🚀 go-pugleaf

Najwyższa wartość ludzkiego życia i spoczywający na każdym człowieku
obowiązek ratowania życia bliźniego - to bez wątpienia kwestie wielkiej
wagi. Także w omawianym tu kontekście, z uwagi na fakt, że od czasu drugiej
wojny światowej opinia żydowska - w niektórych przypadkach słusznie, w
innych niesłusznie - potępiła "cały świat", a przynajmniej Europę za
bezczynne przyglądanie się masakrze Żydów. Zbadajmy zatem, co na ten temat
ma do powiedzenia halacha.

Zgodnie z halachą, ratowanie życia drugiemu Żydowi jest fundamentalną
powinnością każdego Żyda. Wypiera ona wszystkie inne nakazy i zakazy
religijne, z wyjątkiem zakazu popełnienia trzech najcięższych grzechów:
cudzołóstwa (włącznie z kazirodztwem), morderstwa i bałwochwalstwa.

Co się tyczy nie-Żydów, podstawowa zasada talmudyczna mówi, że życia goja
ratować się nie powinno, z drugiej jednak strony zabrania się także Żydom
umyślnego ich mordowania.

Sam Talmud wyraża to w maksymie "gojów nie należy wyciągać [ze studni] ani
[do niej] wrzucać" Majmonides tak to objaśnia:

"Jeśli chodzi o gojów, z którymi nie jesteśmy w stanie wojny. nie wolno
powodować ich śmierci, lecz równocześnie zabronione jest ich ratowanie
wówczas, gdy w jakiś sposób zagrożone jest ich życie, Jeśli, dajmy na to,
ujrzymy goja wpadającego do morza, nie Powinniśmy go ratować ponieważ
zostało napisane: "Nie będziesz czyhał na życie bliźniego swego" - a
przecież goj nie jest naszym bliźnim."

W szczególności Żydowskiemu lekarzowi nie wolno leczyć nie-żydowskiego
pacjenta Majmonides sam przecież wyborny medyk - wypowiada się w tej kwestii
wyraźnie; w innym ustępie przypomina on rozróżnienie między "bliźnim" a
gojem, by wyciągnąć wniosek końcowy: "i stąd się dowiadujesz, że leczenie
nie-Żyda, nawet za pieniądze, jest zakazane..."

Jednakże odmowa Żyda w szczególności lekarza - ratowania życia goja może,
gdyby się ktoś o tym dowiedział, wzbudzić wrogość wpływowych gojów, a przez
to narazić Żydów na niebezpieczeństwo W wypadku pojawienia się takiego
zagrożenia obowiązek uniknięcia go wypiera zakaz pomagania gojom. Tak więc
Majmonides kontynuuje. " jeśli się go lękasz lub obawiasz się jego wrogości,
lecz go za pieniądze albowiem leczenie bez wynagrodzenia jest zakazane". W
rzeczywistości sam Majmonides był osobistym lekarzem sułtana Saladyna. Jego
upór w kwestii domagania się zapłaty po to, by mieć pewność, iż nie chodzi
tu o dobry uczynek, lecz trudny do uniknięcia obowiązek nie był więc aż tak
bezwzględny. Dowiadujemy się o tym z innego ustępu, w którym pozwala on na
"leczenie [goja] za darmo, gdy [względu na jego potencjalną wrogość] jest to
nieuniknione".

Cała doktryna zakaz ratowania życia gojowi czy leczenia go, jak również
uchylenie tego zakazu w sytuacji, gdy można się obawiać wrogości z jego
strony - powtórzona jest (niemal słowo w słowo) w innych autorytatywny
pismach, włącznie z czternastowiecznym Arba Turim oraz Bet Josef i Szulchan
Aruch. Karo cytując w Bet Josef Majmonidesa dodaje: "Zezwala się
wypróbowywać na poganach lekarstwa, pod warunkiem, że służyć to będzie
naszemu celowi"; zasadę spotykamy również w dziełach sławnego uczonego
żydowskiego rabina Mojżesza Isserlesa.

W kwestii rozumienia pojęcia "goj" panuje wśród autorytetów halachicznych
jednomyślność - odnosi się ono do wszystkich nie-Żydów. Jedynym głosem
odstającym od tego chóru są prace rabina Mojżesza Riwkesa, autora
pomniejszych komentarzy do Szulchan Aruch, który pisze co następuje:

"Nasi mędrcy odnoszą się [w swych komentarzach] do pogan, którzy czczą bożki
i nie wierzą w Żydowski Exodus z Egiptu czy stworzenie świata ex nihilo.
Lecz goje, w których ochronnym cieniu żyjemy, wśród których, my, naród
Izraela, jesteśmy rozproszeni, ci ludzie wierzą w stworzenie świata ex
nihilo, wierzą w Exodus i wiele innych zasad naszej religii i modlą się do
Stwórcy nieba i ziemi... Nie tylko nie istnieje zakaz zabraniający pomagania
im, lecz jest wręcz naszym obowiązkiem modlić się o ich bezpieczeństwo."

Powyższy ustęp, pochodzący z drugiej połowy XVII wieku, jest szczególnie
chętnie cytowany przez uczonych apologetów. W rzeczywistości jednak nie jest
on tak szeroko znany, jak udają owi apologeci, dlatego, że opowiada się za
usunięciem zakazu ratowania życia gojowi, a nie czynieniem z tego obowiązku,
jak w przypadku ratowania życia Żyda. Liberalizm, o którym mowa, nie dotyczy
zresztą wszystkich ludzi, lecz jedynie chrześcijan i muzułmanów. Niemniej
ustęp ten pokazuje, że przecież istniał sposób na to, by okrutną doktrynę
halachy stopniowo łagodzić. Niestety, większość późniejszych autorytetów
halachicznych, za miast rozszerzyć tolerancję Riwkesa na inne narody i
grupy, całkowicie ją odrzuciło.

Izrael Szahak "Żydowskie dzieje i religia" Fijor Publishing Warszawa-Chicago
1997

Dystrybucja w Polsce Fundacja Antyk www.antyk.org.pl

Dystrybucja internetowa jfrr32a@prodigy.com