Server Side Includes Page <http://www.sigma.net/tdunn/ssi/>

  2.16.  SSL, S-HTTP, Shen (z CERN)

  SSL

  (Secure Socket Layer)

  - stworzony przez Netscape protok� bezpiecznej

  komunikacji mi�dzy klientem a serwerem. Istniej�ce implementacje:
  telnet,

  FTP i - najbardziej rozpowszechnione - HTTP. SSL zapewnia trzy rzeczy:

  prywatno�� (po��czenie jest szyfrowane), autoryzacj� (klient i serwer

  okre�la swoj� to�samo��) i niezmienno�� (przez sumy kontrolne).

  Innymi implementacjami ,,bezpiecznego HTTP serwera'' sa:

  S-HTTP <http://www.commerce.net/software/Shttpd/> (stworzony przez

  EIT <http://www.eit.com/>, Terisa Systems, i
  ComerceNet <http://www.comercenet.com/>

  u�ywaj�cy szyfrowania danych, nie za� jak w wypadku SSL tworzenia

  szyfrowanego kana�u przey�u danych wi�c wymagaj�cy dedykowanego

  klienta) i Shen (CERN).

  (KravietZ+ZMB)

  Patrz te�:

  �   ``Sekcja: Serwery: SSL''

  �   SSL Home Page (Netscape)
     <http://home.netscape.com/newsref/std/SSL.html>

  �

     Terisa Systems <http://www.terisa.com/>

  2.17.

  ONE i plug-in

  ONE

  czyli

  Open Network Environment

  Netscape

  jest technologi� (�rodowiskiem programistycznym) pozwalaj�c�
  �atwiejsze

  i szybsze tworzenie dynamicznych,

  wieloplatformowych aplikacji sieciowych.

  W swoich dokumentach NC pisze o tym, �e bazuj� na ,,otwartych,
  publicznych

  standardach dost�pnych na ka�d� platform�''.  (Je�li to s� standardy
  internetu,

  to zazwyczaj do�� pokracznie interpretowane... - jak cho�by rozmaite

  ,,extentions'' HTMLa).

  Plug-In (wtyczka)

  jest technologi� pozwalaj�c�  na rozszerzenie

  mo�liwo�ci przegl�darki czytania rozmaitych format�w dokument�w - np.:

  Anobe PDF, CorelDraw,  rysunki wektorowe, pliki r�nych dziwnych

  ,,procesor�w tekst�w'',  animacje.

  Patrz te�:

  �   <http://developer.netscape.com/library/one/>

  �

     lista plug-in�w wg firmy CC <http://www.medianet.com.pl/~cc/>

  2.18.

  PERL, awk, C

  Practical Extraction and Report Language

  czasem nazywany jest te�

  The Pathologically Eclectic Rubbish Lister

  jest skryptowym j�zykiem rozwijanym przez Larrego Walla pozwalaj�cym
  na

  �atwe, szybkie operacje na tekstach,  a tak�e  (co stanowi jego
  przewag�

  nad tak wspania�ym narz�dziem jakim jest

  awk

  (lub

  gawk

  ))

  na dost�p do wszelkich fukcji systemu.

  Pozwala nie tylko na rozmaite dzia�ania na dokumentach w trakcie ich

  przygotowywania, ale tak�e �atwe i wydajne tworzenie program�w

  ``uruchamianych przez serwer HTTPd''

   AWK  a zw�aszcza

   gawk  s�  o wiele prostsze (a zastosowaniach typu

  przetwarzanie tekst�w co najmniej r�wnie wydajne).

  Dodatkow� zalet� jest to �e nale�y do standardowego wyposa�enia Unixa,

  a i DOSowe implementacje s� �adne i szybkie ;-)

  C

  jest pi�knym, g�upim narz�dziem... do wyszystkiego,

  a zw�aszcza przetwarzania tekst�w.

  Patrz te�:

  �   CPAN <http://SunSite.icm.edu.pl/pub/CPAN/>

  �   Perl Institute <http://www.perl.org/>

  �   Krzysio Leszczy�ski <mailto:ch...@camk.edu.pl>

     PERL

     {w:}

     Linux+ <http://www.linux.com.pl/>

     2/ 3/1997

     (ISSN 1427-55-62)

  �   Programming Perl (the Camel Book) <http://www.ora.com/>

  �   Learning Perl (the Lama Book) <http://www.ora.com/>

  �   Thomas Boutell

     CGI Programing in C & Perl <http://www.boutell.com/cgi/>

     Addison-Wesley Publishing Comp.INC <http://www.aw.com/devpres/>

     (ISBN 0-201-42219-0)

  �

     <news:pl.comp.lang.perl>

  �

     <news:comp.lang.awk>

  �

     man perl, man awk

  2.19.

  HyperG, HyperWave

  HyperG

  , a tak�e

  HyperWave

  s� pomys�em na rozszerzenie mo�liwo�ci HTTP o:

  �   pe�n� (przeszukiwaln�) baz� serwowanych dokument�w (z
     ,,kolekcji'')

     (.htz) (wraz z mo�liwo�ci� podzielenia tej bazy na wiele maszyn)

  �   wielowariantowo�� dokument�w (po to by wst�pnie zapozna� si� z
     tre�ci�

     serwowany jed dokument tekstowy, do wydruku idzie DVI, lub
     PostScript)

  �   okre�lona stuktura (hierarchia) dokument�w

  �   serwowanie i pobieranie dokument�w tak w ramach standardu HyperG
     jak i

     standard�w okre�laj�cych WWW.

  Patrz te�:

  �   Kurs Hyper-G <http://www.iicm.edu/hgcourse/>

     Keitha Andrewsa <mailto:kand...@iicm.edu>

  �   archiwa HyperG na  Sunsite.ICM.edu.pl
     <http://SunSite.icm.edu.pl/pub/HyperG/>

  �   <news:comp.infosystems.hyper-g>

  2.20.

  HyTime

  HyTime

  czyli

  Hypermedia/Time-based Structuring

  Language.

  jest przemys�owym, mi�dzynarodowym

  (ISO/IEC 10744:1992) <http://www.iso.ch/>

  standardem dystrybucji i

  tworzenia dokument�w multimedialnych.

  Patrz te�:

  �   Eliot Kimber's HyTime Course <http://www.drmacro.com/>

  �   HyMinder:

     TechnoTeacher, Inc <http://www.Techno.com/>

  �   SoftQuad Panorama <http://www.sq.com/panorama/>

  2.21.

  DSSSL, CSS

  DSSSL

  czyli

  Document Style Semantics and Specification Language

  jest specyfikacj� s�u��c� formatowaniu dokument�w SGML. Mo�na w ten
  spos�b

  rozdzieli� ,,znaczeniowe'' ,,tagowanie'' tekstu, od projektowania jego
  wygl�du.

  Z DSSSL wywodzi si� koncepcja CSS1 czyli

    Cascading Style Sheets  b�d�cego (jak dla mnie)

  pr�b� opanowania rozwoju stosowanego przez niekt�rych producent�w
  ,,znakowania

  typograficznego'' czyli np <CENTER>, <BODY BACKGROUND="red.gif">.

  Patrz te�:

  �   DSSSL Tutorial
     <http://itrc.uwaterloo.ca/~papresco/dsssl/tutorial.html>

     Paul Prescod  <mailto:papr...@calum.csclub.uwaterloo.ca>
  �   JADE J. Clarka <http://www.jclark.com/jade/>

  �

     Cascading Style Sheets, level 1 -  W3C Recommendation 17 Dec 1996
     <http://www.w3.org/pub/WWW/TR/REC-CSS1>

     H�kon Wium Lie <mailto:how...@w3.org>

     Bert Bos <mailto:be...@w3.org>

  �   Positioning HTML Elements with Cascading Style Sheets
     <http://www.w3.org/pub/WWW/TR/WD-positioning-970131.html>

  �   WDG CSS1 Reference <http://www.htmlhelp.com/reference/css/>

  2.22.

  XML

  XML

  czyli

  eXtensible Markup Language

  jest uproszczon� specyfikacj�

  ``SGMLa''

  umo�liwiaj�c� tworzenie i dodawanie w�asnych znacznik�w do dokument�w.

  Pojajawi�y si� ju� pierwsze incjatywy jego wykorzystania:

  �   Microsoft <http://www.microsoft.com/standards/>

     -

     Channel Definition Format

     maj�cy (we wsp�pracy ze ,,standardowym''

     HTMLem) s�u�y� tworzeniu cz�sto uaktualniach kolekcji dokument�w,
     lub kana��w

     informacyjnych pomi�dzy serwerami HTTPd a stacjami klienckimi.

  Patrz te�:

  �   W3C XML Working Draft <http://www.w3.org/pub/WWW/TR/WD-
     xml-961114.html>

  2.23.

  Broadway

  Broadway jest opart� na X-Windows technlogi� zdalnego dost�pu do
  aplikacji.

  Jest (w przeciwie�stwie do poprzednich wersji X11) optymalizowane do

  pracy w sieciach o niskiej przepustowo�ci, wi�c mo�liwa jest praca
  zdalna

  (w sieciach rozleg�ych).

  Patrz te�:

  �  BroadWay na X.org <http://www.x.org/consortium/broadway.html>

  2.24.

  LDAP

  Jest uproszczon� wersj� us�ugi s�ownikowej

  X.500 <http://x500.itm.edu.pl/> pozwalaj�cej lokalizowa� osoby,
  obiekty w sieci

  rozproszonej.

  Patrz te�:

  �

     RFC 1777 <http://SunSite.cim.edu.pl/pub/rfc/rfc1777.txt.gz>

  �

     Netscape Communication
     <http://home.netscape.com/references/std.html>

  2.25.

  Unicode

  Jest 16 bitowym (z przeciwie�stwie do powszechnie dzi� stosowanych

  8 bitowych) systemem kodowania znak�w diakrytycznych maj�cym umo�liwi�

  u�ywanie w ramach jednego zestawu znak�w wielu r�nych zestaw�w.

  Patrz te�:

  �   <http://www.unicode.org/>

  �   <news:pl.comp.ogonki>

  �   <news:comp.text>

  �   The Unicode Standard Ver. 2.0

     The Unicode Consortium

     Addison Wesley DevelopersPress <http://www.aw.com/developers/>

     (ISBN 0-201-48395-9)

  3.

  Standardy i informacje dla Internetu

  Internet nie posiada scentralizowanej stuktury. Jednak posiada do��
  dobrze

  udokumentowan� stron� techniczn�. Paradoks? Oczywi�cie. Jak ca�a sie�.

  Odpowiednie informacje na temat zasad tworzenia standard�w, cia� nad

  nimi (standardami) debatuj�cych itd. mo�na znale�� w dokumentach
  wymienionych

  w cz�ci pierwszej

  tego rozdzia�u. W kolejnych paragrafach wymieniam te standardy i
  specyfikacje

  kt�re wydaj� mi si� wa�ne dla rozwoju paj�czyny, pomijaj�c istotne
  kwestie

  np. DNSu, czy szyfrowania.

  3.1.  Dokumenty og�lne - procedury, definicje, zasady zachowania si� w
  sieci.

  �

     RFC 2000

     S

     J. Postel,

     "INTERNET OFFICIAL PROTOCOL STANDARDS"

     , 02/24/1997.

     (Liczba stron - 56) (STD 1)

  �

     RFC 1983

     I

     G. Malkin,

     Internet Users' Glossary

     08/16/1996. (Liczba stron - 62)

     (FYI 18) (Obsoletes RFC1392)

  �

     RFC 1935

     I

     J. Quarterman, S. Carl-Mitchell,

     What is the Internet, Anyway?

     ,

     04/10/1996. (Liczba stron - 11)

  �

     RFC 1855

     I

     S. Hambridge

     Netiquette Guidelines

     10/20/1995. (Liczba stron - 21)

     (FYI 28)

  �

     RFC 2028

     BC

     R. Hovey, S. Bradner,

     The Organizations Involved in the IETF

     Standards Process

     10/29/1996.

     (Liczba stron - 7)

  �

     RFC 2027

     BC

     J. Galvin,

     IAB and IESG Selection, Confirmation, and Recall

     Process: Operation of the Nominating and Recall Committees

     10/29/1996.

     (Liczba stron - 11)

  �

     RFC 2026

     BC

     S. Bradner,

     The Internet Standards Process -- Revision 3

     10/29/1996.

     (Liczba stron - 36)

     (Updates RFC1602)

     (Obsoletes RFC1602)

  �

     RFC 1796

     BC

     Huitema, C., J. Postel, and S. Crocker
     Not All RFCs are Standards

     10/04/1995.

  3.2.

  HTML

  �

     HTML 3.2 Reference Specification <http://www.w3.org/pub/WWW/TR/REC-
     html32.html>

     W3C Recommendation 14-Jan-1997

     Dave Raggett

     <mailto:d...@w3.org>

  �

     RFC 1866

     PS

     T. Berners-Lee, D. Connolly,

     Hypertext Markup Language - 2.0

     ,

     11/03/1995.

     (Liczba stron - 77)

  �

     RFC 1867

     E

     E. Nebel, L. Masinter,

     Form-based File Upload in HTML

     ,

     11/07/1995.

     (Liczba stron - 13)
  �

     RFC 1942

     E

     D. Raggett

     HTML Tables

     05/15/1996.

     (Liczba stron - 30)

  �

     RFC 1980

     I

     J. Seidman

     A Proposed Extension to HTML: Client-Side Image Maps

     08/14/1996.

     (Liczba stron - 7)

  3.3.

  URL, URI

  �

     RFC 1738

     PS

     T. Berners-Lee, L. Masinter, M. McCahill

     Uniform Resource Locators (URL)

     12/20/1994.

     (Liczba stron - 25)

  �

     RFC 1808

     PS

     R. Fielding,

     Relative Uniform Resource Locators

     06/14/1995.

     (Liczba stron - 16)

  �

     RFC 1700

     S

     J. Reynolds, J. Postel

     ASSIGNED NUMBERS

     10/20/1994.

     (Liczba stron - 230)

     (Obsoletes RFC1340)

     (STD 2)

  �

     RFC 1630

     I

     T. Berners-Lee,

     Universal Resource Identifiers in WWW: A Unifying

     Syntax for the Expression of Names and Addresses of Objects on the

     Network as used in the World-Wide Web

     06/09/1994.

     (Liczba stron - 28)

  �

     RFC 2017

     PS

     N. Freed, K. Moore, A. Cargille,

     Definition of the URL MIME

     External-Body Access-Type

     10/14/1996.

     (Liczba stron - 5)

  3.4.

  HTTP

  �

     RFC 2068

     PS

     R. Fielding, J. Gettys, J. Mogul,

     H. Frystyk, T. Berners-Lee,

     Hypertext Transfer Protocol -- HTTP/1.1

     01/03/1997.

     (Liczba stron - 162)

  �

     RFC 1945

     I

     T. Berners-Lee, R. Fielding, H. Nielsen,

     Hypertext Transfer Protocol -- HTTP/1.0

     05/17/1996.
     (Liczba stron - 60)

  3.5.

  MIME

  �

  �   RFC 2077

     PS

     S. Nelson, C. Parks, Mitra,

     The Model Primary Content Type for Multipurpose

     Internet Mail Extensions

     ,

     01/10/1997.

     (Liczba stron - 13)

  �

     RFC 2045

     DS

     N. Freed, N. Borenstein

     Multipurpose Internet Mail Extensions

     (MIME) Part One: Format of Internet Message Bodies

     12/02/1996.

     (Liczba stron - 31)

     (Obsoletes RFC1521)

  �

     RFC 2046

     DS

     N. Freed, N. Borenstein,

     Multipurpose Internet Mail Extensions

     (MIME) Part Two: Media Types

     12/02/1996.

     (Liczba stron - 44)

     (Obsoletes RFC1521)

  �

     RFC 2047

     DS

     K. Moore,

     MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) Part Three:

     Message Header Extensions for Non-ASCII Text

     12/02/1996.

     (Liczba stron - 15)

     (Obsoletes RFC1522)

  �

     RFC 2048

     BC

     N. Freed, J. Klensin, J. Postel

     Multipurpose Internet Mail

     Extensions (MIME) Part Four: Registration Procedures

     01/28/1997.

     (Liczba stron - 21)

     (Obsoletes RFC1590)

  �

     RFC 2049

     DS

     N. Freed, N. Borenstein,

     Multipurpose Internet Mail Extensions

     (MIME) Part Five: Conformance Criteria and Examples

     12/02/1996.

     (Liczba stron - 24)

     (Obsoletes RFC1521)

  �

     RFC 2110

     MIME E-mail Encapsulatin of Aggregate Documents, such as HTML
     (MHTML)

  �

     RFC 2112

     The MIME Multipart/Related Content/type

  3.6.

  Gopher

  �

     RFC 1436

     I

     F. Anklesaria, M. McCahill, P. Lindner, D. Johnson, D. John,

     D. Torrey, B. Alberti,

     The Internet Gopher Protocol (a distributed document search

     and retrieval protocol)

     03/18/1993.

     (Liczba stron - 16)

  3.7.

  VRML

  �   VRML 2.0 - Specyfikacja <http://vag.vrml.org/VRML2.0/FINAL/>

  3.8.

  Java

  �  James Gosling, Bill Joy, Guy Stele

      The Java Language Specification

     (ISBN 0-201063451-1)

  �  Tim Lindholm, Frank Yellin,

      The Java Virtual Machine  Specification

     (ISBN 0-20163452-X)

  3.9.

  CGI

  �   D.R.T.Robinson

     draft-robinson-www-interface-01.html
     <http://SunSite.icm.edu.pl/pub/internet-drafts/>

     The WWW Common Gateway Interface Version 1.1
      (15.02.1996)

  3.10.

  UsenetNews i E-Mail

  �

     RFC 822

     S

     D. Crocker,

     Standard for the format of ARPA Internet text

     messages

     , 08/13/1982. (Pages=47) (Format=.txt) (Obsoletes

     RFC0733) (STD 11) (Updated by RFC1327, RFC0987)

  �

     RFC 822

     S

     J. Postel,

     Simple Mail Transfer Protocol

     , 08/01/1982. (Pages=58)

     (Format=.txt) (Obsoletes RFC0788) (STD 10)

  �

     RFC 1123

     S

     R. Braden

     Requirements for Internet hosts - application and

     support

     , 10/01/1989. (Pages=98) (Format=.txt) (STD 3)

  �

     RFC 1036

     M. Horton, R. Adams,

     Standard for interchange of USENET messages

     ,

     12/01/1987. (Pages=19) (Format=.txt) (Obsoletes RFC0850)
  �

     RFC 2076

     I

     J. Palme

     Common Internet Message Headers
      02/00/1997. (stron 26) (Format=.txt)

  3.11.

  Grafika

  �  GIF Specification

  �  JPEG Specification

  �

     RFC 2083

     I

     T. Boutell,

     PNG (Portable Network Graphics) Specification Version 1.0

     ,

     01/16/1997.

     (Liczba stron - 102)

  3.12.

  Wieloj�zyczno�� Sieci

  �

     ISO 639 <http://www.sil.org/sgml/iso639a.html>

     Language Codes

  �

     ISO 3166 <http://www.sil.org/sgml/iso3166.html>

     Country Codes

  �

     RFC 1766

     PS

     H. Alvestrand,

     Tags for the Identification of Languages

     ,

     03/02/1995. (Pages=9) (Format=.txt)

  �

     RFC 2070

     PS

     F. Yergeau, G. Nicol, G. Adams, M. Duerst,

     Internationalization of the Hypertext Markup Language

     01/06/1997.

     (Liczba stron - 43)

  �

     RFC 1815

     I

     M. Ohta

     Character Sets ISO-10646 and ISO-10646-J-1

     08/01/1995.

     (Liczba stron - 6)

  Patrz te�:

  �

     The Official Documents Defining the Web
     <http://www.utoronto.ca/webdocs/Official/overview.html> Iana
     Grahama

  �   IETF Working Groups <http://www.ics.uci.edu/pub/ietf/>

  4.

  Nawigacja

  4.1.

  Paj�czarki

  4.1.1.

  DOS

  Wbrew temu co mog�oby si� wydawa� jest ca�kiem du�o przegl�darek

  dzia�aj�cych w ,,go�ym'' DOSie (przypominam �e poza MS-DOSem istniej�

  i inne systemy dzia�aj�ce w tym trybie, np.

  Caldera OpenDOS

  (nb. nied�ugo ma by� wyposa�ony nie

  tylko w klienta

  NetWare,

  ale i w stos

  TCP/IP)).

  Dost�pne dla DOSa przegl�darki wymienione zosta�y pod adresem

  <http://www.fdisk.com/doslynx/>.

  4.1.2.

  MS-Windows i OS/2

  Najprostsz� form� zaopatrzenia si� w przegl�dark� jest zajrzenie do

  jednego z archiw�w oprogramowania Winsock:

  �   The Ultimate Collection of Winsock Software
     <http://www.tucows.com/>

     (mirrory: SunSite.ICM <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/tucows/>

     i

     IT.PWaw) <http://alfa2.it.pw.edu.pl/tucows/>

  �   The CWSApps List

     Indeks Aplikacji Sieciowych dla Windows

  �   Papa's Anonymous FTP

     i tam mo�na znale�� tak Netscape Navigatora,

     MS IExplorera, jak i NSCA Mosaics i wiele, wiele innych.

  4.1.3.

  Unix

  O ile UNIX i pochodne do tej pory dominuj� na rynku serwer�w, to

  systemem przegl�darek sta� si�

  MS Windows. <http://www.microsoft.com/>

  Tym nie mniej jest kilka

  warto�ciowych produkt�w. Takich jak:

  �   Arena (W3C i Yggdrasil)

  �   Amaya (W3C)

     (mirror na SunSite ICM) <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/amaya/>

  �   Netscape Navigator (mirror na SunSite.ICM)

  �   Netscape Communicator (mirror na SunSite.ICM)

     (istniej� te� plki pozwalaj�ce stworzy� ,,polsk�'' wersj� produkt�w

     Netscape <http://disneyland.mif.pw.gda.pl/~abagi/Netscape_pl/>

     autorstwa

     Andrzeja Bagi�skiego)
     <http://disneyland.mif.pw.gda.pl/~abagi/Netscape_pl/>

  �   niezast�piony Lynx

     (mirror na SunSite.ICM) <http://SunSite.icm.edu.pl/pub/www/lynx/>

  �   NSCA Mosaic

  �   Chimera

  �   MNEMONIC

     { Multilithic, Non-dependant, Extensible, Modular,

     Objective, Network-aware, Internet Client }: w trakcie powstawania.

  W Polsce podstawowym archiwum jest ,,sansajt''

  Patrz te�:

  <http://sunsite.unc.edu/pub/Linux/Documentation/HOWTO/WWW-HOWTO.html>

  4.1.4.

  Apple

  To Do ;-)

  Patrz te�:

  �   <http://www.tucows.com/>

  �   <http://www.boutell.com/faq/>

  4.1.5.

  Inne

  To Do

  Patrz te�:

  �   <http://www.boutell.com/faq/>

  4.2.

  Poszukiwanie informacji

  Wyszukiwanie w informacji w paj�czynie nadal jest koszmarem z

  reklamy Novella:

  zalew papierem i danymi... Pomagaj� w tym katalogi tematyczne,

  przeszukiwarki czy te� specializowane us�ugi dostarczania informacji.

  4.2.1.

  Katalogi tematyczne

  �   Wirtualna Polska <http://wp.cnt.pl/>

  �   WOW!  <http://www.waw.wow.pl/>

  �   Onet  <http://www.optimusnet.pl/>

  �   PolishWorld <http://www.polishworld.com/>

  �   NASK  <http://www.nask.pl/resources/>

  �   oficjalna Polska Strona <http://www.polska.pl/>

     (po angielsku) <http://www.poland.pl/>

  �   oryginalna   (i pierwsza) Polska Strona na info.fuw.edu.pl
     <http://info.fuw.edu.pl/PolandHomepage.html>

     i �wiatowe

  �   Yahoo <http://www.yahoo.com/>

  �   WWW Virtual Library
     <http://www.w3.org/hypertext/DataSources/bySubject/Overview.html>

  �   WebCrawler <http://www.webcrawler.com/> (skromny obj�to�ciowo,

     za to bardzo starannie opracowany)

  �   Galaxy EINET <http://www.einet.net/galaxy>

  4.2.2.

  Przeszukiwarki

  �   ICMowy serwer archie (PL) <http://archie.icm.edu.pl/>

  �   InfoSeek na ICM (PL) <http://infoseek.icm.edu.pl:8000>

  �   AltaVista w TPnet (PL) <http://www.altavista.tpnet.pl:8000>

  �   Sieciowid (PL) <http://sieciowid.pol.pl>

     Polski OnLine

  �   Netoscop (PL) <http://netscop.chip.pl>

     istniej�cy w ramach serwisu sieciowego

     CHiPa <http://www.chip.pl/>

  �   DEC Alta Vista <http://www.altavista.digital.com/> (patrz te�:

     Telia (PL) <http://www.altavista.telia.com/>

  �   Lycos <http://fuzine.mt.cs.cmu.edu/mlm/lycos-home.html>

  �   WebCrawler <http://webcrawler.com/>

  �   World Wide Web Worm
     <http://www.cs.colorado.edu/home/mcbryan/WWWW.html>

  �   InfoSeek <http://infoseek.com/>

  �   OpenText <http://www.opentext.com/>

  �

     Exite <http://www.exite.com/>

  �   HotBot <http://www.HotBot.com/search.html>

  �   i inne ... :-) wi�kszo�� dostawc�w us�ug Iternetowych dostarcza
     odp.

     formularzy do wyszukiwania na najpopularniejszych przeszukiwarkach.

  Patrz te�:

  �   Panorama wyszukiwania w Internecie
     <http://winter.it.com.pl/wyszukiwanie.htm>

     w Projekcie Winter

  4.2.3.

  Przypominacze, serwisy informacyjne

  Istnieje ju� kilkana�cie r�nych specjalizowanych w wyszukiwaniu i
  �ledzeniu

  informacji serwis�w. Cz�sto s� one dost�pne za darmo (czyli za
  przeczytanie

  za��czonych reklam ;-). Nale�� do nich np.:

  �   <http://www.pointcast.com/>

  �   <http://www.urlminder.com/>

  Patrz te�:

  �   <http://www.yahoo.com>

  4.3.

  Wieloj�zyczno�� sieci - dlaczego widz� krzaczki?

  Dlaczego cz�sto widz� ,,krzaczki'' zamiast polskich liter?

  Jest kilka mo�liwo�ci rozwi�zania tego problemu:

  �   Masz niew�a�ciw� przegl�dark�, tj. nie obs�uguj�c� polskich liter
     w

     standardzie ISO-8859-2. W miar� mo�liwo�ci wymie� j� na co� innego

     lub sprawd� czy nie mo�na tego jako� poprawi�:

     <http://www.agh.edu.pl/ogonki/>

  �   Twoja przegl�darka obs�uguje polskie literki, ale ty nic o tym nie

     wiesz. Np. nie ustawi�e� w Netscape Navigatorze 3.0 opcji:

     Options|Document Ecoding|Central European (ISO-8859-2)

     i odpowiedniej czcionki w

     Options|General_Preferences|Fonts|Latin-2

  �   Wina le�y po stronie autora strony:

  �   ani w nag��wku http:

     "text/html charset=8859-2" html htm

     w pliku mime.types

  �   ani w nag��wku strony przy pomocy komendy

     <meta http-equiv="content-type"

     content="text/html; charset=iso-8859-2">

  �   ani nawet nie u�y� atrybutu

     LANG=PL

     w wyra�eniu

     <BODY ...

     nie zadeklarowa� polsko�ci

     dokumentu, ani nawet u�ywanej strony kodowej

  �   po ostatnich poprawkach poczynionych przy pomocy jakiego� dziwnego

     edytora (najcz�ciej typu: Zobaczysz_Co�_Innego_Ni�_Inni) wszytkie
     polskie

     literki zosta�y zamienione na tzw.

     latin-1 entries

     (np. &oacute; czyli � - jednakowe w obu standardach) kt�re s�

     siedmiobitowymi mnemonikami dla znak�w

     z zakresu 128-255 zestawu znak�w ISO-8859-1 (czyli
     zachodnioeuropejskiego).

  �   wina le�y po stronie autora strony: u�ywa CP 1250 :-(

  Patrz te�:

  �   ``Tworzenie wieloj�zyczno��''

  �   Polska Strona Ogonkowa <http://www.agh.edu.pl/ogonki/>

  �   W jaki spos�b poprawnie serwowa� polskie dokumenty?
     <http://la.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/tech/langtech.html>

     Paw�a Wi�cka

  4.4.

  Przy�pieszanie pracy (W3cache)

  Co to jest i dlaczego nale�y u�ywa� W3cache-proxy?

  Dlaczego? Przecie� to oczywiste... ;-)

  Jednym ze skutk�w coraz gwa�towniejszego rozwoju us�ug WWW jest

  saturacja ��cz sieci rozleg�ych. O ile przepustowo�ci ��cz sieci
  lokalnych

  i miejskich s� zwykle nadmiarowe, to ��cza mi�dzynarodowe (znacznie

  bardziej kosztowne) stanowi� zazwyczaj w�skie gard�a Internetu.

  Szybko�� wzrostu zapotrzebowania na pasmo znacznie przekracza wszelkie

  mo�liwo�ci inwestycyjne. Analiza ruchu wskazuje przy tym, �e
  procentowo

  coraz wi�kszy udzia� stanowi� w nim transmisje WWW.

  Polska, jako jeden z pierwszych kraj�w zbudowa�a struktur� tzw. cache

  WWW, kt�ra pozwala na lokalne buforowanie najcz�ciej ��danych
  dokument�w

  WWW, a tym samym:

  �   zmniejszenie obci��enia ��cz mi�dzynarodowych,

  �   skr�cenie �redniego czasu dost�pu do informacji,

  �   zoptymalizowanie wykorzystania ��cz krajowych.

     Hierarchia W3cache <http://w3cache.icm.edu.pl/sites_pl.html/>

     obejmuje

     wszystkie wa�niejsze sieci miejskie oraz dzia�a w bezpo�redniej
     wsp�pracy

     z podobnymi projektami poza Polsk�. W3cache wymienia tak�e
     informacje z

     pojedynczymi serwerami cache tam, gdzie nie istniej� jeszcze
     struktury

     og�lnokrajowe.

     Przy czym u�ytkownicy takich og�lnopolskich sieci jak TPnet, lub

     Telebank powinni ustawi� parametry swojego proxy cache na lokalny
     cache, a

     je�li nie ma (a nie ma) to na w3cache.icm.edu.pl:8080 jako
     najbli�szy

     sieciowo ich sieciom, nie za� na cache np. krakowskie. (cho�
     ostatnio w

     zwi�zku z zaistnieniem

     <http://w3cache.icm.edu.pl>

     w TPnecie, powstawaniem ,,lokalnych'' po�acze� TPnetu z

     NASKnetem (np. w Krakowie) sytuacja si� zmienia).

  (WojSyl+ZMB)

  Patrz te�:

  �   Replication <http://www.w3.org/>

  �   <http://w3cache.icm.edu.pl/>

  4.5.

  Praca off-line

  W naszej sytuacji, gdy ��cz�c si� lini� telefoniczn�

  za ka�de trzy minuty po��czenia trzeba zap�aci� (bagatela)

  17 groszy coraz istotniejsze staj� si� metody zmnieszania koszt�w,

  przez gromadzenie dokument�w na dyskach lokalnych.

  4.5.1.

  Eksploracja cache dyskowego

  Jest to najprostsza (koncepcyjne ;-) metoda pracy.
  Mo�a specjalizowanym programem kopiowa� pliki gromadzone przez

  przegl�dark� (w NN w katalogu

  Cache lub ~/.netscape/cache/, w IE`95 w

  c:600les)

  do innych katalog�w (tworz�c przy okazji indeksy).

  �  Unmozify <http://www.evolve.co.uk/unmozify/> na

     Windowsowej Netszkapy (tak 3.1 jak i 32bit).

  �  IE lub NN Cache Explorer
     <http://ourworld.compuserve.com/homepages/M_Wolf/> Marcusa Wolfa
     dla Windows 95.

  �  <about:cache> w prawie ka�dym Netscape Navigatorze.

  �  NSCA Mosaic <http://hohoo.nsca.uinc.edu/>

     potrafi prawie wszystko co przegl�darka powinna robi�, ma wi�c i

     wbudowane narz�dzia do eksploracji chache.

  4.5.2.

  Roboty gromadz�ce drzewo dokument�w

  Na pierwszy rzut oka jest to wy�mienity pomys�:

  zatrudni� kogo�, co� do odwalenia za nas w roboty w czasie
  najmniejszego

  obci��enia sieci, pozwalaj�c nam przej�e� wyniki szukania w wolnej
  chwili.

  Ale (o ile u�ywa si� robota stosuj�cego si� do

  ``konwencji '' - a innych nie warto nawet

  uruchania�) rozwi�zanie to ma swoj� wad�: do wielu cz�ci nie
  rozmaitych

  serwer�w masz dost�pu (np. do wyniku dzia�ania katalogu  /cgi-bin/ )

  �  wget <ftp://gnjilux.cc.fer.hr/pub/unix/util/wget/wget.tar.gz> dla
     Unix�w i Linuxa

     (z Chorwacji,

     ale serwer jest do�� s�aby wi�c trasmisja potrafi d�ugo trwa�)

     (mirror:  <http://sunsite.auc.dk/ftp/pub/infosystems/wget/>

  �

     Lynx powy�ej 2.6 <http://lynx.browsers.org/>  pono� to

     potrafi... ale jak... nie wiem (zapewne przy pomocy kombinacji
     opcji

      lynx -source -traversal  lub  lynx -crawl -traversal

  �   SurfBot <http://www.surflogic.com/products.html> dla Windows

  �  Teleport Pro Version 1.13 for Windows 95/NT
     <http://www.tenmax.com/>

  �  WebWracker < >

  �  Mosaic  <http://hohoo.ncsa.uic.edu/> potrafi wszystko.

  4.5.3.

  Wsp�lny W3cache

  Rozwi�zanie to nale�y do wymagaj�cych troch� wi�kszego doswiadczenia,

  ale te� daje (zw�aszcza w powi�zaniu z przeszukiwaniem dokument�w)

  najwi�ksze mo�liwo�ci tak wzbogacenia form pracy (np WWWOFLE mo�e
  pe�ni� i

  rol� robota) jak i zaoszcz�dzenia (wp�lne zasoby dla wszystkich
  komputer�w,

  mo�liwo�� monitorowania najcz�ciej uszcz�czanych miejsc,

  w przeciwie�stwie do cz�ci robot�w zachowuje (i utrzymuje)

  powi�zania mi�dzy dokumentami w sieci i na dysku.

  �  WWWOFFLE - World Wide Web Offline Explorer
     <http://www.gedanken.demon.co.uk/>

     dedykowany dla wsp�u�ytkowania ini telefonicznej (wraz z diald)
     przez kilka komputer�w w sieci.

  �  Squid <http://squid.nlanr.net/Squid/>

  �  Harvest Project <http://harvest.transarc.com/>

  4.6.

  Niebezpiecze�stwa - wirusy i inne

  Czy u�ywaj�c WWW mog� narazi� si� na zniszecznie zawarto�ci dysku,

  b�d� inn� form� destabilizacji pracy komputera?

  Oczywi�cie :-(.

  A powa�nie: o ile masz wy��czon� JAVA, JavaScript, ActiveX

  i nie �adujesz plik�w z danymi zawieraj�cymi makroinstrukcje,

  PostScript oraz wykonywalnych - nie mo�esz. W pozosta�ych wypadkach:
  �   pliki MS Worda, MS Excella (i innych program�w mog�cych

     zawiera� makroinstrukcje) i wykonywalne - wiadomo - mog� by�

     zaka�one i to nie zale�y od medium przesy�owego.

  �   w Javie i JavaScript znaleziono (w niekt�rych wersjach

     implementacjach np.: Netscape Navigatorze 2.0.0) jakie� usterki na

     tyle powa�ne, �e pono� zagra�aj�ce bezpiecze�stwu system�w.

  �   PostScript, TeX i inne programy/dokumenty - mog� zawiera�

     niebezpieczne operacje, kt�re pewne przegl�darki mog� pr�bowa�

     wykona�: kasowanie plik�w albo ustawienie/zmiana has�a drukarki.

  �   W wypadku Lynxa istnieje co� takiego (tzw. trusted hosts) co
     pozwala

     wykonywa� polecenia wydawane ze zdalnego komputera na lokalnym.

  Patrz te�:

  ``Sekcja: Bezpiecze�stwo WWW''

  5.

  Tworzenie og�lnie

  5.1.

  Warunki publikowania

  Aby m�c publikowa� potrzeba odpowiedniego typu konta: najlepiej na

  komputerze gdzie jest zainstalowany serwer httpd.

  W wypadku dostawc�w

  komercyjnych nale�y wykupi� odpowiedni rodzaj konta. Na wi�kszo�ci
  uczelni

  istnieje mo�liwo�� za�o�enia w�asnej strony w ramach normalnego konta,
  i to

  cz�sto nawet bez ingerencji administratora (zazwyczaj nale�y za�o�y� w

  swoim katalogu domowym katalogu

  public_html

  lub

  www

  (zwykle jest to ustawialne w pliku
  srm.conf

  dyrektyw�

  UserDir

  lub podobn�.

  . Istnieje tak�e

  kilka serwer�w komercyjnych umo�liwiaj�cych publikowanie materia��w

  niekomercyjnych bez wnoszenia op�at. Istniej� te� serwery
  umo�liwiaj�ce

  ,,darmowe'' us�ugi: e-mail i niekomercyjne publikowanie na WWW.

  Darmowe tzn. nie p�acisz firmie, ale za to firma mo�e

  udost�pnia� (lub w inny spos�b wykorzystywa�) Tw�j adres innym

  (co powoduje zalew �mieciem reklamowym).

  �   <http://free.polbox.pl/>

  �   <http://www.pocketpress.com.pl/free/>

  �   <http://www.hotmail.com/>

  �   <http://www.geocities.com/>

     i na troch� innych zasadach:

     QDnet <http://www.QDnet.pl/>

  Patrz te�:

  �   Darmowe us�ugi w/g Paw�a Wi�cka
     <http://la.ists.pwr.wroc.pl/~coven/tech/freenet.html.po>

  �

     lista dostawc�w Internetu Jarka Rafy
     <http://www.wsp.krakow.pl/providers/providers.htm>

  5.2.

  Prawa autorskie

  Nale�y przyj��, �e (przynajmniej w wypadku polskich stron) obowi�zuj�

  przepisy

  Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 04.02.1995
  <http://www.pocketpres.com/>

  Przy czym (na podstawie art. 1 punkt 1 i punkt 2 ustawy), o ile autor
  nie

  zaznaczy� inaczej wszystkie strony s� domy�lnie oznaczone jako �

  b�d� (C) i mo�na podawa� do nich odniesienie, nie mo�na natomiast

  ich wykorzystywa� we w�asnej pracy (tj. tre�ci powi�zanej z form�,

  poniewa� czystej informacji to ju� nie dotyczy) bez zgody (najlepiej

  pisemnej) autora (w�a�ciciela (C)). Ochronie podlegaj� r�wnie� znaki

  firmowe (lecz mo�na ich u�y� w celach informacyjnych).

  Nie mo�na jednak popada� w przesad�: ze wgl�du na rodzaj medium

  nie mo�na domaga� si� pe�nej integralno�ci i nienaruszalno�ci dzie�a.

  �   Nie mo�na zakaza� kopiowania dokumentu w

     jakiejkolwiek

     formie. (wystarczy �e przegl�darka musi

     �ci�gn�� dokument na komputer lokalny)

  �   Nie mo�na domaga� si� by dokument zachowa� sw� integralno�� i

     identyczno�� graficzn� (bo nie mo�emy wymaga� by� przegl�dany w

     zadanych ustawieniach przegl�darki je�li np. zosta� przeskanowany
     przez

     ``robota''

     , albo jest interpretowany

     przez przegl�dark� dla niewidomych (np. z syntezatorem mowy).

  Patrz te�:

  �

     �wiat Wiedzy

     9/96

  5.3.

  Terminologia

        WWW "

        Wszechnica Wiedzy Wszelakiej

        {Marka Cara},
        paj�czyna

        ,

        site "

        miejsce w Internecie

        {Microsoftu}

        o�rodek w Webie

        {PC Magazine PL}

        w�ze� sieci

        ,

        serwer

        link "

        odno�nik

        ,

        odwo�anie

        {s� te� stanowczo przeze mnie odradzane:

        hiperpo��czenie

        ,

        ��cznik

        ,

        skr�t

        service "

        us�uga

        download "

        za�aduj

        ,

        �ci�gnij

        ,

        zapami�taj

        upload "

        za�aduj na serwer

        serwer "

        serwer

        ,

        sztafarz

        browser "

        przegl�darka

        ,

        paj�czarka

        applet " ?

        bookmark "

        zak�adka

  Patrz te�:

  �   ???

  5.4.

  Wieloj�czyna paj�czyna - polskie znaki diakrytyczne

  W jaki spos�b mog� tworzy� poprawne strony z polskimi

  znakami diakrytycznymi?

  Przede wszystkim nale�y u�ywa� kodowania w ISO-8859-2. Poza tym je�li

  nie jeste� administratorem i nie mo�esz spowodowa�, �eby serwer
  dodawa� do

  nag��wka stron z polskimi literami deklaracji typu dokumentu:

  text/html; charset=iso-8859-2

  nale�y doda� w nag��wku strony

  (pomi�dzy <HEAD> i </HEAD>, a przed <TITLE> )

  nast�puj�c� instrukcj�:

  <META HTTP-EQUIV="content-type"

  CONTENT="text/html; charset=iso-8859-2">

  nie jest to rozwi�zanie najbardziej eleganckie: powoduje (na

  niekt�rych serwerach i z niekt�rymi przegl�darkami (np. Netscape Navi
  gator)

  dwukrotne interpretowanie zawarto�ci dokumentu, nie jest w pe�ni

  uwzgl�dnione w specyfikacji HTML. Tym nie mniej dop�ki nie doczekamy
  si�

  (b�d�, sami nie przyczynimy si� ;-) do uznania przez grona normaliza
  cyjne i

  producent�w oprogramowania faktu, �e w WWW stosuje si� i inne, poza

  anglosaskim zestawy znak�w, pozostaje nam stosowanie p�rodk�w.

  Patrz te�:

  �   ``Sekcja: Standardy: Wieloj�zyczno��''

  �   Polska Strona Ogonkowa <http://www.agh.edu.pl/ogonki/>

  �   Apache - wieloj�zyczny serwer w/g Paw�a Wi�cka
     <http://la.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/tech/langtech.html>

  5.5.

  Czy mog� w Paj�czynie umieszcza� dokumenty w

  innym formacie ni� HTML?

  Jakie formaty plik�w?

  Tak. Ale trzeba pami�ta� o tym, aby nie by�y ograniczone tylko do
  jednej platformy sprz�towej/systemowej. I dlatego nie nale�y u�ywa�

  surowych plik�w MS Worda czy QuattroPro. Warto je prze�o�y� na jaki�

  powszechnie uznany standard taki jak PostScript, RichTextFormat,

  CVS, PDF, HTML.

  Je�li nie jest to mo�liwe?

  W takim razie nale�y doda� odpowiednie deklaracje

  MIME types

  serwera.

  Oznaczenia typ�w plik�w znajduj� si� w

  comp.mail.mime FAQ
  <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/usenet/comp.mail.mime/>

  5.6.

  Dostawca us�ug internetowych

   Czy na publikowanie czego� w Sieci musz� mie� jak�� koncesj�

  O ile nie �wiadczysz telekomunikacyjnych us�ug powszechnych, nie

  sprzedajesz dost�pu do sieci, ani nie ��czysz sieci w budynkach
  mieszkalnych

  - nie potrzebujesz. Ale to temat na inn� grup�
  <news:pl.listserv.polip>.

  6.

  Tworzenie - HTML

  6.1.

  Zasady sk�adni HTML

  HTML jest aplikacj�

  ``SGMLa''

  Sk�adnia dokumentu HTML jest definiowana przez kombinacj�

  deklaracji SGML

  (definuj�cej m.in. zakres dopuszczalnych znak�w)

  oraz

  DTD
  . Wyra�enia znakuj�ce sk�adaj� si� z

  cz�ciej otwieraj�cej a zamykaj�cej.

  W pierwszej cz�ci jest to sekwencja

  <znacznik>

  za� w drugiej

  jest to

  </znacznik>

  (< to znak mniejszo�ci za� > to znak wi�kszo�ci i s� to

  HTML (i w wi�kszo�ci j�zyk�w opartych na SGMLu) znaki zastrze�one

  do znakowania).

  Po w�a�ciwym poleceniu mog� nast�powa�

  jego atrybuty (wraz z warto�ciami)

  <znacznik atrybut=wartosc>

  Nie s� istotne typowe elementy steruj�ce: spacje, tabulatory,

  znaki ko�ca linii (og�lnie znaki o kodzie ASCII poni�ej 32)

  (s� one zbijane w jeden).

  W niekt�rych przypadkach nie jest wymagane zamki�cie polecenia

  znakuj�cego.(np.<P>, <LI>) cho� czasem

  mo�e si� to nieciekawie sko�czy� (zw�aszcza nie-ko�czenie polece�

  ,,wymieniaj�cych'' takich jak <UL>, <OL>).

  Cz�� przydatnych na codzie� znak�w u�ywanych przez polecenia

  znakuj�ce zosta�a zast�piona przez tzw.

  entries

  rozpoczynaj�cych

  si� od znaczka & (Ampersand):

  �   < - &lt; - znak mniejszo�ci

  �   > - &gt; - znak wi�kszo�ci

  �   " - &quot; - znak cala

     (stosowany powszechnie jako cudzys��w)

  �   " " - &nbsp; - znak kr�tkiej spacji

  �   & - &amp;

  �   oraz znaki z zakresu powy�ej 127 w tablicy ISO-8859-2 (Latin-1)

     W parametrach atrybut�w mog� (bez uj�cia w " lub ') wyst�powa�
     jedynie

     znaki z zakresu a-Z, poza tym kropki, znak my�lnika
     (przeniesienia).

     (wyst�puj� przy tym problemy zwi�zane z literk� � w atrybutach
     (nawet uj�t�

     w cudzys�owy np.

     <IMG SRC="foo" ALT="���">). Istotna jest kolejno�� zagnie�dze�

     znacznik�w (ew. patrz

     przegl�d sk�adni Coguara <http://www.digilab.com.pl/dtd/Coguar/DTD-
     HOME.html>

     by� mo�e rozwin� z tego kurs HTMLa ;-)

  6.2.

  Najkr�tszy dokument

  Wed�ug specyfikacji HTML 3.2 najkr�tszy dokument

  wygl�da w tak:

  <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2 Final//EN">

  <TITLE>Tytu� dokumentu</TITLE>

  cho� zwykle stosuje si�:

  <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 3.2 Final//EN">

  <HTML>

  <HEAD>

  <META HTTP-EQUIV="Content-type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-2">

  <!--komentarz: to polski dodatek, niezyt elegancki -->

  <TITLE>Tytu� dokumentu</TITLE>

  </HEAD>

  <BODY>

  zawarto�� dokumentu

  </BODY>

  </HTML>

  6.3.

  Podstawowe znaczniki

        <HTML> " oznaczenie pocz�tku dokumentu HTML

        <HEAD> " sekcja nag��wkowa (definicje dotycz�ce

        ca�ego dokumentu, miejsce na wsadzenie informacji o stosowanych
        stylach,

        relacjach mi�dzy dokumentami itd).

        <BODY> " sekcja g��wna dokumentu (ca�a reszta ;-)

        <TITLE> " tytu� dokumentu

        <A> " (od ANCHOR) wymaga co najmniej jednego z dw�ch

        atrybut�w: HREF="

        ``URL''

        " lub

        name="punkt"

        oraz zako�czenia (to co znajduje si� pomi�dzy pocz�tkiem a
        ko�cem

        wyra�enia stanowi obszar aktywny po��czenia (czyli trzeba
        klikn�� myszk�

        na tek�cie z wyra�enia aby uruchomi� odno�nik i przenie�� si� do

        innego dokumentu).

        <LINK> " pozwala na zdefiniowanie zale�no�ci mi�dzy

        dokumentami.

        <META> " wnosi dodatkowe informacje na temat dokumentu.

        <STONG> " wyr�nienie

        <EM> " wyr�nienie

        <H1> " nag��wek 1 stopnia

  Patrz te�:

  �   ``rekomendacja dla HTML 3.2''

  �   ``RFC 1886''

  �   opis Wilbura czyli HTML 3.2
     <http://www.htmlhelp.com/reference/wilbur/>

     autorstwa Gallacusa

     a tak�e wersja offline
     <http://www.htmlhelp.com/reference/wilbur/wilbur.zip>

  �   WWW FAQ Thomasa Boutella <http://www.boutell.com/faq/>

  �   Kurs HTML Paw�a Wimmera z Wydawnictwa Lupus
     <http://www.polbox.com.pl/lupus/html/>

  �   Panorama HTML <http://winter.it.com.pl/html/>

     z

     Projektu Winter

  �   WWWhowto - Jak zrobi� swoja strone WWW? Tomasza Pi�ata
     <http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/WWWhowto/>

     (jest tam te� dzia�aj�cy on-line validating parser HTML Wilbur

     SWAT <http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/SWAT/>

  �   Jak stworzy� w�asn� stron� WWW (Grzegorza W�jcika)
     <http://www.ia.pw.edu.pl/pl-iso/homepage-info.html>

  �   Jak zrobi� w�asn� stron� WWW
     <http://www.pk.edu.pl/sysdocs/howto.html>

     (wskaz�wki dla u�ytkownik�w z PK)

     (Szymona Soko�a i Grzegorza Muchy)

  �   Opis polece� j�zyka HTML z przyk�adami
     <http://www.wibro.agh.edu.pl/info/www/html/reference/>

     Roberta Paj�ka

  �   KROTKI KURS HTML
     <http://panda.bg.univ.gda.pl:80/%7Ekrabek/kurs.html>

  �   Jak zrobi� swoja w�asn� HomePage ?
     <http://zeus.polsl.gliwice.pl/%7Ebort/local/how-to.html> Andrzeja
     Borta

  �   Opis HTML autostwa ,,Statoma''
     <http://www.polsl.gliwice.pl/~statom/HTML/HTML.html>

     czyli Tomasza Stankiewicza

  �   The Bare Bones Guide to HTML <http://werbach.com/barebones/>

     kr�tki

     (15kb) spis wszystkich komend HTML wraz z netscapizmami
     (zaznaczonymi)

  �

     Beginner's Guide to HTML
     <http://www.ncsa.uiuc.edu/General/Internet/WWW/HTMLPrimer.html> z
     NCSA

  �

     Creating HTML Documents
     <http://www.ncsa.uiuc.edu/SDG/Software/Mosaic/Docs/d2-htmlinfo.html>
     (te� NCSA)

  �

     HTML Charter <http://www.ietf.cnri.reston.va.us/html.charters/html-
     charter.html> - po�wi�cona HTMLowi grupa robocza

     IETF <http://www.ietf.org/>

  6.4.

  Przydatne wskaz�wki

  �   gdy tworzysz wi�kszy zestaw dokument�w warto najpierw

     stworzy� projekt (w tym graficzny), szablon dokumentu. Nie od
     rzeczy jest

     tutaj u�ycie technologii CSS1 (w celu zapewnienia sp�jnej szaty

     graficznej serwisu - a to �e jeszcze nie obs�uguj� jej niekt�re
     przegl�darki -

     nie szkodzi

     nied�ugo b�d�)

  �   staraj si� tworzy� dokumenty ,,znaczeniowe''

     a ,,wygl�dowe''.

  �   pami�taj o tym by w dokumencie (niekoniecznie w jego jawnej
     cz�ci)

     znalaz�a si� informacja o:

  �   adresie pocztowym autora

     (<link REV="MADE" HREF="mailto:zie...@digilab.com.pl">

  �   dacie aktualizacji,

  �   miejscu planowanej publikacji

     (cho� nie koniecznie trzeba do tego celu u�ywa� kontrukcji

     <BASE *>),

  �   prawach autorskich (zw�aszcza nie swoich)

  Patrz te�:

  �

  6.5.

  Wsp�praca z przeszukiwarkami

  Warto dostosowa� swoje dokumenty do istnienia przeszukiwarek i innych

  robot�w przez zdefiniowanie dodatkowej informacji o dokumencie:

        kr�tki opis " <META

        name="Description" CONTENT=" To jest kr�tki opis ">

        s�owa kluczowe " <META

        name="Keywords" CONTENT=" WWW, FAQ ">

        informacja o prawch autorskich " <META

        name="CopyRight" CONTENT=" Ziemek Borowski (GNU v.2.0) ">

        informacja o autorze " <META

        name="Author" CONTENT=" Ziemek Borowski ">

        informacja o adresie pocztowym autora " <LINK REV="MADE"

        HREF="mailto:zie...@digilab.com.pl">

        data powstania dokument�w " <META

        name="Create" CONTENT=" Sat 15 Mar 1997 19:26:58 ">

        data ostatniej modyfikacji dokumentu " <META

        name="Modification" CONTENT="Sat 15 Mar 1997 19:26:58 ">

  Patrz te�:

  �   Opis META <>

  6.6.

  Dlaczego standardy s� istotne?

  Netscapizmami

  zwie si� popularnie te rozszerzenia akceptowane tylko i

  wy��cznie przez przegl�darki firmy Netscape Communications Corporation
  , i

  ostatnio przez MS Internet Explorer, nie zarejestrowane w oficjalnej

  specyfikacji (b�d� jej propozycji) j�zyka HTML.

  Nie nale�y ich u�ywa� poniewa�:

  �   nie ma mo�liwo�ci sensownego sprawdzenia parserem/validatorem

     SGML takiego

     dokumentu (zazwyczaj brak jest oficjalnych DTD (i nawet

     nieoficjalnych, np. dla IE 3.0, lub NN 3.0) dla takich rozszerze�)

  �   dokumenty te nie zawsze mog� by� poprawnie

     wy�wietlane w przegl�darkach innych

     producent�w. A HTML b�d�cy (zw�aszcza w wersjach 2.0 i Wilbur)
     bardzo

     ubogim znaczeniowo zastosowaniem SGML-a, zosta� stworzony po to, by

     istnia�a wsp�lna, niezale�na od sprz�tu i systemu platforma

     informacyjna.

  �   niekt�re rozszerzenia nie mieszcz� si� w �aden spos�b w sk�adni

     istniej�cych DTD HTMLowych

     ;-) np. te zwi�zane z ramkami... (FRAMES)

  Patrz te�:

  �

  6.7.

  Jak kontrolowa� poprawno�� kodu?

  Dlaczego: to chyba oczywiste ka�dy chyba chce �eby rzeczywisty efekt

  pokrywa� si� z planowanym, tak treraz jak i w przysz�o�ci, gdy
  przegl�darki

  b�d� np. �ci�lej trzyma� si� standardu.

  Powszechnie stosowan� metod� jest ,,r�czne'' sprawdzanie za pomoc�

  wybranej dowolnie ,,przegl�darki testowej'' takiej jak np. Lynx,
  Netscape,

  lub MS IE. Jest to dzia�anie co najmniej w�tpliwe: przegl�darka
  powinna

  wy�wietla� wszystkie (nawet z b��dami sk�adniowymi) strony poprawnie,
  cho�

  niekoniecznie zgodnie z intencjami jej autor�w. Poprawn� form�
  sprawdzania

  strony jest raczej u�ycie parsera/validatora

  SGML takiego jak na przyk�ad

  SP <http://www.jclark.com/sp/>

  Jamesa Clarka (dost�pny tak dla DOS (32-ext.) Win32,

  jak i UNIXa wraz z odpowiednim

  DTD dla stosowanego dialektu HTMLa
  <http://www.w3.org/pub/WWW/MarkUp/html-pubtext/>

  W wyniku kontroli np.

  nsgmls -m /usr/lib/pubtext/catalog -f nazwa.err -o nazwa.out nazwa.htm

  powstaje lista b��d�w (przez skierowanie potoku b��d�w do

  pliku) na podstawie, kt�rej nale�y ,,r�cznie'' poprawi� dokument.
  Dopiero

  potem warto sprawdzi� w przegl�dace, czy przypadkiem czego� istotnego
  nie

  przeoczyli�my...

  Dobr� metod� jest u�ycie jednego z wielu zdalnych weryfikator�w kodu
  HTMLa (patrz ni�ej), lub jednego z dost�pnych weryfikator�w
  ,,lokalnych'':

  �  weblint (PERL) <http://www.cre.canon.co.uk/~neilb/weblint/>

  �  SQ Panorama <http://www.sq.com/>  dla MS Windows

     Odradza�bym stanowczo u�ywnie rozmaitych wynalazk�w przyjaznych ale
     nie do

     ko�ca wiedz�cych co to s� na przyk�ad opcje minimalizacji.

  Patrz te�:

  �   Validation-HTML
     <http://sunsite.umc/mdw/Documentation/HOWTO/mini/Validation-HTML>

  �   Validations Services (WDG)
     <http://www.htmlhelp.com/lins/validation.html>

  �   oparty na nsgmls J. Clarka KJV <http://*/KVC/>

     - klasyka gatunku.

  �   SWAT Tomasza (Ponckiego) Pi�ata
     <http://ajacs.umcs.lublin.pl/%E7poncjusz/SWAT/> - bardzo dobre
     narz�dzie dla tych

     kt�rzy tworz� w HTML 3.2

  6.8.

  Ramki? Nie stosowa�!!!

  Dlaczego?

  �   nie odpowiedniego DTD,

  �   nadal bardzo trudno umie�ci� jak�� stron� w zak�adkach,

  �   starsze przegl�darki nie akceptuj�,

  �   �atwo zapomnie� o poleceniu <NOFAMES>

  6.9.

  Pytania r�ne

  6.9.1.

  Czy mog� ukry� kod �r�d�owy dokumentu?

  Nie. I bardzo dobrze. Po prostu kod �r�d�owy dokumentu w HTML musi

  by� zakodowany bez �adnych ogranicze�, aby mo�na by�o czyta� dokumenty
  nie do

  ko�ca sprowadzone na lokalny komputer.

  6.10.

  Narz�dzia

  Gdy mowa o narz�dziach s�u��cych do kreowania dokument�w

  w HTMLu cz�sto trudno doj�� do porozumienia. Cz�� ludzi twierdzi,

  �e najlepszym narz�dziem jest... Windowsowy

  Notatnik

  Inni twierdz�, �e ma za ma�e mo�liwo�ci wyszukiwania i zamiany

  wi�c zalecaj� Vi;-) S� to zwolennicy

  edytor�w poziomu

  ,,r�cznego''

  . S� tacy kt�rzy chcieli by jednak mie�

  jak�� form� spomagania tworzenia dokument�w przez pod�wietlanie

  sk�adni i mo�liwo�c wybrania z listy dobranych znacznik�w. Ci

  s� zwolennikami

  ,,edytor�w niskiego poziomu''

  . S�

  jednak te� zwolennicy edytor�w graficznych tzw.

  WYSIWYG

  czyli ,,wysokiego poziomu''. Lecz bardzo cz�sto zapomina si� o innego

  typu narz�dziach np. konwerterach z innych format�w (w tym SGMLowych)

  rozmaitych preprocesorach (zwykle pisanych ,,wieloplatformowo'' w C
  lub perlu)

  u�atwiaj�ch tworzenie du�ych o�rodk�w:

  �   Orb <http://www.cinenet.net/users/cberry/orbinfo.html>

  �   HTXP <http://www.mcs.anl.gov/home/kwong/htxp1.htm>

  �   DocuGen <http://www.sil.org/> czyli ,,Document Preparation Aids
     for Non-Major Languages''

  �   CVS i RCS <http://www.loria.fr/~molli/cvs-index.html>

     ;-)

  6.10.1.

  MS-Windows

  Gdy mowa o narz�dziach pomagaj�cych tworzy� dokumenty hipertekstowe

  w �rodowisku MS Windows (TM) zawsze mam ochot� stwierdzi�, �e mo�na
  u�y�
  Emacsa <http://www.Xemacs.org/>

  lub

  ``ViMa''

  Ale nie tego si� po mnie oczekuje. Niestety ;-).

  To co osobi�cie mog� zaleci� to:

  �   SQ HoToMetaL PRO 3.0 <http://www.sq.com/>

     ew. je�li mamy mniej pieni�dzy:

     SQ HoToMetaL Free 2.0 <http://www.sq.com/>

  �   do pewnego typu prac, i ze sporymi zastrze�eniami (natury, mhyyy,
     sk�adniowej)

     MS FrontPage <http://www.microsot.com/poland/>

  �   TextEdita <http://www.textedit.com>

     jako dobry, i ,,czysty''

     a jednocze�nie dostosowywalny edytor czysto tekstowy.

  �   ReSoLV Worker <http://gdzie�/>

     Odradzam natomiast (zw�aszcza do szybkich poprawek)

     dobr� przegl�dark�, ale gorszy edytor:

     Netscape Navigatora Gold <http://www.netscape.com/>

     (zostawia za du�o w�asnego, niepoprawnego,

     kodu przy ka�dym zapami�taniu).

  Patrz te�:

  �   The Ultimate Collection Of Winsock Software
     <http://www.tucows.com/>

     (bli�ej s� mirory:

     Tucows na SunSite <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/tucows/>

     i

     Tucows na PW <http://alfa2.it.pw.edu.pl/tucows/>

     )

  �   The CWSApps List
     <http://www.man.poznan.pl/hypertext/cwsa/cwsapps.html>

     -

     Indeks Aplikacji Sieciowych dla Windows (mirror w Poznaniu)

  �   Papa's Anonymous FTP <ftp://ftp.man.poznan.pl/pub/winsock-l/>

     (w Poznaniu)

  �   www.Windows95.com shareware and freeware
     <http://www.windows95.com/>

  6.10.2.

  Unix

  Wbrew temu co niekt�rzy m�wi� dla Unixie jest mn�stwo cennych narz�dzi

  do edycji HTML (i generalnie SGMLa). Poczynaj�c od spreparowanych pod

  k�tem HTML plik�w startowych

  Vi

  ,

  ViMa <http://www.math.fu-berlin.de/%7Eguckes/vim/>

  ,

  joe

  ,

  Emacsa <http://www.santafe.edu/%7Enelson/tools/>

  i

  XEmacsa, <http://www.XEmacs.org/>

  dochodz�c do dedykowanych HTMLowi

  asWedita <http://SunSite.icm.edu.pl/pub/www/asWedit/>

  i edytora z

  Ayamayi (W3C) <http://www.w3.org/>

  Istotne s� te� liczne narz�dzia skryptowe takie jak na przyk�ad

  WebLint <http://www.cre.canon.co.uk/~neilb/weblint/> (do kontroli
  poprawno�ci),

  Latex2HTML
  <http://cbl.leeds.ac.uk/nikos/tex2html/doc/latex2html/latex2html.html>,

  SGML-Tools <http://web.inter.nl.net/users/C.deGroot/sgmltools/>,

  perlSGML, <http://www.oac.uci.edu/indiv/ehood/perlSGML.html>

  sdc, <ftp://ftp.inria.fr/INRIA/Projects/icsla/Implementations>

  oraz preprocesory takie jak

  Orb <http://www.cinenet.net/users/cberry/orbinfo.html>

  lub

  HTXp <http://www.mcs.anl.gov/home/kwong/htxp1.htm>

  7.

  Tworzenie - grafika

  7.1.

  Istniej�ce formaty graficzne

  Istnieje kilka uznanych format�w grafiki s�u��cych do prezentacji

  w paj�czynie:

  �   GIF

  �   JPEG

  �   PNG

  �   nieoficjalnie: XBM, XPM

  �   i inne, ale ju� tylko przy pomocy

     ``wtyczek (plug-in�w)''

  Patrz te�:

  �

  7.2.

  Zasady umieszczania grafiki

  �   Pami�taj o tym by nie zamieszcza� na stronie startowej

     wielkich (tj. razem powy�ej 20 kb) element�w graficznych.

     Mo�esz tym odstraszy� (wolne/prze�nione ��cza)

  �   Pami�taj o atrybucie ALT poleczenia IMG

  �   Niech grafiki stanowi� drobne urozaicenie tekstu, immanetn� ca�o��

     jako ilustracje a nie jako�� sam� w sobie:

     Patrzcie co potrafi� zrobi� PhotoShopem

  �   Staraj si� nie robi� element�w zawieraj�cych napisy jako grafik�.

     A nu� kto� to b�dzie chcia� obejrze� na monitorze 21 calowym ;-)

     Pomijaj�c fakt, �e to uniemo�liwia normalne indeksowanie

     takich napis�w (niekt�re roboty nie czytuj� tego co jest

     zamieszczone jako

     ALT

     ).

  Patrz te�:

  �

  7.3.

  Efekty specjalne

  7.3.1.

  ,,Prze�roczyste grafiki''

  Aby przygotowa� prze�roczyste grafiki, tj. w kolorze dowolnie

  definiowanego t�a lub podk�adu, nale�y zapami�ta� je w formacie GIF
  89a

  przy pomocy np.

  LView Pro 1.0 dla Windows <http://world.std.com/%7Emmedia/lviewp.html>

  (lub z mirrora:

  <http://alfa2.ia.pw.edu.pl/tucows/>

  )

  albo

  giftrans

  dla DOSa
  <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/www/tools/giftrans/giftrans.exe>

  i/lub

  UNIX <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/www/tools/giftrans/giftrans.1.gz>

  7.3.2.  Animacje

  Do tworzenia animowanych rysunk�w mog� s�u�y�:
  Gif Construction Set dla Windows
  <ftp://ftp.dtp.std.com/ftp/vendors/mmedia/gifcon.exe>

  WebPaint - shareware dla W95 <http://www.barentsnett.no/webpaint/>

  GifMerge dla UNIXa <http://www.iis.ee.ethz.ch/%7Ekiwi/GIFMerge/>

  Patrz te�:

  �

  7.4.

  Pytania r�ne

  Patrz te�:

  �

  8.

  Tworzenie - Java, JavaScript, CGI, SSI

  8.1.  Po co stosowa� programy w przekazie informacji

  Czasem trzeba. I to nie po to by

  uatrakcyjny� statyczne strony Web

  a po to by

  �   zapewni� dost�p do danych z bazy

  �   umo�liwi� wyszukiwanie

  �   zapewni� informacj� zwrotn�

  �   u�atwi� autentyfikacj�

  Patrz te�:

  �

  8.2.

  Statyczne - dynamiczne

  Nie wiem czemu wszelkie pisma m�wi�c o Paj�czynie i Javie pisz�

  o statycznych dokumentach HTML i wnoszeniu ruchu do nich...

  Uwa�am za haniebn� praktyk� tworzenie lataj�cych ramek, spodk�w i
  napis�w.

  Uwa�am, �e wszelkie stosowanie oprogramowania powinno dotyczy�

  systuacji, gdy dane s� po prostu oprawiane w form� HTMLow�.

  Patrz te�:

  �

  8.3.

  Bazy danych

  Jakie s� dost�pne bazy danych mo�liwe do stosowania w Paj�czynie?

  Odpowied� brzmni pewnie:

  wszystkie

  . Ale trzeba

  wybra� jeden produkt.

  Ja osobi�cie poleca�bym

  Postgres <http://www.postgresql.org/>

  na Unixie (a zw�aszcza

  Linuxie <http://www.Linux.org.pl/>

  ). Dlaczego?

  �   d�uga historia (10 lat - pocz�tek prac na zlecenia DARPA i NSF)

  �   relacyjna

  �   rozszerzalna

  �   cechy obiektowe

  �   dost�p przy pomocy podzbioru SQL

  �   istnieje interface do WWW

     Poza tym niekt�rzy zalecaj�:

  �   mSQL <http://hunges.com.au/>

     (cho� baza ta dost�pna jest za darmo jedynie dla instytucji
     edukacyjnych),

  �

     miniSQL - T.c.X. Data Konsult <http://tcx.se/>

  �   dost�pny teoretycznie za darmo cho� na dziwnych zasadach

     MICRO/CDS/ISIS <http://www.medianet.com.pl/~cc/>

     rodem z UNESCO.

  �   Oracle  <http://www.oracle.com.pl/>

  �   Essentia  <http://www.inter-soft.com/produkts/essentia/>

  Patrz te�:

  �   Micha� Mosiewicz

     Linux i bazy danych

     {w:}

     Linux+ <http://www.linux.com.pl/>

     3/1997 (ISSN 1427-55-62)

  8.4.

  Przeszukiwanie

  Aby udost�pni� przeszukiwanie swojego serwera mo�na:

  8.4.1.  instalowa� search-engine

  oczywi�cie taka czynno�� wi��e si� z ryzykiem doci��enia maszyny. Ale

  czego si� nie robi dla odbiorc�w naszej informacji ;-).

  Z czego mo�na wybiera�?

  �   SWISH <http://www.eit.com/software/swish/>

  �   GlimpseHTTPd <http://glimpse.cs.arizona.edu/ghttp/>

     (kopia na SunSite.ICM)
     <http://Sunsite.icm.edu.pl/pub/unix/glimpse/>

  �   ht:/dig <http://htdig/>

     (RPM na SunSite.ICM) <ftp://ftp.icm.edu.pl/pub/Linux/redhat-
     contrib/RPMS/>

  8.4.2.  zmusi� publicznie dost�pne roboty do indeksowania naszych
  zasob�w

  W wypdaku niekt�rych publicznie dost�pnych us�ug przeszukiwawczych

  mo�liwe jest zaw�enie poszukiwa� okre�lonej klasy URL. Nic (poza
  zdrowym
  rozs�dkiem i potencjalnym protestem ich w�a�cicieli) nie stoi na
  przeszkodzie

  napisaniu odpowiedniej formatki

  wyszukuj�cej u�ywaj�cej np.

  <http://www.hotbot.com/>

  lub

  <http://infoseek.icm.edu.pl:8000>

  8.5.

  Lataj�ce spodki

  W jaki spos�b mam spowodowa� by odbiorcy mojej strony mogli

  na niej pogra� w k�ko i krzy�yk?

  Nie wiem. Najlepiej by�oby chyba zaprz�c do tego celu Jav�.

  Patrz te�:

  �   ????

  8.6.

  W jaki spos�b mog� zainstalowa� licznik na stronie?

  Nie nale�y tego robi� poniewa�, zazwyczaj, liczniki k�ami�, nie

  uwzgl�dniaj�c odwo�a� do strony przez Proxy-Cache, powoduj�
  niepotrzebne

  obci��enie serwera (graficzne), i jest przejawem niepotrzebnego

  efekciarstwa. Je�li jednak te argumenty s� nieprzekonuj�ce polecam:

  �   <http://www.webtools.org/counter/>

  �   <http://www.w4.nl/software/counter/>

  �   <ftp://ftp.ibspan.waw.pl/pub/unix/html-counter/>

  albo skorzystanie z opisu autorstwa Tomasza Pi�ata (sprawdzony jedynie
  z

  NSCA HTTPd 1.4. i dzia�aj�cy na bazie

  Server Side Include
  ):

  nale�y za�o�y� w katalogu gdzie mamy stron�, do kt�rej chcemy

  liczy� dost�py plik

  AddType text/x-server-parsed-html index.html

  AddType application/x-httpd-cgi count.cgi

  - gdzie

  index.html

  to nazwa tej strony,

  a

  count.cgi

  nazwa pliku programu

  licznika (obie linijki powinny by� zako�czone Enterem). Oto zawarto��
  tego

  drugiego:

  #!/usr/bin/perl

  open (COUNT,"count") ;

  $counter =<COUNT>;

  close (COUNT) ;

  open (COUNT, ">count") ;

  print COUNT +($counter+1) ;

  close (COUNT) ;

  print $counter;

  exit(0) ;

  mo�e zaistnie� potrzeba zmiany �cie�ki do PERLa (to jest
  #!/usr/bin/perl).

  Naj�atwiej sprawdzi�, gdzie jest PERL pisz�c:

  whereis perl

  lub

  which perl

  Wykonujemy co nast�puje:

  touch count

  chmod 777 count

  chmod 505 .htaccess

  chmod 505 count.cgi

  W pliku

  count

  znajdowa� si� b�dzie liczba odwiedzin.

  Umieszczamy na stronie cos takiego:

  Te strone odwiedzilo juz

  <!-#exec cmd="/usr/bin/perl count.cgi"->

  gosci!

  Uwaga cenzora: powinno by�:

  Te strone pobrano juz <!-#exec cmd="/usr/bin/perl count.cgi"-> razy od dnia

  zainstalowania licznika lub jego resetowania.

  (TP)

  9.

  Serwery

  9.1.

  Jaki serwer wybra�?

  Jakie serwery WWW (HTTP) s� dost�pne?

  Pytanie rzeka... najlepiej spojrze� na stron�

  WebCompare <http://webcompare.iworld.com/>

  gdzie szczeg�owo opisano (i por�wnano)

  wi�kszo�� dost�pnych serwer�w WWW.

  Ja osobi�cie u�ywam

  boa <http://www.boa.org/>

  -

  ma�ego, taniego (GNU) i chodz�cego (niezale�nie od ustawie�) jako
  nobody nie

  za� jako root.

  Inni preferuj�

  Apache 1.2 <http://sunsite.icm.edu.pl/pub/www/apache/>

  i wcale si� im nie dziwi� - pot�ne narz�dzie, z do��

  �atw� integracj� z bazami danych, opcjami takimi jak: wirtualny serwer
  i

  u�ywane na tyle powszechnie (podobnie jest z

  sendmailem <http://www.senmail.org/>

  ), �e skutecznie

  przetestowane

  (

  Netcraft <http://www.netcraft.com/>

  donosi

  �e Apache stanowi ponad 40% wszystkich u�ywanych w Internecie serwer�w
  HTTPd -

  a nast�pny developer, Microsoft, ma tylko 10% udzia��w w rynku ;-).

  A potencjalne niebezpiecze�stwa mo�na zwalcza� przez zainstalowanie

  ,,wrapper�w'' i �cian ognia.

  Wartym uwagi produktem (cho� po cz�ci testowym)

  jest napisany przez zesp� z

  W3C

  serwer

  Jigsaw <http://www.w3.org/pub/WWW/Jigsaw/>
  (w Javie wi�c

  naprawd� wieloplatformowy, a w dodatku jako jeden z pierwszych prawie
  w

  pe�ni realizuj�cy HTTP/1.1).

  S� wreszcie tacy, kt�rzy lubi� p�aci� za... co� co mog� otrzyma�
  niemal za

  darmo... Tym polecam { ;-)))) } produkty firm:

  �   Microsoft  <http://www.mirosoft.com/poland/>

     (gdy mowa o

     serwerach mamy do wyboru

     Personal Web Serwer

     ,

     albo

     Internet Information Serwer

     )

  �   NetScape Comunication <http://home.netscape.com/>

  �   Lotus/IBM <http://www.notes.net>

     i

     Lotus Notes wraz serwerem HTTP

     Domino <http://domino.lotus.com>

  Patrz te�:

  �   <http://www.webcompare.com/>

  9.2.

  Platforma sprz�towa

  Oboj�tna... Na pytanie:

  Jak� platform� sprz�tow� wybra�?

  odpowied� brzmi:

  Nie Unixa, nie MacIntosha, nie MS Windows,

  a t� na kt�rej si� najlepiej znasz i kt�rej ufasz...

  Patrz te�:

  �   <http://www.webcompare.com/>

  9.3.

  Obs�uga b��d�w

  O klasie danego serwisu (serwera) decyduje nie tylko to

  jakie us�ugi proponuje, ale tak�e to jak sobie radzi z sytuacjami

  nietypowymi - czy gdy u�ytkownik �le wpisze adres krzyczy na niego

  Bad URL

  , czy te� stwierdza

  Chyba si� pomyli�e�. Masz oto skr�cony spis mojej zawaro�ci,

  i wybierz prosz�, to czego szuka�e�. Mo�esz tak�e skorzysta� z moich

  us�ug wyszukiwawczych

  Spos�b reakcji na najbardziej podstawowe b��dy (typu

  404: file not found

  lub

  403: Forbiden

  mo�na ustawi� w pliku

  srm.conf

  (w rodzinie serwer�w z NSCA).

  Patrz te�:

  �   NCSA httpd
     <http://hoohoo.ncsa.uiuc.edu/docs/setup/ConfigureInfo.html#Directive>

  9.4.

  Implementacja SSL (by KravietZ)
  9.4.1.  Q: Jak nawi�zuje si� po��czenie SSL?

  Podaj�c w URLu protok� "https". Np.

  <https://www.verisign.com/>

  Oczywi�cie, nie z ka�dym serwerem WWW mo�na si� po��czy� przez SSL.

  Jednak praktycznie wszystkie serwery maj�ce co� wsp�lnego z zakupami

  przez Internet na to pozwalaj�. W Netscape i MSIE bezpieczne
  po��czenie

  jest oznaczane przez z��czenie z�amanego kluczyka w lewym dolnym rogu
  ekranu.

  9.4.2.  Q: Kt�re przegl�darki obs�uguj� SSL?

  Z najpopularniejszych: Netscape, MSIE i Lynx 2.7 (od niedawna).

  Niestety ameryka�skie prawo nak�ada ograniczenia (ITAR) na eksport

  program�w zawieraj�cych zaawansowane algorytmy kryptograficzne,

  wobec czego Netscape i MSIE s� rozpowszechniane w dw�ch wersjach:

  eksportowej (klucz 40-to bitowy) i ameryka�skiej (128-mio bitowy).
  Ostatnimi

  czasy klucze 40-bitowe kilkukrotnie z�amano dla wykazania
  nies�uszno�ci

  ITAR i nale�y je uznawa� za niepewne.

  Oficjalnie wersji 128-mio bitowych nie wolno eksportowa� ze Stan�w,
  ale

  oczywi�cie ju� dawno zosta�o to zrobione i mo�na je sobie �ci�gn��

  z Europy.

  Lynx-SSL (v2.7) jest dost�pny na razie tylko w postaci RPM�w pod
  Redhata

  (Linux) i u�ywa kluczy 128-mio bitowych. Obs�uga SSL w Lynxie

  jest w tej chwili bardzo ograniczona (brak zarz�dzania certyfikatami
  lub

  jakiejkolwiek konfiguracji SSL).

  Jest jeszcze jeden program z kluczem 128-mio bitowym - WorkHorse

  (pod MS Windows), przeznaczony z za�o�enia do home-bankingu. Z tego
  powodu

  ma s�abo rozbudowane wodotryski i obs�ug� HTMLa, za to bardzo bogate
  funkcje

  zabezpieczania transakcji (PGP, PEM, ECheque, SSL) i inne, r�wnie

  interesuj�ce.

  Wszystkie wymienione programy mo�na �ci�gn�� z

  <ftp://ftp.replay.com/pub/replay/pub/browsers/>

  (Holandia) lub z mirrora na

  <ftp://pipeta.chemia.pk.edu.pl/pub/replay/browsers/>

  Na obu serwerach mo�na

  te� sobie wypr�bowa� po��czenie SSL.

  9.4.3.  Q: Jak postawi� bezpieczny serwer WWW?

  Trzeba uruchomi� serwer WWW z wbudowan� obs�ug� SSL, wygenerowa�
  klucze

  dla serwera i kupi� (lub wygenerowa� sobie) dla nich certyfikat od
  jednej

  z zajmuj�cych si� tym firm CA (certyfying authorities). Koszt tej
  operacji

  zaczyna si� od ok. 100 USD.

  Je�li chodzi o serwer, to poza kilkunastoma komercyjnymi istnieje
  darmowe

  Apache-SSL, opieraj�ce si� o tak�e darmow� implementacj� SSL - SSLeay.

  SSLeay obs�uguje klucze 128-mio bitowe i ma wszystkie funkcje
  generowania oraz

  certyfikacji kluczy tak, �e mo�na zosta� swoim w�asnym CA.

  Na Apache-SSL jest oparte s� popularne komercyjne serwery Stronghold

  oraz Sioux.

  Certyfikat dla serwera mo�na sobie wygenerowa� samemu przy u�yciu
  SSLeay

  (czyli zosta� swoim w�asnym CA), ale wi��� si� z tym niedogodno��
  opisana

  w nast�pnym pytaniu.

  Decyduj�c si� na komercyjny serwer nale�y si� dok�adnie dowiedzie�

  czy nie jest on obj�ty ograniczeniami eksportowymi, �eby nie kupi�

  kota w worku (czyli serwera obs�uguj�cego klucze max. 40-to bitowe).

  9.4.4.  Q: Czy wszystkie przegl�darki akceptuj� wszystkie certyfikaty?

  Nie. Najpopularniejszym - i jednym z najdro�szych CA - jest

  Verisign <http://www.verisign.com/>

  Jego certyfikaty akceptuj� wszystkie wersje Netscape i MSIE. Netscape

  od wersji 2.0 przyjmuje certyfikaty nieznanych sobie CA, po
  zatwierdzeniu

  przez u�ytkownika. MSIE 3.0 jest ,,m�drzejsze'' i czego� takiego nie
  pozwala

  robi�.

  Obecnie najta�szym CA jest

  Thawte Consulting <http://ww.thawte.com/>

  ,

  kt�ra bierze za to 100 USD i jej certyfikaty s� rozpoznawane

  przez wszystkie przegl�darki. Thawte certyfikuje tak�e Apache-SSL.

  9.5.

  Strony na has�o

  W danym katalogu nale�y umie�ci� plik

  o zawarto�ci:

  AuthName this page

  AuthType basic

  AuthUserFile /home/looser/.htpasswd

  AuthGroupFile /dev/null

  <Limit GET PUT>

  require user secret

  </Limit>

  opis do kodu:

  �   tekst ,,this page'' mo�na zast�pi� czymkolwiek.

  �

     /dev/null

     z

     AuthGroupFile

     nale�y zast�pi� nazw�

     pliku (o ile chcemu stworzy� grup�)

  �   plik wymieniony w

     AuthUserFile

     powinien znajdowa� si� w katalogu domowym u�ytkownika,

     nie za� w

     public_html

     lub innym powszechnie dost�pnym.

     Has�a dodaje si� odpowiednim programem:

  htpasswd -c /home/looser/.htpasswd secret

  (-c je�li tworzymy nowy plik)

  htpasswd

  jest w dystrybucji NCSA i Apache, w katalogu

  support

  W przypadku gdy u�ytkownik�w ma by� wi�cej ni� kilkudziesi�ciu, nale�y

  przej�� na format DB lub DBM. Przeszukiwanie plik�w DB i DBM jest
  znacznie

  szybsze ni� zwyk�ego tekstowego

  . Ustawienia s� analogiczne,

  tylko

  �e zamiast zbioru funkcji Auth* mamy AuthDB* lub AuthDBM* i do
  zarz�dzania

  9.6.

  Wirtualny serwer

  Po to aby m�c utworzy� wirtualny serwer (czyli u�ywaj�c tej

  samej maszyny m�c serwowa� dokumenty pod r�nymi nazwami i u�ywaj�c

  r�nych katalog�w wystarczy jedynie odpowiednio skonfigurowa� serwer,

  (tj. doda� odpowiednie dyrektywy w plikach konfiguracyjnych serwera,
  oraz -

  co jest zalecane ale pono� nie niezb�dne - doda� now� form� interface

  sieciowego - w wypadku

  linuxa <http://www.linux.org.pl/>

  z odpowiednio skompilowanym j�drem wystarczy wyda� jedynie odpowiednie

  polecenie:

   /sbin/ifconfig eth0 alias www.domain1.com ;-)

  oraz doda� wirtualn� nazw� dla naszej maszyny do DNS.

  Patrz te�:

  �   <http://sunsite.unc.edu/mdw/HOWTO/mini/Virtual-Web>

  �

     <http://hohoo.ncsa.uiuc.edu/>

  9.7.

  Robot exlusion

  Nale�y pogodzi� si� z istnieniem rozmaitych robot�w w paj�czynie ;-).

  To dzi�ki nim mo�na przeszukiwa� paj�czyn�, to dzi�ki nim mo�liwe jest

  tworzenie indywidualizowanych us�ug dostarczaj�cych informacje a nie
  dane,

  wreszcie sprawdzanie powprawno�ci powi�za� pomi�dzy dokumentami.

  A to �e czasem maj� ochot� �cign��, dynamicznie tworzone strony, albo
  rozmaite

  niepowo�ane zasoby (jak na przyk�ad nieopatrznie ,,ods�oni�ty''

  katalog z wszystkimi RFC?
  Jest na to rada.

  Ju� w pocz�tkach WWW (czyli w lipcu 1994 r. ;-) zosta� opracowany
  nieformalny

  standard  for Robot Exclusion

  do kt�re stosuj� si� wszystkie ,,przyzwoite <***>'' roboty.

  Opiera si� on na sprawdzaniu przez robota istnienia pliku

  /robots.txt <http://www.webcrawler.com/robots.txt>

  zawieraj�cego polecenia:

  �  User-agent: (jako parametr

     nazwa robota
     <http://info.webcrawler.com/mak/projects/robots/active.html> *
     znaczy - wszystkie)

  �  Disallow: /nazwa/zasobu (je�li bez nazwy znaczy, �e robot mo�e
     indeksowa�

     wszystko) .

     Poza tym istniej� (jeszcze niezbyt powszechnie uznane) zakl�cia
     <META

     takie jak np <META

     name="robots" CONTENT="NOINDEX">

  Patrz te�:

  �

     <http://info.webcrawler.com/mak/projects/robots/norobots.html>

  �   The Standard for Robot Exclusion
     <http://www.archive.org/robotexclusion.html>

  �   Standard for Robot Exclusion Revised
     <http://www.kollar.com/robots.html>

  �

     Hypertext Links in HTML - W3C Working Draft
     <http://www.w3.org/pub/WWW/TR/WD-htmllink>

  10.

  Bezpiecze�stwo WWW

  Trzy podstawowe rady:

  �   czytaj

     CERT Adisories <http://www.cert.org/Adivsory/>

  �   uruchamiaj jedynie tu us�ugi kt�re s� niezb�dne

  �   staraj si� uruchamia� daemony z jak najmniejszymi uprawnieniami

     (najlepiej jako

     nobody

     )

  �   The World Wide Web Security FAQ
     <http://www.genome.wi.mit.edu/WWW/faqs/www-security-faq.html>

     Lincoln D. Stein <mailto:lst...@genome.wi.mit.edu>

  �   security FAQ <gdzie�>

  �   CERT/CC <http://www.cert.org/>

  �   NASK CERT <http://www.nask.pl/CERT/>

     ;-)

  10.1.

  Java

  Teoretycznie w

  Jav� <http://www.javasoft.com/>

  (podobnie jak w

  ActiveX <http://www.AcitiveX.com>

  wbudowane s� mechanizmy ograniczaj�ce mo�liwo�ci

  destabilizacji pracy systemu. Jednak

  nie ma oprogramowania bez

  b��d�w

  . Wi�c najlepiej (na codzie�) wy��czy� we w�asnej

  przegl�darce mo�liwo�� interpretowania obiekt�w

  JAVY

  i

  ActiveX

  Patrz te�:

  �   The World Wide Web Security FAQ
     <http://www.genome.wi.mit.edu/WWW/faqs/www-security-faq.html>

     Lincoln D. Stein <mailto:lst...@genome.wi.mit.edu>

  �

  10.2.

  CGI

  Patrz te�:

  �

  10.3.

  Serwery

  Patrz te�:

  �

  11.

  Dzi�kuj�:

  �   Rafa�owi Maszkowskiemu <http://www.torun.pdi.net/%7Erzm/>

     za uwagi i zapuszczenie robota wysy�aj�cego tekst na grup�

     pl.comp.www

  �   Markowi B�czkowi <http://www.QDnet.pl/%7Emgb/>

     za miejsce w paj�czynie

  �   Grzegorzowi Staniakowi <mailto:gsta...@golem.umcs.lublin.pl>

     za cenne uwagi (zw�aszcza o SGMLu)

  �   Piotrowi T�czy�skiemu <http://hum.amu.edu.pl/%7Epteczyn/>

     za tropienie b��d�w i b��dzik�w (nie tylko merytorycznych)

  �   Wojciechowi Myszce <mailto:W.My...@immt.pwr.wroc.pl>

     za uwagi i podej�cie do problem�w polskiej Sieci ;-)

  �   Paw�owi Wi�ckowi <http://www.ists.pwr.wroc.pl/%7Ecoven/>

     za informacje o serwerach, ViMie i

     Linux Denian/GNU <http://www.debian.org/>...

  �   Wojtkowi Sylwestrzakowi <mailto:woj...@icm.edu.pl>

     za W3 cache i fragmenty tekstu mu po�wi�cone.

  �   Jerzemu Pankiewiczowi <mailto:panki...@pwr.wroc.pl>

     za uwagi

  �   Tomaszowi (Ponckiemu) Pi�atowi
     <http://ajax.umcs.lublin.pl/%7Eponcjusz/>

     za fragment o licznikach, URLe i wiele innych rzeczy ;-)

  �   Marcinowi Cie�lakowi <mailto:sa...@sgh.waw.pl>

     za uwagi

  �   Bogus�awowi Friesowi <mailto:fr...@digilab.com.pl>

  �   Jaros�awowi Zieli�skiemu <mailto:j...@it.com.pl>

     za cenne uwagi i

     <http://winter.it.com.pl>

  �   Pawe� Krawczyk <http://www.ceti.com.pl/~kravietz/>

     za fragmenty tekstu po�wi�cone SSL i

     ograniczniu dost�pu do serwera.

  �   Linus Torvalds  <mailto:li...@linux.helsinki.fi>

     :-) za Linuxa

  �   Free Software Foundation  <http://www.gnu.ai.mit.edu/>

     za GNU Public Licence (GPL) v. 2.0

  �   Charles F. Goldfarb  <http://www.SGMLsource.com/>

     za SGML

  �   Tim Berners-Lee

     za pomys� paj�czyny...

  �

  �   Tees A. de Groot <mailto:C.de...@Inter.nl.net>

  �   Ulrich Windl <mailto:ulrich...@rz.uni-regensburg.de>

  �   Tom Gordon <mailto:thomas...@gmd.de>

  �   Matt Welsh <mailto:m...@sunsite.unc.edu>

  �   Greg Hankins <mailto:gr...@linux.org>

     i innym kt�rzy wnie�li sw�j wk�ad w stworzenie pakietu

     SGML-Tools <http://web.inter.NL.net/users/C.deGroot/sgmltools/>

  �   Bramowi Moolenaarowi

     za ViMa a zw�aszcza wersj� 4.x.

  �   Jimowi Clarkowi <mailto:jcl...@jclark.com>

     za

     SP

  �   Tillmannowi Steinbrechergowi

     za

     UNTGZ <http://privat.schlund.de/tst/untgz.htm>


-- 
Rafal Maszkowski r...@torun.pdi.net           http://www.torun.pdi.net/~rzm
Opinia publiczna powinna byc zaalarmowana swoim nieistnieniem - St. J. Lec