🚀 go-pugleaf

W dniu 01.08.2025 o 18:37, J.F pisze:
> A jakby było odwrotnie - Hitler by był sądzony, a pomagierzy zmarli
> ... to pewnie Trybunał by uznał "sprawstwe kierownicze" za udowodnione
> 🙂
Instytucja sprawstwa kierowniczego w polskim prawie karnym odnosi się do 
szczególnej formy współudziału w popełnieniu przestępstwa, w której dana 
osoba, choć sama nie wykonuje bezpośrednio czynu zabronionego, 
decydująco wpływa na jego realizację. Zgodnie z art. 18 § 1 Kodeksu 
karnego, sprawcą przestępstwa jest nie tylko ten, kto wykonuje czyn 
zabroniony sam lub wspólnie i w porozumieniu z inną osobą (sprawstwo 
właściwe), lecz również ten, kto kieruje wykonaniem czynu przez inną 
osobę. Sprawstwo kierownicze polega zatem na tym, że sprawca 
niekoniecznie bierze udział fizyczny w popełnieniu przestępstwa, ale 
pełni funkcję nadrzędną wobec wykonawcy, decydując o przebiegu, czasie, 
miejscu i sposobie działania. Osoba taka ma rzeczywisty wpływ na 
realizację czynu zabronionego, co odróżnia ją od podżegacza czy 
pomocnika. W praktyce sądowej przyjmuje się, że sprawca kierowniczy ma 
kontrolę nad całością przestępnego przedsięwzięcia, a jego rola ma 
charakter organizatorski lub zarządczy. Przykładem może być 
zleceniodawca napadu, który koordynuje działania wykonawców, mimo że sam 
nie uczestniczy fizycznie w ataku. W świetle prawa osoba taka ponosi 
odpowiedzialność karną jak bezpośredni sprawca przestępstwa, co wynika z 
założenia, że faktyczna władza nad przebiegiem czynu jest kluczowa dla 
przypisania winy.

Hitlera nikt nie sądził, ale kilka głośnych procesów głów państwa było. 
Czepmy się zamordowanych uczestników strajków i polskich władz. 
Nieosądzenie generała Wojciecha Jaruzelskiego ani generała Czesława 
Kiszczaka za sprawstwo kierownicze w odniesieniu do śmierci uczestników 
protestów w czasach PRL – takich jak wydarzenia Grudnia ’70, stanu 
wojennego czy pacyfikacji kopalni „Wujek” – wynikało z kilku złożonych 
przyczyn natury prawnej, politycznej i procesowej.

Sprawstwo kierownicze wymaga wykazania, że dana osoba miała realny wpływ 
na przebieg konkretnego czynu przestępczego, kierowała jego wykonaniem i 
miała świadomość skutków. W przypadku Jaruzelskiego czy Kiszczaka 
prokuratorzy i sądy miały trudność w udowodnieniu bezpośredniego związku 
między ich decyzjami a konkretnymi śmierciami – np. że wydali rozkaz 
strzelać do konkretnych osób. Decyzje podejmowane na najwyższym szczeblu 
władzy miały często charakter ogólny i były realizowane przez wielu 
pośredników, co utrudniało przypisanie im odpowiedzialności w ramach 
konstrukcji sprawstwa kierowniczego.

W efekcie Jaruzelski został oskarżony m.in. o zbrodnię komunistyczną w 
związku z wprowadzeniem stanu wojennego, ale postępowania nie 
doprowadziły do skazania przed jego śmiercią. Kiszczak również nigdy nie 
został prawomocnie skazany za sprawstwo kierownicze zabójstw – chociaż 
odpowiadał przed sądem za pacyfikację kopalni „Wujek”, proces zakończył 
się przed jego śmiercią bez orzeczenia winy. Ostatecznie, choć pojawiały 
się przesłanki dla przyjęcia sprawstwa kierowniczego, okazały się one 
niewystarczające w realiach polskiego wymiaru sprawiedliwości, 
obciążonego opóźnieniami, brakiem woli politycznej i słabością dowodową.

Podobne problemy mogłyby być z Hitlerem, gdyby do tego podejść uczciwie. 
Oczywiście, w sytuacji, gdy po swoim samobójstwie nie mógł się bronić, 
to można była na niego różne rzeczy składać. Hitler bez wątpienia 
podłożył pod te zbrodnie podwaliny ideologiczne. Ale do sprawstwa 
kierowniczego tu daleko.

-- 
(~) Robert Tomasik