🚀 go-pugleaf

Tomasz Radko wrote:

> ???
> 
> Przecież posag pozostaje własością żony! Radku, skoryguj mie, jeśli się 
> mylę.

A to zależy. Pierwotnie w prawie rzymskim posag stawał się własnością 
męża. Pod koniec republiki wprowadzono powództwa, które umożliwiały 
zasądzenie zwrotu posagu [ actio ex stipulatu- zastrzeżenie zwrotu 
posagu w określonych przypadkach, w szczególności rozwodu z winy męża; 
actio rei uxoriae- złożenie przed ślubem stypulacji co do zwrotu posagu 
w razie rozwodu, bez względu na powód ]. Dopiero reforma Justyniana 
przyniosła zasadniczą zmianę- mąż był już nie tyle właścicioelem posagu, 
zobowiązanym do przeniesienia własności wypadku rozwodu, co de facto był 
jedynie użytkownikiem posagu, który był własnością żony.

Oczywiście sytuacja żony i posagu zależna była od tego, czy było to 
małżeństwo cum manu, czy sine manu. W tym pierwszym żona wychodziła ze 
swej familii i całkowicie przechodziła pod władzę męża, jeśli był głową 
familii lub pod władzę głowy rodu [ czym była władza paer familias, to 
temat na osobną dyskusję ]. W przypdaku małżeństwa sine manu pozycja 
żony była lepsza o tyle, że jeśli była osobą siu iuris [ np. uprzednio 
była wdową ], to nie była ubezwłasnowalniana i zachowywała swój status, 
zresztą jako osoba alieni iuris [ czyli będąca pod władzą swego pater 
familias ], również zachowywała ów status.

W prawie staropolskim było nieco inaczej. Kobieta miała swą wyprawę [ 
najczęściej ruchomości, rzadziej pieniądze i zwierzęta, prawie nigdy 
nieruchomości ], prócz tego posag, który odpowiadał zazwyczaj temu, co 
by dziedziczyła przy spadku [ w czasach nam bliższym wyprawa i posag 
zleły się w jedno ]. Posag wnosiła [ ale mąż był tu też, jak u 
Justyniana, raczej użytkownikiem, niż właścicielem ] kobieta do majątku 
męża, jednakże za posag mąż "odwdzięczał" się wianem, to jest zapisem na 
majątku, a później zapisem określonej sumy pieniężnej, którą kobieta 
mogła uzyskać w wypadku owdowienia lub porzucenia. Wiano zazwyczaj było 
równe posagowi, ale bywało, że było niższe lub wyższe, czasem nawet do 
kilkukrotnej wartości posagu. Wiano oraz posag były "oprawiane" na 
połowie, a bywało, że i na całości majątku męża. Wdowa obejmowała w 
użytkowanie dobra oprawne do czasu, gdy spadkobiercy nie spłacili jej 
sum posagowych i wiennych. W razie bezdzietnej śmierci dobra wienne 
wracały do rodziny męża, w innym wypadku przechodziły na spadkobierców 
kobiety.

Natomiast jak to jest u muzułmanów- nie wiem. Prawa szariatu mnie nie 
uczono. Podejrzewam, że być może prawo rzymskie wywarło jakiś wpływ na 
Mahometa [ w końcu Arabia miała szerokie kontakty z Bizancjum ], ale 
pewnie gros regulacji to wpływ zwyczajowego prawa wśród pustynnych 
koczowników.

rmszar

P.S.
Prawo rzymskie przypominam sobie właśnie przy okazji lektury "Ja, 
Klaudiusz" Gravesa.