🚀 go-pugleaf

Heh widzialem odzew na ostatni moj list... nio wiec.. teraz kilka slow na
temat starozytnej aleksandrii...
Materialow na temat wikingow jeszcze nie znalazlme ...ale obiecuje ze to
tylko kwestia czasu...




Los obszedł się niełaskawie ze starożytną Aleksandrią.
Tę wspaniałą kosmopolityczną stolicę państwa Ptolemeuszy
i główne miasto rzymskiego Egiptu, nawiedzały klęski
żywiołowe i zbrojne najazdy. Kiedy Aleksandria stała się
ponownie najważniejszym portem nowoczesnego Egiptu, to
co jeszcze ocalało, zostało usunięte lub zalane cementem.
Dlatego dotychczas głównym przewodnikiem po jednej z
najwspanialszych metropolii świata antycznego pozostaje
opis Strabona. Ten grecki geograf i historyk napisał
ów  przewodnik bezpośrednio po zajęciu Egiptu przez
Oktawiana, którego Cezar wyznaczył swym następcą.
Wrota Egiptu otwarła przed nim zwycięska bitwa
morska pod Akcjum, w której rozbił flotę Antoniusza
i Kleopatry.

Jedną z najpiękniejszych dzielnic stolicy Ptolemeuszy była tzw. "Dzielnica
Królewska" z okazałymi pałacami kolejnych władców tej dynastii. Naiwnym
obrazem tego zachwytu jest wyobrażenie widoku nabrzeża, które zachowało się
na rzymskich lampkach oliwnych z I wieku n.e. Aby mieć ogólny obraz tych
pałaców musimy oddawać głos Strabonowi: Przy wejściu do Wielkiego Portu mamy
na prawo wyspę i wieżę Faroa, na lewo znajdują się skały przylądka Locbias,
na którym wznoszą się pałace królewskie; dalej na wybrzeżu znajdują się
pałace wewnętrzne, połączone z tymi z Locbias... Tu też mamy maty port...
zamknięty i przeznaczony tylko dla króla. Naprzeciwko, na morzu, leży mała
wysepka Antirrodos, gdzie znajduje się pałac i mały port... Za tym wszystkim
wznosi się teatr, potem znajduje się Poseidion, rodzaj przylądka, który
wybiega w morze... na którym zbudowana jest świątynia Posejdona. Antoniusz
przedłużył ten przylądek aż do środka basenu Portu za pomocą specjalnego
mola i na jego końcu zbudował sobie dom, który nazwał Timonium. Opis ten
zawiera kilka istotnych wskazówek topograficznych. Ale gdzie są pałace
królewskie? Gdzie jest "mały" port królewski? A wyspa Antirrodos? A
Przylądek Poseidion? A "Timonium" Antoniusza? Ani śladu na obecnym wybrzeżu
Aleksandrii przy eleganckim nadmorskim bulwarze "Corniche". Także nie
znaleziono śladu tych wspaniałych budowli podczas wytyczania tegoż bulwaru!
Już od XIX wieku uczeni przypuszczali, że cała ta przybrzeżna część
Dzielnicy Królewskiej, wraz z wyspą Antirrodos i przylądkiem Poseidion musi
się znajdować pod wodą. Według źródeł pisanych liczne trzęsienia ziemi
dotknęły miasto na przełomie starożytności i średniowiecza. Ogromne szkody
poczyniło trzęsienie ziemi, które miało miejsce 21 lipca 565 r. n.e. Wtedy
też część wybrzeża zapadła się i wody Morza Śródziemnego pochłonęły być może
to, co jeszcze wtedy pozostało ze wspaniałych budowli Ptolemeuszy i
rzymskich cesarzy.
Jednak dawny Wielki Port był używany w czasach nowożytnych jako port rybacki
i jeszcze niedawno jako port marynarki wojennej. Dotychczas jednak żadnych
systematycznych badań podwodnych nie udało się przeprowadzić. Jedynie gołym
okiem widać było mgliste zarysy przez mętną wodę. Spodziewano się, że tutaj
znajdują się wyspa przylądek i pałace; widać było, że coś tam jest....
Dopiero, w 1992 r. misja Europejskiego Instytutu Archeologii Podwodnej, pod
kierunkiem Franca Goddio, dokonała pierwszego rozpoznania "zawartości"
Wielkiego Portu Aleksandrii. Niezbędne formalności spowodowały, że
systematyczne badania rozpoczęły się w roku 1996 z użyciem najnowszych
technik echosond i lokacji satelitarnej. Plon okazał się nad wyraz bogaty.
Natrafiono na ogromne połacie brukowanych ulic i placów, niezliczone leżące
kolumny, kapitele i gzymsy oraz inskrypcje zarówno hieroglificzne jak i
greckie, wreszcie rzeźby. Konfiguracja dna i rozmieszczenie fragmentów
architektury pozwoliły odtworzyć dokładne zarysy wybrzeża Dzielnicy
Królewskiej, wyspy Antirrodos wraz z prawdopodobnym miejscem pałacu
Kleopatry VII. Naprzeciwko widać było przylądek Poseidion wraz z molem, na
którym miała się znaleźć "samotnia" Antoniusza - Timonium. Okazało się, że
wyspa i przylądek znajdują się w odwrotnym położeniu niż dotychczas uczeni
przypuszczali na podstawie tekstu Strabona.
W roku 1998 misja Franca Goddio postanowiła dokładniej przebadać wyspę. Na
hipotetycznym miejscu pałacu Kleopatry odczyszczono monumentalne płyty
kamienne, tworzące obszerną platformę, którą podtrzymywał drewniany "stelaż"
wypełniony kamieniami. Badania zachowanego drewna metodą radioaktywnego
węgla Cl" wykazały, że platformę wykonano ok., 250 r. p.n.e. A zatem wyspa
musiała pełnić funkcje rezydencji jeszcze przed czasami Kleopatry. Okazało
się, że wyspa była użytkowana jeszcze wcześniej: odnaleziono, bowiem
fragment pomostu drewnianego zbudowanego z desek umocowanych pomiędzy
drewnianymi kolkami. Deski okazały się sosnowe (drzewo nierosnące w
Egipcie), a kotki z wiązu, który był nieznany na Bliskim Wschodzie, ale
wykorzystywany w Grecji. Jednak sensacyjne okazały się dopiero analizy
radio-węglowe. Wymienione elementy drewniane pochodziły z lat 410-395 p.n.e.
To znacznie wyprzedza czasy Aleksandra Wielkiego i założenie Aleksandrii!
Można przypuszczać, że ekipa Goddiego odkryła ślady przystani budowanej na
tej wyspie z elementów drewnianych przywiezionych z Grecji przez greckich
żołnierzy najemnych. Byli oni zatrudnieni przez ostatnich egipskich faraonów
lub przez greckich kupców podążających do Naukratis - miasta założonego w
delcie Nilu w VII wieku p.n.e. przez kolonistów z Miletu. A zatem po raz
pierwszy odkryto niewątpliwe ślady Aleksandrii przed... Aleksandrią!
Opracowanie odkrytych materiałów zostało powierzone wybitnym specjalistom
kultury Egiptu grecko-rzymskiego: prof. Jean Yoyotte opracował inskrypcje
hieroglificzne, prof. Etienne Bernand - inskrypcje greckie. Opracowanie
odnalezionych rzeźb zostało mi powierzone, a ich przebadanie dostarczyło
interesujących informacji nie tylko o sztuce, ale także o charakterze
Dzielnicy Królewskiej oraz o specyficznej kulturze Aleksandrii jako stolicy
Egiptu i dynastii Ptolemeuszy. Godny uwagi jest zespół rzeźb znalezionych
obok siebie na wyspie Antirrodos. Są to dwa duże sfinksy z twarzą królów z
dynastii Ptolemeuszy. 0 ile jeden może przedstawiać wizerunek 0-395 któregoś
z późniejszych władców tej dynastii, o tyle twarz drugiego sfinksa, a
zwłaszcza fryzura, może być rozpoznana jako podobizna Ptolemeusza XII
Auletesa, ojca Kleopatry! Sfinksom towarzyszył duży posąg egipskiego kapłana
niosącego święte naczynie z podobizną Ozyrysa Kanoposa. Rzeźba ta jest
znakomitym produktem sztuki mieszanej grecko-egipskiej. Można ją
zinterpretować jako posąg kapłana Izydy. Jest bardzo prawdopodobne, że te
trzy rzeźby należały do świątyni (kaplicy) Izydy na wyspie Antirrodos. Nie
znaleziono, więc jeszcze pałacu Kleopatry, ale być może świątynię Izydy,
której kult szczególnie popierała...
Oktawian nie tyle podbił Egipt, co go "przejął na własność". Znakomitym
świadectwem jego polityki w stosunku do tego kraju i do Aleksandrii jest
znaleziona na terenie zatopionego wybrzeża kolosalna głowa z granitu w
tradycyjnej faraońskiej chuście "nemes". Ale spod chusty wystaje uczesanie
charakterystyczne dla fryzury Augusta. Już od dawna królowie z dynastii
Ptolemeuszy bywali przedstawiani jako Grecy "przebrani" za Egipcjan dla
zaskarbienia sobie czci tubylczej ludności. Otóż jak widzimy, August przejął
tę propagandę ikonograficzną i pokazał się jako następca faraonów i
Ptolemeuszy: w sercu Dzielnicy Królewskiej Aleksandrii kazał umieścić swoją
kolosalną podobiznę (pierwotnie posąg wysokości ok. 5 metrów) w stroju
egipskim, ale z cechami indywidualnymi czytelnymi także dla ludności
pochodzenia greckiego.
Wyniki badań misji Franca Goddio są już spektakularne, ale mogą jeszcze
przynieść dalsze rewelacje. Pozostają do dokładnego badania przylądek
Poseidion i całe wybrzeże Dzielnicy Królewskiej. W najbliższej przyszłości
prace skoncentrują się na wraku statku odkrytego wewnątrz Portu Królewskiego
przy wyspie Antirrodos. Na razie ogromna dziura w kadłubie zdradza, że
statek został staranowany. Niestety, tutaj analizy radio-węglowe desek
kadłuba dają szeroki "rozrzut" dat od 90 roku p.n.e. do 130 n.e. Wiadomo,
zatem tylko, że statek jest niewątpliwie antyczny...