🚀 go-pugleaf

Pierwszy dzień wypadł fatalnie. Zdjąłem czapkę na przywitanie. W pokoju,
gdzie było kilkudziesięciu chłopców, rozległ się chóralny śmiech. Belfer
szybko wsadził mi czapkę na głowę. Zdawałoby się, że nie powinienem bać się
kolegów. Znałem wielu chłopców z podwórza. Tu jednak skupisko wydało mi się
obce. Przeważali chłopcy w kapotkach. Gdyby nie opieka belfra, pierwszego
dnia nie zaznałbym spokoju.

Mełamed na przywitanie uszczypnął mnie w policzek. Bez uprzedzenia znalazłem
się jak gdyby na oślej ławie. Cała klasa powtarzała rytmicznie za mełamedem
zdania z Biblii. Tłumacząc z hebrajskiego na język żydowski mełamed nie
kończył wyrazu, ostatnie zgłoski wymawiała klasa.

W następnym pokoju, nieco mniejszym, kilkunastu chłopców wykrzykiwało zdania
z Talmudu. Książki wydawały się większe od uczniów; podziwiałem uczniaków,
którzy podnosili Gemarę i czytali trzymając księgę w powietrzu. W mojej
klasie przy każdym uczniu znajdował się Pięcioksiąg, opatrzony komentarzami,
oraz modlitewnik.

Tego dnia praca belfra przeważnie polegała na biciu chłopców gapiących się w
moją stronę.

Podczas przerwy stałem się przedmiotem kpin i szturchańców. Tak się mściło
nieopatrzne zdjęcie czapki. Pomoc przyszła znowu ze strony belfra, który
zabrał mnie do domu.

Otrzymywał on od moich rodziców obiad i pięć kopiejek dziennie. Siedział
przy ogólnym stole koło ojca. Pierwsze dni chederu były dla mnie piekłem.
Nie mogłem przyzwyczaić się do brudu i zaduchu. Śmierdziały brudne książki,
leniwi koledzy, nie myta ławka i komórka, gdzie rzekomo chowano prowizję.
Nigdy nie leżały tam żadne produkty, ale zawsze dochodził stamtąd zapach
zgnilizny. Obce mi też było zachowanie chłopaków: obrzydliwe okrzyki, ciągłe
pod stawianie nogi, wyrywanie przedmiotów z rąk kolegów.

Niektórzy używali wodociągu w kuchni, ale wyłącznie dla zabawy. Nie było
mowy o myciu się. Czarny z brudu ręcznik mełameda był nietykalny. Chłopcy
wycierali brudne ręce koszulą.

Po dwóch, trzech tygodniach sytuacja moja w klasie uległa znacznej poprawie.
Byłem brudny jak wszyscy. Znaleźli się koledzy, którzy rozumieli po polsku,
i odprowadzali mnie do domu. Przestano wytykać mnie palcem. Kupowałem u
chłopców kit, a czasem fundowałem im lipiec, i tak wkupiłem się do
środowiska, chociaż nadal posądzali mnie o herezję.

Gdy rozpocząłem naukę Biblii, ojciec kupił mi Pięcioksiąg. Była to dobrze
oprawiona, czysta książka, wydana nakładem Towarzystwa Rozpowszechniania
Biblii. Później dowiedziałem się, że uchodziła za misjonarską. Chłopców
raziły łacińskie słowa w nagłówkach, dziwiła zbyt dobra oprawa i brak
komentarzy u dołu stronic. Donieśli o tym mełamedowi. Musiałem kilkakrotnie
wracać do księgarni, gdzie książka została kupiona. Mełamed przyczepił się,
że była drukowana za granicą i nie ma zezwolenia cenzury. Dopiero pieczątka
księgarza uratowała książkę od konfiskaty. Nikt jednak nie czytał wspólnie
ze mną. Zabierałem ja codziennie ze sobą do domu, boby ją podarto.

Wychodziłem z domu o wpół do dziewiątej rano. O trzeciej wracałem na obiad.
Potem znowu szedłem do chederu, gdzie pozostawałem do szóstej, a nawet ósmej
wieczór. Po powrocie do domu, wieczorami, zamęczałem ojca, żeby mi tłumaczył
teksty biblijne na polski. Z biegiem czasu nauczyłem się języka na tyle, że
potrafiłem wczuć się żydowskie tłumaczenie mełameda. W ten sposób
przeniosłem się do krainy fantazji i nie uznawałem już rzeczywistości.

Czym była dla mnie Wisła wobec pełnego cudów Jordanu. Znałem jeszcze jedną
cudowną rzekę, która święciła sabat. Był to Sambation, rzeka zatrzymująca
swój bieg w sobotę. Czym była nędzna brzoza wobec palm! Czym nasi Żydzi
wobec Mojżesza, który nie bał się goja! Miałem zapewniony raj. W dzień Sądu
Ostatecznego niedowiarki kroczyć będą przez most żelazny I most zapadnie
się; wierzący przejdą przez most papierowy, który się ostanie.

Posunąłem się daleko w znajomości Biblii. Mogłem już zdawać egzamin, ale
odraczano ten moment do wakacji. Żyłem przez cały czas w świecie legend. Nie
starczała mi moja klasa. Wchodziłem do talmudystów, którzy przekonywali
mnie, że mówienie po polsku stanowi poważny szkopuł w utwierdzeniu
pobożności. Zrobiłem małą koncesję. Osobiste modlitwy wypowiadałem cichaczem
po hebrajsku. Stawałem się coraz bardziej obcy w domu. Pobożność ukrywałem
przed ojcem. Sprawozdania z chederu były zazwyczaj krótkie i optymistyczne.
Czekano zatem na pierwszy egzamin.



Bernard Singer (Regnis) "Moje Nalewki" Czytelnik 1993